, Hoorcollege week 10
Colorectaal carcinoom
Anatomie
Ileum: laatste deel van de dunne darm
Cecum: begin van de dikke darm, verbonden met ileum
Colon ascendens (ascending colon): stijgende deel van de dikke darm, rechts
Flexura hepatica: bocht tussen colon ascendens en colon transversum, nabij lever
Colon transversum (transverse colon): horizontaal lopend deel van de dikke darm
Flexura lienalis: bocht tussen colon transversum en colon descendens, nabij milt
Colon descendens (descending colon): dalende deel van de dikke darm, links
Sigmoïd: S-vormig deel vóór rectum
Rectum (colon rectum): endeldarm
Fysiologie
Waterresorptie: dikke darm onttrekt water aan de ontlasting
Elektrolytenresorptie: o.a. natrium en kalium worden heropgenomen
Vorming ontlasting: indikken van feces
Darmflora: productie van o.a. vitamine K, fermentatie van vezels
Peristaltiek: voortbeweging van feces richting rectum
Epidemiologie
12.000 nieuwe gevallen van colorectaal carcinoom in 2022
+- 33% betreft rectumcarcinoom
Incidentie gestegen na invoering bevolkingsonderzoek (2014)
Meer vroege diagnoses door screening
Overlevingscijfers verbeterd: 1991–2000; 54%, 2011–2019; 67%
Risicofactoren
FAP (familiaire adenomateuze polyposis)
MYH-associated polyposis
Lynch syndroom (HNPCC): autosomaal dominant, defect mismatch repair (MMR) gen →
microsatellietinstabiliteit, aangeboren hoge kans op darmkanker
Dieet: veel rood/bewerkt vlees, dierlijke vetten
Obesitas, insulineresistentie:verhoogde IGF-1 → verhoogde mucosaproliferatie
Roken
Streptococcus bovis bacteriëmie
IBD: verhoogd risico bij colitis ulcerosa en ziekte van Crohn
Pathologie
Ontstaan als poliep: vaak adenomateus, niet alle poliepen worden kwaadaardig, maar alle darmkanker begint
als poliep
Genmutaties: betrokken genen: KRAS, APC, DCC, p53
Genetische instabiliteit: chromosomale instabiliteit (CIN); amplificaties/deleties, aak door defecten in
mitotische controle en microsatellietinstabiliteit (MSI); kleine variaties in repetitieve DNA-sequenties, door
defecten in MMR-genen (zoals bij Lynch)
Meestal één type instabiliteit per tumor, zelden beide
Poliepen
Symptomen
Vaak asymptomatisch
Rechtszijdig (caecum/ascendens): zelden obstructie, occult bloedverlies → ijzergebreksanemie
Linkszijdig (descendens/sigmoïd): passagestoornissen, veranderd defecatiepatroon, zichtbaar bloedverlies (rood
bloed)
Metastasering
Colorectaal carcinoom
Anatomie
Ileum: laatste deel van de dunne darm
Cecum: begin van de dikke darm, verbonden met ileum
Colon ascendens (ascending colon): stijgende deel van de dikke darm, rechts
Flexura hepatica: bocht tussen colon ascendens en colon transversum, nabij lever
Colon transversum (transverse colon): horizontaal lopend deel van de dikke darm
Flexura lienalis: bocht tussen colon transversum en colon descendens, nabij milt
Colon descendens (descending colon): dalende deel van de dikke darm, links
Sigmoïd: S-vormig deel vóór rectum
Rectum (colon rectum): endeldarm
Fysiologie
Waterresorptie: dikke darm onttrekt water aan de ontlasting
Elektrolytenresorptie: o.a. natrium en kalium worden heropgenomen
Vorming ontlasting: indikken van feces
Darmflora: productie van o.a. vitamine K, fermentatie van vezels
Peristaltiek: voortbeweging van feces richting rectum
Epidemiologie
12.000 nieuwe gevallen van colorectaal carcinoom in 2022
+- 33% betreft rectumcarcinoom
Incidentie gestegen na invoering bevolkingsonderzoek (2014)
Meer vroege diagnoses door screening
Overlevingscijfers verbeterd: 1991–2000; 54%, 2011–2019; 67%
Risicofactoren
FAP (familiaire adenomateuze polyposis)
MYH-associated polyposis
Lynch syndroom (HNPCC): autosomaal dominant, defect mismatch repair (MMR) gen →
microsatellietinstabiliteit, aangeboren hoge kans op darmkanker
Dieet: veel rood/bewerkt vlees, dierlijke vetten
Obesitas, insulineresistentie:verhoogde IGF-1 → verhoogde mucosaproliferatie
Roken
Streptococcus bovis bacteriëmie
IBD: verhoogd risico bij colitis ulcerosa en ziekte van Crohn
Pathologie
Ontstaan als poliep: vaak adenomateus, niet alle poliepen worden kwaadaardig, maar alle darmkanker begint
als poliep
Genmutaties: betrokken genen: KRAS, APC, DCC, p53
Genetische instabiliteit: chromosomale instabiliteit (CIN); amplificaties/deleties, aak door defecten in
mitotische controle en microsatellietinstabiliteit (MSI); kleine variaties in repetitieve DNA-sequenties, door
defecten in MMR-genen (zoals bij Lynch)
Meestal één type instabiliteit per tumor, zelden beide
Poliepen
Symptomen
Vaak asymptomatisch
Rechtszijdig (caecum/ascendens): zelden obstructie, occult bloedverlies → ijzergebreksanemie
Linkszijdig (descendens/sigmoïd): passagestoornissen, veranderd defecatiepatroon, zichtbaar bloedverlies (rood
bloed)
Metastasering
