Politieke Sociologie
Les 1: Democratic Challenges in a Changing Society
Factoren die invloed uitoefenen op het vertrouwen in het parlement:
- Totalitair regime: invloed op publieke opinie, al dan niet met directe
dwang;
Hoe stabiel is democratie?
- Opvallende en langdurige verschillen tussen landen, terwijl juridisch gezien
weinig verschil (verschil in corruptie, mensen kunnen omkopen etc.);
- Belang van democratische politieke cultuur als voorwaarde van stabiliteit;
- Huidig klimaat: stabiliteit of juist kwetsbaarheid van de democratische
verworvenheid?
Alex de Tocqueville:
- Hoe kan de democratie in Amerika (1776) functioneren?;
- Geen sturende kracht van monarchie of aristocratie;
- Associaties verhinderen individualisering en machteloosheid, zowel
politieke als maatschappelijke functie;
- Men moet zich verenigen, zo werkt democratie. Gevaar van tirannie van de
meerderheid voor stabiele democratie.
- Belang van het maatschappelijk middenveld, als garantie tegen te grote
machtsaanspraken van de regering.
- “Ideeën vernieuwen niet, het hart groeit niet en de geest ontwikkelt zich
niet, tenzij men zich verenigt.”
o Belang van dialoog, interactie, ontmoeting (Isolement als gevolg van
sociale media).
o Verenigingen zorgen voor vooruitgang
- Democratische en participatieve cultuur onder de bevolking is
kernvoorwaarde voor stabiliteit democratie.
Probleemstelling: Verschuivende houdingen burgers-politiek systeem
- Dalend ledenaantal politieke partijen;
- US: Decline of partisanship bij bevolking;
- Relatief laag politiek vertrouwen;
- Lagere opkomst bij verkiezingen;
- Plotse stemverschuivingen en populisme;
- Succes anti-systeempartijen;
- Achteruitgang van vakbonden en andere middenveldorganisaties/
Zijn er nog voldoende linkage-mechanismen tussen burgers en het politieke
systeem.
Verklaringen:
- Individualisering van de samenleving (Putnam) Civic Decline;
- Burgers engageren zich op andere manieren (postmodernisatie, Ronald
Inglehart) Critical Cizitens, assertive citizens.
,Reader: Artikelen zijn leerstof!
Les 2
Waarom is transformatie bijna per definitie problematisch?
Uitgangspunt van klassieke politieke sociologie is stabiliteit(= voorspelbaarheid,
beheersbaarheid).
- Politieke conflicten ontstaan niet willekeurig, maar langs vaste
breuklijnenstructuur, en zijn daarom voorspelbaar/beheersbaar.
Bijvoorbeeld: politiek systeem ontwikkelt power sharing-mechanismen om
met stabiele breuklijn om te gaan.
Stabiele breuklijnen (Lipset & Rokkan 1967)
- Nationale revoluties (vorming natie-staat)
o Centrum vs periferie
o Kerk vs staat
- Industriele revolutie
o Arbeid vs kapitaal
o Stad vs platteland
Freezing Hypothesis: stabiliteit doorheen de tijd: bestaande politieke partijen
passen zich aan.
Zijn de breuklijnen nog stabiel?
- Tot inde jaren ’80 werd het Lipset Rokkan model algemeen aanvaard.
- Contra Indicaties (Hanspeter Kriesi)
o Decline of class voting (class->stemgedrag): arbeiders uit
industriële gebieden stemmen socialistisch, welgestelde gezinnen
uit mooie wijken stemmen liberaal.
o Grote electorale volatiliteit: tamelijk grote verschuivingen, minder
voorspelbaarheid.
o Decline of party identification.
o Opkomst new (challenger) political parties
Kortom: vroegere stabiliteitsmodellen werken misschien niet langer?
Participatie en politieke cultuur
Algemene vraag: willen we eigenlijk wel dat mensen participeren?
- Nu wel: cfr. Participatiedecreet in het onderwijs;
- 19e eeuw: nee, cfr. Weerstand tegen het algemeen stemrecht
Jaren 30-50: negatieve visie op massa-mobilisatie (nazisme, communisme)
Auteur: ortega y gasset, Opstand der Horden (elitair denken)
->
Doorbraak nieuw paradigma: Almond & Verba, The Civic Culture (1963)
Een van de eerste comparatieve onderzoeken: waarde comparatief onderzoek.
Aanleiding onderzoek:
- Negatieve ervaringen jaren 30 (nazisme)
- Dekolonisatie in de jaren 50 (afrika/azië)
, Is het voldoende om democratische structuren en spelregels te hebben> of iets
meer nodig? Actuele toepassing van deze discussie: Hongarije.
Almond en Verba kanten zich tegen het institutionalisme, dus dat instanties de
slaagkansen van democratie niet moeten bepalen.
- Wijzen op belang politieke cultuur (risico: is politieke cultuur
onveranderlijk? Nee, cfr. Duitsland 1949-…)
Definitie Politieke cultuur:
- Houdingen van de burgers ten opzichte van het politiek systeem
(principes, instellingen, politiek personeel, beleid)
- En hun visie op hun eigen rol daarin: Political efficacy (onderscheid tussen
A) internal political efficacy en B)external political efficacy)
o Internal= verantwoordelijkheid bij jezelf als burger (ik heb
voldoende kennis en invloed)
o External= verantwoordelijkheid extern aan de burger, bij het
politieke systeem (ze willen niet luisteren, ik heb geen invloed)
Soorten politieke cultuur bij Almond & Verba
- Parochiale politieke cultuur (dynastieën, binnen de familie. Volk volgt
slaafs) Passief, uit gewoonte.
- Subject (onderdaan) politieke cultuur: Ik stem wel voor de burgemeester
want die weet het beter.
- Participant politieke cultuur
Civic culture= mengvorm: ook loyaliteit
Ideaalbeeld is gezagstrouwe, participerende maar conventionele burger. De
overheid moet wel sommige dingen nog door kunnen drukken zonder altijd maar
opstand.
- Wijzen op belangrijke nationale verschillen
- Stabiliteit als gevolg van socialisatie van waarden en houdingen (cfr
Parsons)
Pauze
Sociaal Kapitaal: Robert Putnam
Centrale logica: Cultuur determineert institutionele (en zelfs economische)
performantie (cfr. Almond en Verba)
Cultuur is ingebed in netwerken, en netwerken zijn op zichzelf waardevol (cfr.
Onderzoek naar netwerken van serviceclubs)
Geen individueel attribuut maar een collectief goed, zoals veiligheid op straat,
groen in de wijk, geluidsoverlast etc..
Les 1: Democratic Challenges in a Changing Society
Factoren die invloed uitoefenen op het vertrouwen in het parlement:
- Totalitair regime: invloed op publieke opinie, al dan niet met directe
dwang;
Hoe stabiel is democratie?
- Opvallende en langdurige verschillen tussen landen, terwijl juridisch gezien
weinig verschil (verschil in corruptie, mensen kunnen omkopen etc.);
- Belang van democratische politieke cultuur als voorwaarde van stabiliteit;
- Huidig klimaat: stabiliteit of juist kwetsbaarheid van de democratische
verworvenheid?
Alex de Tocqueville:
- Hoe kan de democratie in Amerika (1776) functioneren?;
- Geen sturende kracht van monarchie of aristocratie;
- Associaties verhinderen individualisering en machteloosheid, zowel
politieke als maatschappelijke functie;
- Men moet zich verenigen, zo werkt democratie. Gevaar van tirannie van de
meerderheid voor stabiele democratie.
- Belang van het maatschappelijk middenveld, als garantie tegen te grote
machtsaanspraken van de regering.
- “Ideeën vernieuwen niet, het hart groeit niet en de geest ontwikkelt zich
niet, tenzij men zich verenigt.”
o Belang van dialoog, interactie, ontmoeting (Isolement als gevolg van
sociale media).
o Verenigingen zorgen voor vooruitgang
- Democratische en participatieve cultuur onder de bevolking is
kernvoorwaarde voor stabiliteit democratie.
Probleemstelling: Verschuivende houdingen burgers-politiek systeem
- Dalend ledenaantal politieke partijen;
- US: Decline of partisanship bij bevolking;
- Relatief laag politiek vertrouwen;
- Lagere opkomst bij verkiezingen;
- Plotse stemverschuivingen en populisme;
- Succes anti-systeempartijen;
- Achteruitgang van vakbonden en andere middenveldorganisaties/
Zijn er nog voldoende linkage-mechanismen tussen burgers en het politieke
systeem.
Verklaringen:
- Individualisering van de samenleving (Putnam) Civic Decline;
- Burgers engageren zich op andere manieren (postmodernisatie, Ronald
Inglehart) Critical Cizitens, assertive citizens.
,Reader: Artikelen zijn leerstof!
Les 2
Waarom is transformatie bijna per definitie problematisch?
Uitgangspunt van klassieke politieke sociologie is stabiliteit(= voorspelbaarheid,
beheersbaarheid).
- Politieke conflicten ontstaan niet willekeurig, maar langs vaste
breuklijnenstructuur, en zijn daarom voorspelbaar/beheersbaar.
Bijvoorbeeld: politiek systeem ontwikkelt power sharing-mechanismen om
met stabiele breuklijn om te gaan.
Stabiele breuklijnen (Lipset & Rokkan 1967)
- Nationale revoluties (vorming natie-staat)
o Centrum vs periferie
o Kerk vs staat
- Industriele revolutie
o Arbeid vs kapitaal
o Stad vs platteland
Freezing Hypothesis: stabiliteit doorheen de tijd: bestaande politieke partijen
passen zich aan.
Zijn de breuklijnen nog stabiel?
- Tot inde jaren ’80 werd het Lipset Rokkan model algemeen aanvaard.
- Contra Indicaties (Hanspeter Kriesi)
o Decline of class voting (class->stemgedrag): arbeiders uit
industriële gebieden stemmen socialistisch, welgestelde gezinnen
uit mooie wijken stemmen liberaal.
o Grote electorale volatiliteit: tamelijk grote verschuivingen, minder
voorspelbaarheid.
o Decline of party identification.
o Opkomst new (challenger) political parties
Kortom: vroegere stabiliteitsmodellen werken misschien niet langer?
Participatie en politieke cultuur
Algemene vraag: willen we eigenlijk wel dat mensen participeren?
- Nu wel: cfr. Participatiedecreet in het onderwijs;
- 19e eeuw: nee, cfr. Weerstand tegen het algemeen stemrecht
Jaren 30-50: negatieve visie op massa-mobilisatie (nazisme, communisme)
Auteur: ortega y gasset, Opstand der Horden (elitair denken)
->
Doorbraak nieuw paradigma: Almond & Verba, The Civic Culture (1963)
Een van de eerste comparatieve onderzoeken: waarde comparatief onderzoek.
Aanleiding onderzoek:
- Negatieve ervaringen jaren 30 (nazisme)
- Dekolonisatie in de jaren 50 (afrika/azië)
, Is het voldoende om democratische structuren en spelregels te hebben> of iets
meer nodig? Actuele toepassing van deze discussie: Hongarije.
Almond en Verba kanten zich tegen het institutionalisme, dus dat instanties de
slaagkansen van democratie niet moeten bepalen.
- Wijzen op belang politieke cultuur (risico: is politieke cultuur
onveranderlijk? Nee, cfr. Duitsland 1949-…)
Definitie Politieke cultuur:
- Houdingen van de burgers ten opzichte van het politiek systeem
(principes, instellingen, politiek personeel, beleid)
- En hun visie op hun eigen rol daarin: Political efficacy (onderscheid tussen
A) internal political efficacy en B)external political efficacy)
o Internal= verantwoordelijkheid bij jezelf als burger (ik heb
voldoende kennis en invloed)
o External= verantwoordelijkheid extern aan de burger, bij het
politieke systeem (ze willen niet luisteren, ik heb geen invloed)
Soorten politieke cultuur bij Almond & Verba
- Parochiale politieke cultuur (dynastieën, binnen de familie. Volk volgt
slaafs) Passief, uit gewoonte.
- Subject (onderdaan) politieke cultuur: Ik stem wel voor de burgemeester
want die weet het beter.
- Participant politieke cultuur
Civic culture= mengvorm: ook loyaliteit
Ideaalbeeld is gezagstrouwe, participerende maar conventionele burger. De
overheid moet wel sommige dingen nog door kunnen drukken zonder altijd maar
opstand.
- Wijzen op belangrijke nationale verschillen
- Stabiliteit als gevolg van socialisatie van waarden en houdingen (cfr
Parsons)
Pauze
Sociaal Kapitaal: Robert Putnam
Centrale logica: Cultuur determineert institutionele (en zelfs economische)
performantie (cfr. Almond en Verba)
Cultuur is ingebed in netwerken, en netwerken zijn op zichzelf waardevol (cfr.
Onderzoek naar netwerken van serviceclubs)
Geen individueel attribuut maar een collectief goed, zoals veiligheid op straat,
groen in de wijk, geluidsoverlast etc..
