DUURZAME RUIMTELIJKE
ONTWIKKELING
INLEIDING
Vlaanderen (en belgie) wat is er fout gelopen?
- Duurt 2j voor antw dit semester globaal
- Volgend jaar wie zijn schuld en waarom fout gelopen
- Voorbeelden wat fout liep in belgie
o Hoogspanningsmast deels in voortuin van iemand en deels op voetpad
o Een huis bouwen 20 meter verder v/d straat dan waar dat de andere huizen staan
geschifte ruimtelijke ordening
o Aan de kust: geen duinen meer, geen charmante gebouwen meer, …
o Garagepoorten boven elkaar
o Elke vlaming heeft veel extra koterijen : tuinhuis, poolhouse, hondenkot, veranda, …
o Vlaamse versnippering
o Veel boeken erover geschreven bv After-sprawl (sprawl = wildgroei) ongecontroleerde
expansie, versnippering
o Bij iemand die midden in het platteland gaan wonen moet er ook een weg naar gelegd
worden, gas, elektriciteit, water, … hier betalen wij voor
Kernen: op deze manier gebouwd in nederland, frankerijk, … zo horen we te bouwen
Hoe bouwen wij? versnipperd
Bouwshift: stoppen met in groen te gaan wonen
Tadao Ando, Japanse meesterarchitect “We borrow from nature the space upon which we build”
- Als we bouwen doen we dat op een stuk grond dat we lenen
o We geven het alleen niet meer (in de juiste staat) terug
- Bouwen moet op de juiste plaats en niet versnipperd
- Wonen naar de stad en niet naar platteland
- Bv in nederland als je de vraag zou stellen “wil je in stad gaan wonen of op platteland?” zal bijna
iedereen zeggen naar de stad
Probleem in Vlaanderen
Sprawl – versnippering
→The uncontrolled expansion of urban areas
Vlaanderen +90% verstedelijkt
Minst duurzaam omgegaan met ruimte: amper nog groen
Bebouwd: VL 25% versnipperd vs NL 20% in kernen
+50% wereldbevolking woont in steden
EXAMEN: data moet je kunnen plaatsen op een tijdslijn niet weten: in welk jaar was dit?
,HOOFDSTUK 1: AGENDA 2030 VOOR DUURZAME ONTWIKKELING
1. DUURZAME ONTWIKKELING
1.1 INLEIDING
Ongebreidelde economische groei
- Loopt gelijk in ongeveer elk continent ≠ Afrika
- Groei & ontwikkeling hebben grote inpact op planeet: draagkracht planeet overschreden
Nood aan duurzame ontwikkeling
Duurzame ontwikkeling (definitief VN)
= ontwikkeling die aansluit op de behoeften v/h heden, zonder het vermogen van toekomstige
generaties om in hun eigen behoeften te voorzien in gevaar te brengen
- Product is duurzaam als het geen negatieve impact heeft op toekomstige generaties
- Omvat 3 aspecten 3P’s
- Natuurlijke hulpbronnen zijn beperkt én economie in functie van mens en aarde
3P’s (VN, 1987)
- People (sociale ontwikkeling)
- Profit (economische ontwikkeling) Natuurlijke hulpbronnen zijn beperkt + economie in
- Planet (milieubescherming) functie van mens en aarde
Earth Overshoot Day – evenwicht totaal zoek
- De dag in een jaar waarop we al de natuurlijke hulpbronnen die de aarde kan produceren voor
ons op gebruiken
- Belgen hebben 4,1 aarden nodig per jaar
komt door de vastgoed: we bouwen niet in kernen
* In 2020 valt deze later door Covid19: 5 april
In 2021 zal deze veel vroeger vroeger vallen
Agenda 2030 for sustanable development
- nood aan initiatief
- Gebaseerd op Milleniumdoelstellingen van VN uitroeien van wereldwijde armoede tegen 2015
- Sociaal – economische – ecologische uitdagingen
- 17 doelstellingen / SDG’s
met 169 subdoelstellingen
1.2. SUSTAINABLE DEVELOPMENT GOALS
17 SDG’s in 5 groepen
- People
- Prosperity
- Peace
- Partnership
- Planet
Alle SDG’s:
- Hebben (inter)nationale + regionale vertaling nodig
de maatregelen die nodig zijn om de wereld te
transformeren moeten genomen worden door alle
beleidsniveaus
- Vlaanderen: Vizier 2030 vlaanderen wil 48 doelstellingen
realiseren tegen 2030
1 Geen armoede
2 Geen honger
3 Goede gezondheid en welzijn
, - In belgië slechte verkeersveiligheid: wij wonen meer versnipperd dus we zijn meer op de baan
4 Kwaliteitsvol onderwijs
5 Gendergelijkheid
6 Schoon water en sanitair
7 Betaalbare en duurzame energie
8 Waardig werk en economische groei: veel kinderen moeten werken ipv naar school gaan
9 Industrie, innovatie en infrastructuur: innovatie biedt oplossingen voor economische- en
milieuprobleem
10 Ongelijkheid verminderen: rijkste 1% v/d wereld groter dan die v/d overige 99%
11 Duurzame steden en gemeenschappen
2/3 van Europeanen leeft in steden
vandaag leeft 55% v/d wereldbevolking in steden, tegen 2050 zal dit 68% worden
België 1960 één v/d meest verstedelijkte landen
2020 nóg meer
Ongelijkheid + veel armoede in de steden: sloppenwijken (met muren)
Sao Paulo, Johannesburg ...
Vandaag al bijna 40 metropolen met meer dan 10 miljoen inwoners
→ Grote impact op het milieu
3% landoppervlak
60% energieverbruik
70% CO2 uitstoot
Steden bepalend voor algemeen succes SDG’s
Jan Eliasson, voormalig vice secretaris generaal (VN)
“Strijd voor duurzame ontwikkeling zal in de steden gewonnen of verloren worden”
12 Verantwoorde consumptie en productie: verspilling van voedsel = verspilling van water
13 Klimaatactie
14 Leven in het water: veel plastic in zee
15 Leven op het land: veel verlies van bos elk jaar
16 Vrede, justitie en sterke publieke diensten
17 Partnerschap om doelstellingen te bereiken: nood aan internationale samenwerking`
geen cijfers kennen, wel een algemeen verhaal!
2. GLOBAAL LANDGEBRUIK EN ECOSYSTEMEN
Bodem is en blijft de motor v/d planeet
Oppervlakte is eindig en kan maar één keer gebruikt worden
- Alles inzetten op CO2 reductie, isolatie, zonnepanelen, ... zal niets veranderen aan ons
desastreus bodemgebruik
- Overbevolking v/d planeet
een planeet waarvan de draagkracht niet overschreden bij ± 3 miljard mensen
Nu: ± 8 miljard >> 11 miljard
- Nood aan voedsel, huisvesting, transport ...
- 75% van landoppervlakte is door mens getransformeerd waarvan 55% ijsvrij landoppervlak
ingenomen door landbouw en huisvesting
Landbouw: mandarijnen, palmolie, industriële veeteelt, industriële merkproductie, houtpellets
Huisvesting: villawijken in LA zo ver je kan zien
- Meer dan 50% van alle bodem op de aarde wordt ingenomen door landbouw
→ 80% veeteelt, slechts 20% van globale calorieënvoorziening
, Wereldbevolking zal enorm toenemen + verdere ontwikkeling van ‘minder ontwikkelde’
regio’s
Inzetten op duurzame stedelijke ontwikkeling
80% v/h oppervlak van Europa gevormd door steden/dorpen én landbouw
steeds meer wegen, spoorwegen, kanalen
versnippering v/h landschap
verlies aan biodiversiteit
Natuur- en landbouwgebieden moeten steeds meer plaats maken voor uitdijende woongebieden,
bedrijfterreinen, recreatiegebieden, …
onmogelijk om zo europese beleidsdoelstellingen “no net land take by 2050’ te halen
- Ruimtebeslag in de EU28 tss 2012-2018 nog steeds 539 km2 /jaar
- Terwijl in de periode 2000-2018 een deel v/d grond in de EU-28 werd teruggegeven aan natuur,
werd 11 keer meer land ingenomen
Wat moet er gebeuren om over te stappen naar een duurzaam europees landbeheer?
- Compacte steden bouwen met efficiënte mobiliteit
- Landecosystemen beter beschermen en ecologische doorgangen creëren
- Druk van landbouw op de open ruimte verminderen (voedingspatronen, veranderen en
voedselverspilling verminderen)
momenteel is er een EU-niveau geen wettelijk bindend beleidsdoel met betrekking tot
ruimtebeslag. In de nieuwe EU-bodemstrategie voor 2030 worden de lidstaten echter opgeroepen
om doelen voor ruitmebeslag voor 2030 vast te stellen, met als doel om tegen 2050
ruimtebeslagneutraliteit te bereiken
3. BELANG VAN SDG 11
Duurzame steden en gemeenschappen
- 2/3 van alle europeanen leven in steden
- Vandaag leeft 55% v/d wereldbevolking in steden, tegen 2050 zal dit 68% worden
- Vandaag al bijna 40 metropolen met meer dan 10 miljoen inwoners
- Bijzonder veel armoede …
HOOFDSTUK 2: GESCHIEDENIS VAN DE STEDELIJKE ONTWIKKELING
1. DE EERSTE GENERATIE STEDEN
4000 v.Chr.
3 stappen om tot een stad te kunnen komen
1.1 VAN EEN NOMADENBESTAAN NAAR EEN SEDENTAIT BESTAAN
Neolithicum (10 000 jaar geleden)
- Mens van jager naar landbouwer
o Landbouw werd heel laat ontstaan
- Overgang: zeer geleidelijk en niet overal gelijk
- Eerst Mesopotamië, China en Amerika
Megalietencultuur van Stonehenge
- Blijvende band met overleden familieleden
1.2 VAN GEZINSVERBAND NAAR DORPSSTRUCTUUR
30 000 jaar geleden – overgang naar collectief systeem begint
10 000 jaar geleden – eerste dorpsnederzetting
- Omwalling
- reeds geleding
ONTWIKKELING
INLEIDING
Vlaanderen (en belgie) wat is er fout gelopen?
- Duurt 2j voor antw dit semester globaal
- Volgend jaar wie zijn schuld en waarom fout gelopen
- Voorbeelden wat fout liep in belgie
o Hoogspanningsmast deels in voortuin van iemand en deels op voetpad
o Een huis bouwen 20 meter verder v/d straat dan waar dat de andere huizen staan
geschifte ruimtelijke ordening
o Aan de kust: geen duinen meer, geen charmante gebouwen meer, …
o Garagepoorten boven elkaar
o Elke vlaming heeft veel extra koterijen : tuinhuis, poolhouse, hondenkot, veranda, …
o Vlaamse versnippering
o Veel boeken erover geschreven bv After-sprawl (sprawl = wildgroei) ongecontroleerde
expansie, versnippering
o Bij iemand die midden in het platteland gaan wonen moet er ook een weg naar gelegd
worden, gas, elektriciteit, water, … hier betalen wij voor
Kernen: op deze manier gebouwd in nederland, frankerijk, … zo horen we te bouwen
Hoe bouwen wij? versnipperd
Bouwshift: stoppen met in groen te gaan wonen
Tadao Ando, Japanse meesterarchitect “We borrow from nature the space upon which we build”
- Als we bouwen doen we dat op een stuk grond dat we lenen
o We geven het alleen niet meer (in de juiste staat) terug
- Bouwen moet op de juiste plaats en niet versnipperd
- Wonen naar de stad en niet naar platteland
- Bv in nederland als je de vraag zou stellen “wil je in stad gaan wonen of op platteland?” zal bijna
iedereen zeggen naar de stad
Probleem in Vlaanderen
Sprawl – versnippering
→The uncontrolled expansion of urban areas
Vlaanderen +90% verstedelijkt
Minst duurzaam omgegaan met ruimte: amper nog groen
Bebouwd: VL 25% versnipperd vs NL 20% in kernen
+50% wereldbevolking woont in steden
EXAMEN: data moet je kunnen plaatsen op een tijdslijn niet weten: in welk jaar was dit?
,HOOFDSTUK 1: AGENDA 2030 VOOR DUURZAME ONTWIKKELING
1. DUURZAME ONTWIKKELING
1.1 INLEIDING
Ongebreidelde economische groei
- Loopt gelijk in ongeveer elk continent ≠ Afrika
- Groei & ontwikkeling hebben grote inpact op planeet: draagkracht planeet overschreden
Nood aan duurzame ontwikkeling
Duurzame ontwikkeling (definitief VN)
= ontwikkeling die aansluit op de behoeften v/h heden, zonder het vermogen van toekomstige
generaties om in hun eigen behoeften te voorzien in gevaar te brengen
- Product is duurzaam als het geen negatieve impact heeft op toekomstige generaties
- Omvat 3 aspecten 3P’s
- Natuurlijke hulpbronnen zijn beperkt én economie in functie van mens en aarde
3P’s (VN, 1987)
- People (sociale ontwikkeling)
- Profit (economische ontwikkeling) Natuurlijke hulpbronnen zijn beperkt + economie in
- Planet (milieubescherming) functie van mens en aarde
Earth Overshoot Day – evenwicht totaal zoek
- De dag in een jaar waarop we al de natuurlijke hulpbronnen die de aarde kan produceren voor
ons op gebruiken
- Belgen hebben 4,1 aarden nodig per jaar
komt door de vastgoed: we bouwen niet in kernen
* In 2020 valt deze later door Covid19: 5 april
In 2021 zal deze veel vroeger vroeger vallen
Agenda 2030 for sustanable development
- nood aan initiatief
- Gebaseerd op Milleniumdoelstellingen van VN uitroeien van wereldwijde armoede tegen 2015
- Sociaal – economische – ecologische uitdagingen
- 17 doelstellingen / SDG’s
met 169 subdoelstellingen
1.2. SUSTAINABLE DEVELOPMENT GOALS
17 SDG’s in 5 groepen
- People
- Prosperity
- Peace
- Partnership
- Planet
Alle SDG’s:
- Hebben (inter)nationale + regionale vertaling nodig
de maatregelen die nodig zijn om de wereld te
transformeren moeten genomen worden door alle
beleidsniveaus
- Vlaanderen: Vizier 2030 vlaanderen wil 48 doelstellingen
realiseren tegen 2030
1 Geen armoede
2 Geen honger
3 Goede gezondheid en welzijn
, - In belgië slechte verkeersveiligheid: wij wonen meer versnipperd dus we zijn meer op de baan
4 Kwaliteitsvol onderwijs
5 Gendergelijkheid
6 Schoon water en sanitair
7 Betaalbare en duurzame energie
8 Waardig werk en economische groei: veel kinderen moeten werken ipv naar school gaan
9 Industrie, innovatie en infrastructuur: innovatie biedt oplossingen voor economische- en
milieuprobleem
10 Ongelijkheid verminderen: rijkste 1% v/d wereld groter dan die v/d overige 99%
11 Duurzame steden en gemeenschappen
2/3 van Europeanen leeft in steden
vandaag leeft 55% v/d wereldbevolking in steden, tegen 2050 zal dit 68% worden
België 1960 één v/d meest verstedelijkte landen
2020 nóg meer
Ongelijkheid + veel armoede in de steden: sloppenwijken (met muren)
Sao Paulo, Johannesburg ...
Vandaag al bijna 40 metropolen met meer dan 10 miljoen inwoners
→ Grote impact op het milieu
3% landoppervlak
60% energieverbruik
70% CO2 uitstoot
Steden bepalend voor algemeen succes SDG’s
Jan Eliasson, voormalig vice secretaris generaal (VN)
“Strijd voor duurzame ontwikkeling zal in de steden gewonnen of verloren worden”
12 Verantwoorde consumptie en productie: verspilling van voedsel = verspilling van water
13 Klimaatactie
14 Leven in het water: veel plastic in zee
15 Leven op het land: veel verlies van bos elk jaar
16 Vrede, justitie en sterke publieke diensten
17 Partnerschap om doelstellingen te bereiken: nood aan internationale samenwerking`
geen cijfers kennen, wel een algemeen verhaal!
2. GLOBAAL LANDGEBRUIK EN ECOSYSTEMEN
Bodem is en blijft de motor v/d planeet
Oppervlakte is eindig en kan maar één keer gebruikt worden
- Alles inzetten op CO2 reductie, isolatie, zonnepanelen, ... zal niets veranderen aan ons
desastreus bodemgebruik
- Overbevolking v/d planeet
een planeet waarvan de draagkracht niet overschreden bij ± 3 miljard mensen
Nu: ± 8 miljard >> 11 miljard
- Nood aan voedsel, huisvesting, transport ...
- 75% van landoppervlakte is door mens getransformeerd waarvan 55% ijsvrij landoppervlak
ingenomen door landbouw en huisvesting
Landbouw: mandarijnen, palmolie, industriële veeteelt, industriële merkproductie, houtpellets
Huisvesting: villawijken in LA zo ver je kan zien
- Meer dan 50% van alle bodem op de aarde wordt ingenomen door landbouw
→ 80% veeteelt, slechts 20% van globale calorieënvoorziening
, Wereldbevolking zal enorm toenemen + verdere ontwikkeling van ‘minder ontwikkelde’
regio’s
Inzetten op duurzame stedelijke ontwikkeling
80% v/h oppervlak van Europa gevormd door steden/dorpen én landbouw
steeds meer wegen, spoorwegen, kanalen
versnippering v/h landschap
verlies aan biodiversiteit
Natuur- en landbouwgebieden moeten steeds meer plaats maken voor uitdijende woongebieden,
bedrijfterreinen, recreatiegebieden, …
onmogelijk om zo europese beleidsdoelstellingen “no net land take by 2050’ te halen
- Ruimtebeslag in de EU28 tss 2012-2018 nog steeds 539 km2 /jaar
- Terwijl in de periode 2000-2018 een deel v/d grond in de EU-28 werd teruggegeven aan natuur,
werd 11 keer meer land ingenomen
Wat moet er gebeuren om over te stappen naar een duurzaam europees landbeheer?
- Compacte steden bouwen met efficiënte mobiliteit
- Landecosystemen beter beschermen en ecologische doorgangen creëren
- Druk van landbouw op de open ruimte verminderen (voedingspatronen, veranderen en
voedselverspilling verminderen)
momenteel is er een EU-niveau geen wettelijk bindend beleidsdoel met betrekking tot
ruimtebeslag. In de nieuwe EU-bodemstrategie voor 2030 worden de lidstaten echter opgeroepen
om doelen voor ruitmebeslag voor 2030 vast te stellen, met als doel om tegen 2050
ruimtebeslagneutraliteit te bereiken
3. BELANG VAN SDG 11
Duurzame steden en gemeenschappen
- 2/3 van alle europeanen leven in steden
- Vandaag leeft 55% v/d wereldbevolking in steden, tegen 2050 zal dit 68% worden
- Vandaag al bijna 40 metropolen met meer dan 10 miljoen inwoners
- Bijzonder veel armoede …
HOOFDSTUK 2: GESCHIEDENIS VAN DE STEDELIJKE ONTWIKKELING
1. DE EERSTE GENERATIE STEDEN
4000 v.Chr.
3 stappen om tot een stad te kunnen komen
1.1 VAN EEN NOMADENBESTAAN NAAR EEN SEDENTAIT BESTAAN
Neolithicum (10 000 jaar geleden)
- Mens van jager naar landbouwer
o Landbouw werd heel laat ontstaan
- Overgang: zeer geleidelijk en niet overal gelijk
- Eerst Mesopotamië, China en Amerika
Megalietencultuur van Stonehenge
- Blijvende band met overleden familieleden
1.2 VAN GEZINSVERBAND NAAR DORPSSTRUCTUUR
30 000 jaar geleden – overgang naar collectief systeem begint
10 000 jaar geleden – eerste dorpsnederzetting
- Omwalling
- reeds geleding
