Samenvatting Verbintenissenrecht begrepen H1, 3, 4, 5, 6, 7, 8 en 9

COLLEGE 1: HOOFDSTUK 1, 3.1 T/M
3.6 EN 4.
VERBINTENIS

🔹 WAT IS EEN VERBINTENIS?

 Verbintenis → Een juridische verplichting om iets te doen of juist niet te doen.
 Prestatie → Datgene wat iemand volgens een verbintenis moet uitvoeren, zoals het leveren van een
product of het betalen van geld.
- Prestatie moet op geld waardeerbaar zijn → De verplichting moet een bepaalde
economische waarde hebben, oftewel het moet mogelijk zijn om het in geld uit te drukken.


🔹 WANPRESTATIE

Als iemand een verbintenis niet goed nakomt of tekortkomingen in de nakoming spreek je van wanprestatie.
Het gevolg: de partij is aansprakelijk voor schade.


🔹 HOE ONTSTAAT EEN VERBINTENIS?

1. Uit de wet
A. Onrechtmatige daad – Iemand lijdt schade door jouw fout (bijv. vandalisme)
B. Rechtmatige daad
o Zaakwaarneming – Je buurman laat jouw kapotte raam maken
o Onverschuldigde betaling – Je ontvangt per ongeluk geld
o Ongerechtvaardigde verrijking – Je hebt ten onrechte voordeel gehad
C. Overige wettelijke bronnen
2. Uit een overeenkomst
o Bijv. koopovereenkomst of arbeidsovereenkomst
➡️ Komt tot stand door aanbod en aanvaarding (wilsovereenstemming)
➡️ Geeft rechten én plichten (dus verbintenissen)

📌 Als je de verbintenis nakomt, houdt deze op te bestaan → dat heet tenietgaan van de verbintenis.


RECHTSFEITEN:

Een rechtsfeit is een gebeurtenis of handeling die juridische gevolgen heeft. Er zijn drie soorten rechtsfeiten:

1. Rechtshandelingen → Handelingen die bewust worden verricht om een juridisch gevolg te bereiken.
2. Feitelijke handelingen → Handelingen met juridische gevolgen, maar zonder dat dit de bedoeling was
(bijv. een onrechtmatige daad).
3. Bloot rechtsfeit → Een gebeurtenis die juridische gevolgen heeft zonder dat iemand daarvoor iets hoeft
te doen (bijv. geboorte of overlijden).


RECHTSHANDELINGEN

,Een rechtshandeling is een handeling waarbij een op rechtsgevolg gerichte wil door een verklaring wordt geuit
(art. 3:33 BW).

Soorten rechtshandelingen:

1. Eenzijdig → Eén persoon kan de handeling verrichten (bijv. het opstellen van een testament).
2. Meerzijdig → Meerdere personen moeten hun wil verklaren (bijv. een overeenkomst).

Overeenkomsten (specifieke meerzijdige rechtshandeling):

 Wederkerige overeenkomst → Beide partijen hebben verplichtingen (bijv. koopcontract: de ene partij
levert een product, de andere betaalt).
 Eenzijdige overeenkomst → Alleen één partij heeft een verplichting (bijv. een schenking).

🔹 VERBINTENISSENRECHT BINNEN HET PRIVAATRECHT




🔹 OPZETTELIJK VS. ONOPZETTELIJK HANDELEN BIJ AANSPRAKELIJKHEID

 WA-verzekering (Wettelijke Aansprakelijkheid) dekt alleen onopzettelijk veroorzaakte schade.
➡️Voorbeeld: Als je per ongeluk met je fiets tegen een auto botst, kan de verzekering betalen.
➡️Niet verzekerd: Als je opzettelijk schade veroorzaakt, keert de verzekering niet uit.

De verzekeraar regelt dit in de algemene voorwaarden van de polis.


🔹 VERBINTENISSEN UIT DE WET

Deze ontstaan zonder overeenkomst, puur door wat er gebeurt. Belangrijke voorbeelden:


1. ONVERSCHULDIGDE BETALING

 Je krijgt per ongeluk geld op je rekening.
 ➡️ Je bent dan wettelijk verplicht dit terug te betalen.
 ➡️ Er was geen verbintenis om dat bedrag aan jou te betalen, maar de wet creëert alsnog een
verbintenis.


2. ONGERECHTVAARDIGDE VERRIJKING

,  Je hebt ten onrechte voordeel ontvangen (bijv. rente op geld dat je niet mocht krijgen).
 ➡️ De wet verplicht je om dit voordeel (zoals rente) ook terug te betalen.


3. ZAAKWAARNEMING

 Iemand behartigt jouw belang zonder afspraak (bijv. buurman repareert je raam tijdens vakantie).
 ➡️ Je bent dan verplicht om de gemaakte kosten terug te betalen.


➕ Belangrijk: deze verbintenissen ontstaan zonder overeenkomst, maar uit
de wet.

🔹 ONRECHTMATIGE EN RECHTMATIGE DADEN

De twee belangrijkste wettelijke bronnen van verbintenissen:

 Onrechtmatige daad: je veroorzaakt schade door fout gedrag → schadevergoeding verplicht.
 Rechtmatige daad: situatie zoals onverschuldigde betaling, zaakwaarneming of ongerechtvaardigde
verrijking.


VERMOGENSRECHT

 Alles wat met vermogen (bezit dat op geld waardeerbaar is) te maken heeft.
 Bestaat uit:
o Goederenrecht: jouw relatie tot spullen/goederen
o Verbintenissenrecht: relatie tussen mensen m.b.t. rechten/plichten


🔹 VERBINTENISSENRECHT BINNEN VERMOGENSRECHT

 Het verbintenissenrecht bepaalt hoe mensen juridisch verplicht kunnen worden tot iets (doen of laten).
 Overeenkomstenrecht is een onderdeel hiervan.
 Het regelt ook:
o Wat er gebeurt bij schade
o Wat je rechten/plichten zijn bij een overeenkomst
o Wat je moet terugbetalen als je onterecht iets hebt ontvangen


🔹 BASISPRINCIPES VAN HET PRIVAATRECHT

1. Contractsvrijheid – Je mag afspreken wat je wilt, tenzij het verboden is
2. Pacta sunt servanda – Afspraken moeten worden nagekomen
3. Vormvrijheid – Geen vaste vorm tenzij de wet dat vereist
4. Redelijkheid & billijkheid – Je moet je eerlijk en netjes gedragen
5. Bijzonder gaat voor algemeen – Speciale regels gaan boven algemene


VERNIETIGBAARHEID VAN RECHTSHANDELINGEN

1. VERNIETIGBAARHEID VOLGENS ARTIKEL 3:44 LID 1 BW

, Een rechtshandeling die tot stand is gekomen onder invloed van:

 bedreiging,
 bedrog,
 misbruik van omstandigheden,
is niet nietig, maar vernietigbaar. Dat wil zeggen: de handeling is geldig tot deze door een partij wordt
vernietigd.

2. ANDERE VERNIETIGBARE RECHTSHANDELINGEN

 Handelingen van minderjarigen.
 Handelingen van personen onder curatele.
Ook deze kunnen onder bepaalde voorwaarden vernietigbaar zijn.
 Dwaling (art. 6:228 Bw)

3. WIL EN VERKLARING LOPEN UITEEN

Bijvoorbeeld bij een vergissing of verspreking (zoals per ongeluk bieden op een veiling). In dat geval komt de
verklaring niet overeen met de werkelijke wil.


4. WIL ONTBREEKT – ARTIKEL 3:33 BW

Als er geen met de verklaring overeenstemmende wil is, bestaat er geen geldige rechtshandeling.
Echter, als de wederpartij gerechtvaardigd mocht vertrouwen op de verklaring, kan er toch een
rechtshandeling ontstaan (artikel 3:35 BW).


5. GEESTELIJKE STOORNIS – ARTIKEL 3:34 BW

Een rechtshandeling kan vernietigbaar zijn als deze is verricht door iemand met een (tijdelijke of blijvende)
geestelijke stoornis, mits:

 de stoornis het vermogen tot redelijke waardering van belangen heeft belemmerd, of
 de verklaring onder invloed van de stoornis is gedaan (rechtsvermoeden).

Rechtsvermoeden: als de handeling nadelig is en het nadeel op het moment van de handeling niet te
voorzien was, wordt aangenomen dat de handeling onder invloed van de stoornis is verricht.

Let op: een beroep op curatele en op artikel 3:34 BW sluiten elkaar uit.


GERECHTVAARDIGD VERTROUWEN EN RECHTSHANDELING


1. GERECHTVAARDIGD VERTROUWEN (ART. 3:35 BW)

 Wanneer een partij zich beroept op bedrog, dwang of misbruik van omstandigheden (art. 3:44 BW),
kan de tegenpartij hiertegenover een beroep doen op gerechtvaardigd vertrouwen (art. 3:35 BW).


2. TWEE GRONDSLAGEN VOOR HET ONTSTAAN VAN EEN RECHTSHANDELING

Een rechtshandeling kan op twee manieren ontstaan: