Deel I: erfrecht
Hoofdstuk 1 – Erven
BASISBEGRIPPEN
Iedere persoon heeft vermogen! (=patrimonium) wat met vermogen indien
persoon overlijdt?
- Zij die vermogen krijgen, erven/volgen op
Nalatenschap/erfenis: vermogen dat nagelaten is en door
nieuwe titularissen wordt geërfd
Erfrecht geheel van rechtsregels dat nieuwe
titularissen van het geërfde vermogen
aanwijst en dat de regels bevat
betreffende de wijze waarop
vermogensovergang plaatsvindt en
betreffende de gevolgen ervan
Erfbelasting belasting die wegens overgang van het
vermogen door overlijden wordt geïnd
( BVH van gewesten)
Erfgerechtigden roeping tot nalatenschap krachtens
wet/algemene roeping of roeping onder
algemene titel door de wil van de
erflater (art 4.2 BW)
Conventionele roeping Erflater heeft erfgerechtigde aangeduid
bij contract (uitzonderlijk mogelijk)
Erfgenaam/erfopvolgers/ Een wettelijk/testamentaire/contractuele
rechtsopvolgers /algemene erfgerechtigde die nalatenschap
rechtverkrijgenden (5.104 BW) aanvaardt (aangezien er geen
verplichting is
VW erfgerechtigheid:
- Bestaan: reeds bestaan én nog bestaan (4.4, eerste lid BW)
- Erflater overleven (4.5, eerste lid BW)
Ook verval mogelijk indien onwaardig bevonden (4.6 e.v. BW)
1
, OPENVALLEN NALATENSCHAP
= op ogenblik dat titularis vermogen overlijdt (4.1 BW)
Hoe bewezen?
- Overlijdensakte door ABS (art 55, §1 oud BW): vermeldt tijdstip, naam,
geboorteplaats en -datum (41 en 56 oud BW)
- Vonnis gerechtelijke vaststelling overlijden (art 126 oud BW): vermeldt datum
overlijden
- UITZONDERLIJK zonder vaststelling: afwezig verklaard (art 118 Oud BW): geldt
als akte ABS (art 121, §2 Oud BW)
Personen die worden aangewezen door regels van devolutie!
Wettelijke devolutie: intestaat of ab intestato erfopvolging: gelden indien
erflater geen testament heeft opgemaakt of indien testament geen uitwerking
heeft
Gevolgen:
- Nalatenschap van rechtswege over op erfgerechtigden (4.3; 4.39 BW)
- Men bepaalt welke goederen en schulden tot vermogen erflater behoren en
tot rekenboedel moeten worden gerekend (4.153)
- Beoordelen roeping en bekwaamheid erfgerechtigden (4.4)
- Welk onroerend goed tot gemeenschappelijke verblijfplaats diende, indien
erflater gehuwd (2.3.2, derde lid; 4.20; 4.147, §2) of wettelijk samenwonend
((4.23, §1 en §3)
- Termijn aanvaarding beginnen te lopen (4.36) + termijnen ‘inventaris en
beraad’ (4.37, §2, eerste lid) + termijnen aangifte nalatenschap (art 40
W.Succ.)
- Bepalen waarde geschonken goederen die moeten worden ingebracht indien
begiftigde recht om over volle eigendom te beschikken (4.90, §3 BW)
- Eindcijfer index bepaald voor waarde geschonken goederen te actualiseren
(op basis van intrinsieke waarde op tijdstip schenking) (4.90, §2)
- Lopen van rechtswege de interesten op waarde geschonken goederen die
moeten worden ingebracht (4.91)
Waar valt nalatenschap open?
Woonplaats erflater (art 102 Oud BW) op moment overlijden
- Hier is rechtbank territoriaal bevoegd (bv. machtiging tot verkoop onroerende
goederen, vordering verdeling nalatenschap en andere vorderingen)
Ook bij grensoverschrijdende context!
2
, Hoofdstuk 2 – Erfbekwaamheid
BEGRIP EN VOORWAARDEN
Erfgerechtigde (die tot nalatenschap is geroepen) kan erfgenaam worden indien hij
erfbekwaam is!
= juridisch aan de voorwaarden voldoen om dit erfgenaamschap op te nemen
VW:
1. Bes
taa
n
2. Nog
in
BESTAANSVOORWAARDE
Uitsluitend fysieke personen RP enkel als testamentaire erfgerechtigden maar
nooit door de wet
Bestaan: geboren zijn/juridische bestaan bij geboorte (art 4.4, eerste lid BW)
/!/ indien kind van erflater reeds verwekt is voor overlijden, ook nog erfgerechtigd!
tijdstip vervroegd tot verwekking
Enkel als kind levensvatbaar wordt geboren! (=dubbele voorwaarde)
= beschikken over alle vitale organen om zelfstandig te
kunnen leven
Tijdstip verwekking ? wettelijk vermoeden tussen 300ste tot 180ste dag voor
geboorte (art 326 Oud BW)
Tegenbewijs mogelijk (bv medisch getuigschrift, onderzoek
zwangerschap/bevalling moeder
Kan ook gerelateerd zijn aan betwisting afstamming (termijn art 318, §2 oud
BW respecteren)
Post mortem-inseminatie? Kind krijgt zelfde rechten als kind voor wie
embryoplaatsing gebeurd is toen de vader nog leefde (maar wet moet wettelijke
periode van vermoedelijke verwekking herzien)
3
, OVERLEVINGSVOORWAARDE
Erfgerechtigde moet erflater overleven (art 4.5 BW): nog in leven zijn op ogenblik
waarop erflater overlijdt (kan heel kort zijn)
- Erfrechtelijke roeping (indien kort overlijden na erflater, wordt het verder
doorgegeven = art 4.35 oud BW)
Wat indien overleven onzeker?
Vrederechter kan vermoedelijk afwezig vaststellen (art 112 oud BW), gerechtelijke
bewindvoerder kan worden aangeduid om op te treden voor afwezige (art 115, §3, 5°
oud BW)
Indien al langer geen nieuws of in levensbedreigende omstandigheden verdwenen
afwezig verklaring (121 Oud BW) of zelfs overleden verklaring (126 Oud BW)
Wat indien snel opvolgende overlijdens?
Proberen volgorde te bepalen d.m.v. forensisch/medisch onderzoek (indien veel tijd:
uitstel aan erfgerechtigde mogelijk, art 4.5, derde lid BW)
Stel: geen bewijs geacht gelijktijdig overleden (4.5, tweede lid BW geen van hen
voldoet aan overlevingsvoorwaarde dus niemand erfgerechtigd (vaak
plaatsvervulling)
UITSLUITING EN VERVAL ERFRECHT
- Verliest wettelijke aanspraken in opengevallen nalatenschap
Vb. ouder volledig/gedeeltelijk ontzet uit ouderlijk gezag van rechtswege
uitgesloten recht nalatenschap kind (art 33 Jeugdbeschermingswet)
Vb. ouder, die erfrecht kan verliezen in nalatenschap van andere ouder met wie hij
getrouwd was/wettelijk samenwoonde omdat hij uit ouderlijk gezag over
gemeenschappelijke kinderen is ontzet rechter beslist op vraag van
afstammelingen (art 4.22, §2)
ONWAARDIGHEID OM TE ERVEN
= wanneer op onbetamelijke wijze gedragen tegenover persoon van erflater leidt
tot uitsluiting
= civiele straf, wordt bepaald door de wet (heel eng uitgelegd)
3 situaties (4.6 BW)
1. Feiten gepleegd die tot dood erflater hebben geleid en strafrechtelijk schuldig
bevonden
4
Hoofdstuk 1 – Erven
BASISBEGRIPPEN
Iedere persoon heeft vermogen! (=patrimonium) wat met vermogen indien
persoon overlijdt?
- Zij die vermogen krijgen, erven/volgen op
Nalatenschap/erfenis: vermogen dat nagelaten is en door
nieuwe titularissen wordt geërfd
Erfrecht geheel van rechtsregels dat nieuwe
titularissen van het geërfde vermogen
aanwijst en dat de regels bevat
betreffende de wijze waarop
vermogensovergang plaatsvindt en
betreffende de gevolgen ervan
Erfbelasting belasting die wegens overgang van het
vermogen door overlijden wordt geïnd
( BVH van gewesten)
Erfgerechtigden roeping tot nalatenschap krachtens
wet/algemene roeping of roeping onder
algemene titel door de wil van de
erflater (art 4.2 BW)
Conventionele roeping Erflater heeft erfgerechtigde aangeduid
bij contract (uitzonderlijk mogelijk)
Erfgenaam/erfopvolgers/ Een wettelijk/testamentaire/contractuele
rechtsopvolgers /algemene erfgerechtigde die nalatenschap
rechtverkrijgenden (5.104 BW) aanvaardt (aangezien er geen
verplichting is
VW erfgerechtigheid:
- Bestaan: reeds bestaan én nog bestaan (4.4, eerste lid BW)
- Erflater overleven (4.5, eerste lid BW)
Ook verval mogelijk indien onwaardig bevonden (4.6 e.v. BW)
1
, OPENVALLEN NALATENSCHAP
= op ogenblik dat titularis vermogen overlijdt (4.1 BW)
Hoe bewezen?
- Overlijdensakte door ABS (art 55, §1 oud BW): vermeldt tijdstip, naam,
geboorteplaats en -datum (41 en 56 oud BW)
- Vonnis gerechtelijke vaststelling overlijden (art 126 oud BW): vermeldt datum
overlijden
- UITZONDERLIJK zonder vaststelling: afwezig verklaard (art 118 Oud BW): geldt
als akte ABS (art 121, §2 Oud BW)
Personen die worden aangewezen door regels van devolutie!
Wettelijke devolutie: intestaat of ab intestato erfopvolging: gelden indien
erflater geen testament heeft opgemaakt of indien testament geen uitwerking
heeft
Gevolgen:
- Nalatenschap van rechtswege over op erfgerechtigden (4.3; 4.39 BW)
- Men bepaalt welke goederen en schulden tot vermogen erflater behoren en
tot rekenboedel moeten worden gerekend (4.153)
- Beoordelen roeping en bekwaamheid erfgerechtigden (4.4)
- Welk onroerend goed tot gemeenschappelijke verblijfplaats diende, indien
erflater gehuwd (2.3.2, derde lid; 4.20; 4.147, §2) of wettelijk samenwonend
((4.23, §1 en §3)
- Termijn aanvaarding beginnen te lopen (4.36) + termijnen ‘inventaris en
beraad’ (4.37, §2, eerste lid) + termijnen aangifte nalatenschap (art 40
W.Succ.)
- Bepalen waarde geschonken goederen die moeten worden ingebracht indien
begiftigde recht om over volle eigendom te beschikken (4.90, §3 BW)
- Eindcijfer index bepaald voor waarde geschonken goederen te actualiseren
(op basis van intrinsieke waarde op tijdstip schenking) (4.90, §2)
- Lopen van rechtswege de interesten op waarde geschonken goederen die
moeten worden ingebracht (4.91)
Waar valt nalatenschap open?
Woonplaats erflater (art 102 Oud BW) op moment overlijden
- Hier is rechtbank territoriaal bevoegd (bv. machtiging tot verkoop onroerende
goederen, vordering verdeling nalatenschap en andere vorderingen)
Ook bij grensoverschrijdende context!
2
, Hoofdstuk 2 – Erfbekwaamheid
BEGRIP EN VOORWAARDEN
Erfgerechtigde (die tot nalatenschap is geroepen) kan erfgenaam worden indien hij
erfbekwaam is!
= juridisch aan de voorwaarden voldoen om dit erfgenaamschap op te nemen
VW:
1. Bes
taa
n
2. Nog
in
BESTAANSVOORWAARDE
Uitsluitend fysieke personen RP enkel als testamentaire erfgerechtigden maar
nooit door de wet
Bestaan: geboren zijn/juridische bestaan bij geboorte (art 4.4, eerste lid BW)
/!/ indien kind van erflater reeds verwekt is voor overlijden, ook nog erfgerechtigd!
tijdstip vervroegd tot verwekking
Enkel als kind levensvatbaar wordt geboren! (=dubbele voorwaarde)
= beschikken over alle vitale organen om zelfstandig te
kunnen leven
Tijdstip verwekking ? wettelijk vermoeden tussen 300ste tot 180ste dag voor
geboorte (art 326 Oud BW)
Tegenbewijs mogelijk (bv medisch getuigschrift, onderzoek
zwangerschap/bevalling moeder
Kan ook gerelateerd zijn aan betwisting afstamming (termijn art 318, §2 oud
BW respecteren)
Post mortem-inseminatie? Kind krijgt zelfde rechten als kind voor wie
embryoplaatsing gebeurd is toen de vader nog leefde (maar wet moet wettelijke
periode van vermoedelijke verwekking herzien)
3
, OVERLEVINGSVOORWAARDE
Erfgerechtigde moet erflater overleven (art 4.5 BW): nog in leven zijn op ogenblik
waarop erflater overlijdt (kan heel kort zijn)
- Erfrechtelijke roeping (indien kort overlijden na erflater, wordt het verder
doorgegeven = art 4.35 oud BW)
Wat indien overleven onzeker?
Vrederechter kan vermoedelijk afwezig vaststellen (art 112 oud BW), gerechtelijke
bewindvoerder kan worden aangeduid om op te treden voor afwezige (art 115, §3, 5°
oud BW)
Indien al langer geen nieuws of in levensbedreigende omstandigheden verdwenen
afwezig verklaring (121 Oud BW) of zelfs overleden verklaring (126 Oud BW)
Wat indien snel opvolgende overlijdens?
Proberen volgorde te bepalen d.m.v. forensisch/medisch onderzoek (indien veel tijd:
uitstel aan erfgerechtigde mogelijk, art 4.5, derde lid BW)
Stel: geen bewijs geacht gelijktijdig overleden (4.5, tweede lid BW geen van hen
voldoet aan overlevingsvoorwaarde dus niemand erfgerechtigd (vaak
plaatsvervulling)
UITSLUITING EN VERVAL ERFRECHT
- Verliest wettelijke aanspraken in opengevallen nalatenschap
Vb. ouder volledig/gedeeltelijk ontzet uit ouderlijk gezag van rechtswege
uitgesloten recht nalatenschap kind (art 33 Jeugdbeschermingswet)
Vb. ouder, die erfrecht kan verliezen in nalatenschap van andere ouder met wie hij
getrouwd was/wettelijk samenwoonde omdat hij uit ouderlijk gezag over
gemeenschappelijke kinderen is ontzet rechter beslist op vraag van
afstammelingen (art 4.22, §2)
ONWAARDIGHEID OM TE ERVEN
= wanneer op onbetamelijke wijze gedragen tegenover persoon van erflater leidt
tot uitsluiting
= civiele straf, wordt bepaald door de wet (heel eng uitgelegd)
3 situaties (4.6 BW)
1. Feiten gepleegd die tot dood erflater hebben geleid en strafrechtelijk schuldig
bevonden
4
