THEMA 1 :
Dynamische aarde
hoofdstuk 1: bouw van de aarde
1. ontstaan van de schilvormige opbouw
zondaarde 4 6 .
miljard jaar geleden ontstaan
ontstaan geosfeer : rond zon resten van stof die Samenkomen
uit Stabiele toestand
5
miljard jaar geleden :
gar- en stofwolk in
Melkwegstelsel
roterende accretieschijf rond protoster
start Kernfusieprocessen (HaHel
stofdeeltjes in
accretieschijf botsen en ontstaan van :
planetisimalen protoplaneten planeten
, ,
botsingen verhogen temperatuur druk :
planeet taai en vloeibaar a door E zinken zware elementen fel en drijven
lichte elementen Silicaten : Si Al ) naar boven E
,
... differentiatie) aarde krijgt schillen
( -
>
homogeen
vroege aarde
,
taai vloeibaar
,
-maarbeneden >planeetmet -
opbouw
ontstaan hydrosfeer : aarde
genoeg afgekoelt-waterdamp condenseerde door
ontgassing in atmosfeer tot
wolken +
water -
vorming neerslag water verzamelt op laagste plekken - oceanen 4 miljard jaar
geleden
kosmisch bombardement op jonge aarde kometen , meteorieten (met water) water gedeel-
--
inslagen -
oorsprong
telijk buitenaards
ontstaan atmorteer :
primaire atmosfeer Hen He- aarde kon de niet lang vasthouden lekten in de ruimte
:
gassen weg
secundaire atmosfeer door vulkanische activiteit vrijkomen heet gesmolte
:
gesteente , gassen uit binnenste
aarde He Ne CO2 Sterk broeikaseffect - heel neet
=ontgassing) - ,
,
-
tertiaire atmosfeer sinds 2 5 .
miljard jaar geleden tot nul :
fotosynthese prokaryoten - O2 in atmosfeer -o
vastgelegd
in gesteenten ,
daarna par in atmosfeer -
daling CO2
daling T
ijstijd stijgen (CO2] in atmosfeer-o weer
normaal
.
2 discontinuiteitsvlakken verraden de schilvormige opbouw
2 1
. . rechtstreekse waarnemingen
-
boren (Russen 1 tot 12 km diep want boor gesmolten
-
lava onderzoeken door de krater van vulkanen
- meteorieten
2 2
.. onrechtstreekse waarnemingen
seismologie : Studie bodem
trillingen aardbevingsgolven (
-
p-golven bewegen : door de aarde
volumegolvent ,
trillen in bewegingsrichting bewegen door ,
vart vloeibaar gar ,
komen als 1ste aan in
seismologisch station
door de aarde volumegolvent trillen top vast
s-golven bewegen :
bewegingsrichting bewegen enkel door
-
, ,
-
love-golven bewegen langs aardoppervlak roppervlaktegolven)
:
,
trillen op
bewegingsrichting bewegen enkel ,
door vaste stoffen
-
rayleigh-golven bewegen langs aardoppervlak roppervlaktegolvent
:
,
laten grond in elliptisch patroon bewegen,
enkel door vaste stoffen komen ablaatste aan
bewegen ,
in
seismologisch station
p-golven door de aarde -
gebroken bij grens tussen mantel kerne verschil in materiaal en dichtheid
S-golven door de aarde- niet door Kerne buitenkern is vloeibaar
gaan
-golven
gewone oppervlaktegolven hoogste amplitude
: meeste schade
↑ ,
///// Schaduwzone
discontinuiteitsvlak :
zone in het binnenste vid aarde waar seismische snelheden discontinu
spongewijs veranderen
Structuur/
seismische discontinuiteiten door
veranderingen in Chemische Samenstelling mineralogische , aggregatietoestand
in binnenstevid aarde t in aarde 2
belangrijke discontinuiteiten moho-discontinuiteit tussen Korstmantel
:
Gutenberg-
,
discontinuiteit tussen Kern mantel
, .
3 indeling in schillen
roFor
Korst bestaat uit Mg-en Fe-silicaten
Mantel bestaat uit NienFe
Kern bestaat vooral uit silicaten
Continentale korst laagst p vid geosfeer ,
vooral Al-silicaten-agraniet ,
tot zokm dik
Oceanische korst tot 10 km dik vooral Mg-silicaten - basalt)
nemische
-
,
Binnenkern rart
↳
eigenschappen ↳ fysische eigenschappen
4. isostasie
opheffing vid aarde Scandinaviëo hardst te merken aan de kust
! 115000
jaar geleden Landschap ligt :
op dezelfde hoogte als nu ongeveer
jaar geleden :tijd- zware irkappen zorgen
· 2 000 voor het zakken vid aarde room gezakt
· 10 000
jaar geleden einde istijd-Dijs
:
Smelt-aardkorst stijgt terug
·
nu : lithosfeer blijft stijgen
V
>
-
door isostarie -
> lithosfeer drijft op plastische arthenorfeer-- continentale korst zakt zo diep in de mantel tot de
neerwaartse
gravitatiekracht =
opwaartse druk
gevolg : Westen zakt, oorten komt omhoog
hoofdstuk 2 : van continentendrift tot platentektoniet
1 .
hypothese van Wegener : Continenten drift
de continenten waren ooit allemaal elkaar zijn stilaan gebroken uit elkaar
> aan en en
gegaan
-
de continenten
lijken in elkaar te Afrika ?
morfologisch argument :
passen Zuid-Amerika +
ouderdoml komen
geologisch argument gesteenten samenstelling : + overeen over de oceanen heen , reliefstructuren ook
paleontologie dezelfde fossielendieren plantens : / komen verspreid over meerdere continenten voor -a klimaten zijn
nu te verschillend dat dit zou
mogelijk zijn
Paleoklimatologie Continentalekap :
in India zuiden Australië , westen Zuid-Amerika , zuiden Afrika
,
- zou nu niet
mogelijk
zijn
kon niet verklaren hoe de continenten uit elkaar
>
-
maar Wegener zijn gegaan
2 .
nieuwe aanwijzingen en bewijzen stapelen zich op
.1
2 . het reliëf van de oceaanbodem
katering vid oceaanbodem door schepen met sonarapparatengeluidsgolven) - relief oceaanbodem op Kaart
precieze katering van :
Continentale plat :
ondiepe randzone vid oceanen die
nog op continentale konst gelegen is
continentale
helling : steile helling tussen continentaal plat /
abyssale vlakte
>
-
continenten parren in elkaar
volgens continentale hellingniet volgens kustlijn
hinat = stuk dat ontbreekt in
overlapping
Gblack mid-oceanische rug water (Atlan-
smaken
:
gebergte in de oceaan en onder
tische oceaans met in het midden depressie -> onderzees vulkanisme
accred
· black smokens
afzetting mineralen
superheet water
-9999
warmte door magma
diepzeeboringen : Monster vid oceaanbodem die
datering mogelijk maken - hoe verder vid rug ,
hoe dikker en
ouder de sedimenten met skeletjes van zeeorganismen hoe verder vid rug ,
hoe onder het gesteente vid Oceanische korst
,
2 2 .
.
Paleomagnetisme
aardmagnetisch gesteente Vastgelegd in stollingsgesteenten rijzermineralen zoals magnetiet als T = 580 Kuriepunts jzer- :
mineralen richten naar het heersende magnetisch veld- eenmaal gestold verandert het magnetisch kompas niet meer
Al ompolingen metingen : tonen strozen van afwisselend normaal en
omgekeerd gepolariseerde gesteenten volgen
brug
4464194 evenwijdig-gespiegeld
bijzonder patroon aan midoceanische rug
BI poolbanen :
op Vasteland in
sommige oude gesteenten de polariteit niet overeenkomt met huidige omgekeerde
continenten
poolligging -> verschillende poolbanen voor verschillende continenten - meerdere magnetische polen ?!- bewegen " !
Dynamische aarde
hoofdstuk 1: bouw van de aarde
1. ontstaan van de schilvormige opbouw
zondaarde 4 6 .
miljard jaar geleden ontstaan
ontstaan geosfeer : rond zon resten van stof die Samenkomen
uit Stabiele toestand
5
miljard jaar geleden :
gar- en stofwolk in
Melkwegstelsel
roterende accretieschijf rond protoster
start Kernfusieprocessen (HaHel
stofdeeltjes in
accretieschijf botsen en ontstaan van :
planetisimalen protoplaneten planeten
, ,
botsingen verhogen temperatuur druk :
planeet taai en vloeibaar a door E zinken zware elementen fel en drijven
lichte elementen Silicaten : Si Al ) naar boven E
,
... differentiatie) aarde krijgt schillen
( -
>
homogeen
vroege aarde
,
taai vloeibaar
,
-maarbeneden >planeetmet -
opbouw
ontstaan hydrosfeer : aarde
genoeg afgekoelt-waterdamp condenseerde door
ontgassing in atmosfeer tot
wolken +
water -
vorming neerslag water verzamelt op laagste plekken - oceanen 4 miljard jaar
geleden
kosmisch bombardement op jonge aarde kometen , meteorieten (met water) water gedeel-
--
inslagen -
oorsprong
telijk buitenaards
ontstaan atmorteer :
primaire atmosfeer Hen He- aarde kon de niet lang vasthouden lekten in de ruimte
:
gassen weg
secundaire atmosfeer door vulkanische activiteit vrijkomen heet gesmolte
:
gesteente , gassen uit binnenste
aarde He Ne CO2 Sterk broeikaseffect - heel neet
=ontgassing) - ,
,
-
tertiaire atmosfeer sinds 2 5 .
miljard jaar geleden tot nul :
fotosynthese prokaryoten - O2 in atmosfeer -o
vastgelegd
in gesteenten ,
daarna par in atmosfeer -
daling CO2
daling T
ijstijd stijgen (CO2] in atmosfeer-o weer
normaal
.
2 discontinuiteitsvlakken verraden de schilvormige opbouw
2 1
. . rechtstreekse waarnemingen
-
boren (Russen 1 tot 12 km diep want boor gesmolten
-
lava onderzoeken door de krater van vulkanen
- meteorieten
2 2
.. onrechtstreekse waarnemingen
seismologie : Studie bodem
trillingen aardbevingsgolven (
-
p-golven bewegen : door de aarde
volumegolvent ,
trillen in bewegingsrichting bewegen door ,
vart vloeibaar gar ,
komen als 1ste aan in
seismologisch station
door de aarde volumegolvent trillen top vast
s-golven bewegen :
bewegingsrichting bewegen enkel door
-
, ,
-
love-golven bewegen langs aardoppervlak roppervlaktegolven)
:
,
trillen op
bewegingsrichting bewegen enkel ,
door vaste stoffen
-
rayleigh-golven bewegen langs aardoppervlak roppervlaktegolvent
:
,
laten grond in elliptisch patroon bewegen,
enkel door vaste stoffen komen ablaatste aan
bewegen ,
in
seismologisch station
p-golven door de aarde -
gebroken bij grens tussen mantel kerne verschil in materiaal en dichtheid
S-golven door de aarde- niet door Kerne buitenkern is vloeibaar
gaan
-golven
gewone oppervlaktegolven hoogste amplitude
: meeste schade
↑ ,
///// Schaduwzone
discontinuiteitsvlak :
zone in het binnenste vid aarde waar seismische snelheden discontinu
spongewijs veranderen
Structuur/
seismische discontinuiteiten door
veranderingen in Chemische Samenstelling mineralogische , aggregatietoestand
in binnenstevid aarde t in aarde 2
belangrijke discontinuiteiten moho-discontinuiteit tussen Korstmantel
:
Gutenberg-
,
discontinuiteit tussen Kern mantel
, .
3 indeling in schillen
roFor
Korst bestaat uit Mg-en Fe-silicaten
Mantel bestaat uit NienFe
Kern bestaat vooral uit silicaten
Continentale korst laagst p vid geosfeer ,
vooral Al-silicaten-agraniet ,
tot zokm dik
Oceanische korst tot 10 km dik vooral Mg-silicaten - basalt)
nemische
-
,
Binnenkern rart
↳
eigenschappen ↳ fysische eigenschappen
4. isostasie
opheffing vid aarde Scandinaviëo hardst te merken aan de kust
! 115000
jaar geleden Landschap ligt :
op dezelfde hoogte als nu ongeveer
jaar geleden :tijd- zware irkappen zorgen
· 2 000 voor het zakken vid aarde room gezakt
· 10 000
jaar geleden einde istijd-Dijs
:
Smelt-aardkorst stijgt terug
·
nu : lithosfeer blijft stijgen
V
>
-
door isostarie -
> lithosfeer drijft op plastische arthenorfeer-- continentale korst zakt zo diep in de mantel tot de
neerwaartse
gravitatiekracht =
opwaartse druk
gevolg : Westen zakt, oorten komt omhoog
hoofdstuk 2 : van continentendrift tot platentektoniet
1 .
hypothese van Wegener : Continenten drift
de continenten waren ooit allemaal elkaar zijn stilaan gebroken uit elkaar
> aan en en
gegaan
-
de continenten
lijken in elkaar te Afrika ?
morfologisch argument :
passen Zuid-Amerika +
ouderdoml komen
geologisch argument gesteenten samenstelling : + overeen over de oceanen heen , reliefstructuren ook
paleontologie dezelfde fossielendieren plantens : / komen verspreid over meerdere continenten voor -a klimaten zijn
nu te verschillend dat dit zou
mogelijk zijn
Paleoklimatologie Continentalekap :
in India zuiden Australië , westen Zuid-Amerika , zuiden Afrika
,
- zou nu niet
mogelijk
zijn
kon niet verklaren hoe de continenten uit elkaar
>
-
maar Wegener zijn gegaan
2 .
nieuwe aanwijzingen en bewijzen stapelen zich op
.1
2 . het reliëf van de oceaanbodem
katering vid oceaanbodem door schepen met sonarapparatengeluidsgolven) - relief oceaanbodem op Kaart
precieze katering van :
Continentale plat :
ondiepe randzone vid oceanen die
nog op continentale konst gelegen is
continentale
helling : steile helling tussen continentaal plat /
abyssale vlakte
>
-
continenten parren in elkaar
volgens continentale hellingniet volgens kustlijn
hinat = stuk dat ontbreekt in
overlapping
Gblack mid-oceanische rug water (Atlan-
smaken
:
gebergte in de oceaan en onder
tische oceaans met in het midden depressie -> onderzees vulkanisme
accred
· black smokens
afzetting mineralen
superheet water
-9999
warmte door magma
diepzeeboringen : Monster vid oceaanbodem die
datering mogelijk maken - hoe verder vid rug ,
hoe dikker en
ouder de sedimenten met skeletjes van zeeorganismen hoe verder vid rug ,
hoe onder het gesteente vid Oceanische korst
,
2 2 .
.
Paleomagnetisme
aardmagnetisch gesteente Vastgelegd in stollingsgesteenten rijzermineralen zoals magnetiet als T = 580 Kuriepunts jzer- :
mineralen richten naar het heersende magnetisch veld- eenmaal gestold verandert het magnetisch kompas niet meer
Al ompolingen metingen : tonen strozen van afwisselend normaal en
omgekeerd gepolariseerde gesteenten volgen
brug
4464194 evenwijdig-gespiegeld
bijzonder patroon aan midoceanische rug
BI poolbanen :
op Vasteland in
sommige oude gesteenten de polariteit niet overeenkomt met huidige omgekeerde
continenten
poolligging -> verschillende poolbanen voor verschillende continenten - meerdere magnetische polen ?!- bewegen " !
