Praktisch Europees recht
De EU is een internationale organisatie waarvan de voorlopers (EGKS, Euratom, EEG zijn
opgericht na de tweede wereldoorlog door de lidstaten door het sluiten van verdragen. De
focus was in eerste instantie op veiligheid en economische integratie. Er werd uitgebreid en
er kwamen meer naamswijzigingen: EEG > EG > EU.
1.1 Internationaal recht
Als personen en rechtspersonen afspraken met elkaar maken, stellen zij een contract op
volgens de nationale wet. Als staten een afspraak met elkaar willen maken, doen zij dit op
grond van het internationale recht. Dit rechtsgebied regelt alle betrekkingen tussen staten,
en binnen het internationale recht zijn alle staten, groot of klein, gelijk aan elkaar. De
afspraken worden meestal in een verdrag vastgelegd.
1.1.1 Staatssoevereiniteit
Een belangrijk beginsel binnen het internationale recht is het beginsel van
staatssoevereiniteit. De overheid heeft de ultieme beslissingsbevoegdheid op het
grondgebied van de staat en is de enige die wet- en regelgeving kan opstellen. Oftewel: de
overheid heeft staatssoevereiniteit. Dit betekent dat andere staten niet kunnen bepalen hoe
Nederland zijn regelgeving vormgeeft; deze macht ligt alleen bij de nationale overheid. Deze
macht kan op twee manieren worden beperkt: vrijwillig of onvrijwillig.
Soevereiniteit overdragen (vrijwillig)
De staat kan beslissen om een gedeelte of de gehele beslissingsbevoegdheid over te
dragen aan bijvoorbeeld een internationale organisatie. De staat kan dan niet meer alle
regels zelf stellen, maar accepteert dat een organisatie hoger en gezaghebbender is dan de
staat zelf. Dit is gebeurd bij het EGKS-verdrag en alle Europese verdragen die op dit verdrag
volgden. Omdat staatssoevereiniteit heel belangrijk is voor het functioneren van de staat,
zullen staten hun beslissingsbevoegdheden alleen overdragen als dit het belang van het
land dient en bijdraagt aan de welzijn van zijn inwoners. In het geval van het EGKS was het
voorkomen van oorlog en het bewerkstelligen van economische groei een belangrijke reden.
Soevereiniteit onvrijwillig beperkt
Als een staat wordt binnengevallen door een ander land en dat andere land de macht
overneemt, is de beslissingsbevoegdheid van de aangevallen staat beperkt. De
overheersende staat neemt vanaf dat moment alle beslissingen.
1.1.2 Internationale organisaties
Staten zijn de voornaamste spelers binnen het internationale recht. Internationale
organisaties spelen echter ook een belangrijke rol. Er zijn twee soorten organisaties:
gouvernementele organisaties en non-gouvernementele organisaties.
Gouvernementele organisaties
Een samenwerkingsverband tussen staten wordt een gouvernementele organisatie
genoemd. De oprichting van zo’n organisatie gebeurt in een verdrag: in dat verdrag
,vermelden de lidstaten de doelstellingen en de middelen die de organisatie heeft. De oudste
gouvernementele organisatie is de Internationale Telecommunicatie-unie.
Staten kunnen bij het oprichten van een organisatie kiezen of en hoeveel soevereiniteit ze
afstaan aan deze organisatie. Als lidstaten geen soevereiniteit afstaan, wordt de organisatie
een intergouvernementele organisatie genoemd. Als lidstaten wel beslissingsbevoegdheid
afstaan aan de organisatie, is er sprake van een supranationale organisatie.
Meestal richten staten een intergouvernementele organisatie op. De Internationale
Telecommunicatie-unie is hiervan een voorbeeld. De EGKS was een supranationale
organisatie. Een supranationale organisatie staat boven de lidstaten, terwijl een
intergouvernementele organisatie een samenwerking is tussen de lidstaten. Supranationale
organisaties staan vrijwillig een gedeelte van hun beslissingsbevoegdheid af aan een
internationale organisatie. Zij accepteren dat deze organisatie regels vaststelt waar zij zich
aan moeten houden, de lidstaten kunnen niet meer zelfstandig de inhoud van deze regels
bepalen.
Non-gouvernementele organisaties
Ook een groep personen kan een internationale organisatie oprichten. Een ngo is afhankelijk
van staten en heeft vaak een ideële doelstelling. Een ngo hoeft niet internationaal te zijn. Je
hebt bijvoorbeeld ook Nederlandse organisaties die onafhankelijk zijn van de overheid en
een doel nastreven, zoals Natuurmonumenten. Een bekende internationale ngo is het Rode
Kruis, die zich bezighoudt met humanitair oorlogsrecht. Ngo’s publiceren jaarlijks rapporten
over de stand van zaken op hun aandachtsgebied. Ngo’s hebben geen stemrecht, maar wel
een adviserende rol.
1.2 De EU en haar doelstellingen
Op dit moment gelden er de volgende twee verdragen:
- Het Verdrag betreffende de Europese Unie (VEU);
- Het Verdrag betreffende de Werking van de Europese Unie (VWEU).
Daarnaast is het Handvest van de grondrechten van kracht.
In het VEU staan in art. 3 de doelstellingen van de EU opgesomd. De belangrijkste
doelstellingen zijn:
- Vrede en welzijn;
- Vrijheid en veiligheid: de EU zorgt voor een beleid dat het mogelijk maakt om overal
te werken en te verblijven, maar ook voor regels die de grensoverschrijdende
criminaliteit bestrijden;
- Interne markt: de interne markt maakt het mogelijk dat er steeds meer gehandeld
wordt tussen bedrijven die in de lidstaten zijn gevestigd, dat er steeds meer personen
over de grens gaan werken en dat iedereen overal in de EU kan investeren;
- Monetaire unie: de gemeenschappelijke munt brengt de lidstaten nog dichter bij
elkaar. De euro zorgt er bijvoorbeeld voor dat de consument de prijzen van
producten en diensten in zijn eigen land snel kan vergelijken met die uit andere
lidstaten, wat de handel tussen de lidstaten bevordert. De Europese Centrale Bank is
verantwoordelijk voor het monetaire beleid. Niet alle lidstaten van de EU hebben de
euro als nationale munt. Dit komt of omdat de landen zelf niet willen toetreden tot de
eurozone, of omdat er bepaalde voorwaarden zijn waaraan de lidstaten niet voldoen;
, - Extern mensenrechtenbeleid: art. 2 VEU. Dit artikel vormt de grondslag voor de
mogelijkheid voor het Hof om te oordelen over schendingen van mensenrechten als
deze worden voorgelegd tijdens een zaak. Het artikel zorgt er ook voor dat de
Europese wetgeving voldoet aan deze belangrijke waarden. Uit art. 3 lid 5 VEU blijkt
dat de EU ook in haar relaties met andere landen zich inzet voor de verbetering van
mensenrechten en democratie.
De EU heeft bevoegdheden die in het VEU en VwEU staan die zij kan gebruiken om deze
doelstellingen te bereiken. Zie art. 5 lid 2 VEU (attributiebeginsel).
1.3 Interne markt
De overheid is verantwoordelijk voor de ontwikkeling van de nationale economie. Groei is
belangrijk, want groei draagt bij aan de welvaart in een land. Als het minder goed gaat, heeft
de overheid economische instrumenten om de economie te stimuleren. Doordat we in de
Europese Unie een interne markt hebben, is de overheid niet vrij om elke maatregel te
nemen die zij wenst. De overheid zal rekening moeten houden met regelgeving die is
aangenomen in het kader van het instellen van de interne markt. Met de interne markt als
Europese doelstelling kunnen lidstaten de nationale economie niet beschermen door
bijvoorbeeld een importheffing op te leggen zodat ze de economie van hun land helpen.
Door regelgeving die tot het doel heeft de interne markt te bewerkstelligen hebben lidstaten
een beperkte bandbreedte om maatregelen vast te stellen die de eigen economie
stimuleren. Het beschermen van de nationale economie (ook wel protectionisme genoemd)
is nadelig voor de interne markt in zijn geheel en is daarom verboden.
Let op: de interne markt en de monetaire unie zijn twee verschillende onderdelen van de EU.
De monetaire unie is optioneel, maar de interne markt is een onlosmakelijk onderdeel van
de EU. Lidstaten kunnen zich hier niet buiten stellen.
1.3.1 Onderdelen interne markt
Sinds de oprichting van de Europese Gemeenschap van Kolen en Staal komt een goed
functionerende interne markt steeds een stapje dichterbij. De interne markt bestaat
voornamelijk uit de volgende drie onderdelen:
1. Vrij verkeer: dit betekent dat de handelsstroom tussen lidstaten niet belemmerd mag
worden. Een lidstaat kan bijvoorbeeld niet meer verbieden dat een product uit een
andere lidstaat verkocht wordt. Een importheffing op appels is bijvoorbeeld een
belemmering van het vrij verkeer en daarmee van de interne markt. Een lidstaat mag
de nationale productie niet meer beschermen ten koste van het vrij verkeer van
goederen.
2. Staatssteun: de overheid kan in plaats van het verbieden van de invoer ook
subsidies verstrekken aan nationale producenten. Met zo’n subsidie is het mogelijk
voor een bedrijf om goedkoper te produceren, waardoor het beter verkocht wordt.
Het geven van een subsidie is echter niet zomaar toegestaan. Een dergelijke
subsidie kan namelijk de interne markt schaden en oneerlijke concurrentie
veroorzaken.
3. Mededinging: niet alleen de overheid kan de interne markt belemmeren, ook
bevrijden kunnen met hun marktgedrag de interne markt verstoren. Zo kunnen ze
prijsafspraken met elkaar maken waardoor alle consumenten te veel betalen. Dit
De EU is een internationale organisatie waarvan de voorlopers (EGKS, Euratom, EEG zijn
opgericht na de tweede wereldoorlog door de lidstaten door het sluiten van verdragen. De
focus was in eerste instantie op veiligheid en economische integratie. Er werd uitgebreid en
er kwamen meer naamswijzigingen: EEG > EG > EU.
1.1 Internationaal recht
Als personen en rechtspersonen afspraken met elkaar maken, stellen zij een contract op
volgens de nationale wet. Als staten een afspraak met elkaar willen maken, doen zij dit op
grond van het internationale recht. Dit rechtsgebied regelt alle betrekkingen tussen staten,
en binnen het internationale recht zijn alle staten, groot of klein, gelijk aan elkaar. De
afspraken worden meestal in een verdrag vastgelegd.
1.1.1 Staatssoevereiniteit
Een belangrijk beginsel binnen het internationale recht is het beginsel van
staatssoevereiniteit. De overheid heeft de ultieme beslissingsbevoegdheid op het
grondgebied van de staat en is de enige die wet- en regelgeving kan opstellen. Oftewel: de
overheid heeft staatssoevereiniteit. Dit betekent dat andere staten niet kunnen bepalen hoe
Nederland zijn regelgeving vormgeeft; deze macht ligt alleen bij de nationale overheid. Deze
macht kan op twee manieren worden beperkt: vrijwillig of onvrijwillig.
Soevereiniteit overdragen (vrijwillig)
De staat kan beslissen om een gedeelte of de gehele beslissingsbevoegdheid over te
dragen aan bijvoorbeeld een internationale organisatie. De staat kan dan niet meer alle
regels zelf stellen, maar accepteert dat een organisatie hoger en gezaghebbender is dan de
staat zelf. Dit is gebeurd bij het EGKS-verdrag en alle Europese verdragen die op dit verdrag
volgden. Omdat staatssoevereiniteit heel belangrijk is voor het functioneren van de staat,
zullen staten hun beslissingsbevoegdheden alleen overdragen als dit het belang van het
land dient en bijdraagt aan de welzijn van zijn inwoners. In het geval van het EGKS was het
voorkomen van oorlog en het bewerkstelligen van economische groei een belangrijke reden.
Soevereiniteit onvrijwillig beperkt
Als een staat wordt binnengevallen door een ander land en dat andere land de macht
overneemt, is de beslissingsbevoegdheid van de aangevallen staat beperkt. De
overheersende staat neemt vanaf dat moment alle beslissingen.
1.1.2 Internationale organisaties
Staten zijn de voornaamste spelers binnen het internationale recht. Internationale
organisaties spelen echter ook een belangrijke rol. Er zijn twee soorten organisaties:
gouvernementele organisaties en non-gouvernementele organisaties.
Gouvernementele organisaties
Een samenwerkingsverband tussen staten wordt een gouvernementele organisatie
genoemd. De oprichting van zo’n organisatie gebeurt in een verdrag: in dat verdrag
,vermelden de lidstaten de doelstellingen en de middelen die de organisatie heeft. De oudste
gouvernementele organisatie is de Internationale Telecommunicatie-unie.
Staten kunnen bij het oprichten van een organisatie kiezen of en hoeveel soevereiniteit ze
afstaan aan deze organisatie. Als lidstaten geen soevereiniteit afstaan, wordt de organisatie
een intergouvernementele organisatie genoemd. Als lidstaten wel beslissingsbevoegdheid
afstaan aan de organisatie, is er sprake van een supranationale organisatie.
Meestal richten staten een intergouvernementele organisatie op. De Internationale
Telecommunicatie-unie is hiervan een voorbeeld. De EGKS was een supranationale
organisatie. Een supranationale organisatie staat boven de lidstaten, terwijl een
intergouvernementele organisatie een samenwerking is tussen de lidstaten. Supranationale
organisaties staan vrijwillig een gedeelte van hun beslissingsbevoegdheid af aan een
internationale organisatie. Zij accepteren dat deze organisatie regels vaststelt waar zij zich
aan moeten houden, de lidstaten kunnen niet meer zelfstandig de inhoud van deze regels
bepalen.
Non-gouvernementele organisaties
Ook een groep personen kan een internationale organisatie oprichten. Een ngo is afhankelijk
van staten en heeft vaak een ideële doelstelling. Een ngo hoeft niet internationaal te zijn. Je
hebt bijvoorbeeld ook Nederlandse organisaties die onafhankelijk zijn van de overheid en
een doel nastreven, zoals Natuurmonumenten. Een bekende internationale ngo is het Rode
Kruis, die zich bezighoudt met humanitair oorlogsrecht. Ngo’s publiceren jaarlijks rapporten
over de stand van zaken op hun aandachtsgebied. Ngo’s hebben geen stemrecht, maar wel
een adviserende rol.
1.2 De EU en haar doelstellingen
Op dit moment gelden er de volgende twee verdragen:
- Het Verdrag betreffende de Europese Unie (VEU);
- Het Verdrag betreffende de Werking van de Europese Unie (VWEU).
Daarnaast is het Handvest van de grondrechten van kracht.
In het VEU staan in art. 3 de doelstellingen van de EU opgesomd. De belangrijkste
doelstellingen zijn:
- Vrede en welzijn;
- Vrijheid en veiligheid: de EU zorgt voor een beleid dat het mogelijk maakt om overal
te werken en te verblijven, maar ook voor regels die de grensoverschrijdende
criminaliteit bestrijden;
- Interne markt: de interne markt maakt het mogelijk dat er steeds meer gehandeld
wordt tussen bedrijven die in de lidstaten zijn gevestigd, dat er steeds meer personen
over de grens gaan werken en dat iedereen overal in de EU kan investeren;
- Monetaire unie: de gemeenschappelijke munt brengt de lidstaten nog dichter bij
elkaar. De euro zorgt er bijvoorbeeld voor dat de consument de prijzen van
producten en diensten in zijn eigen land snel kan vergelijken met die uit andere
lidstaten, wat de handel tussen de lidstaten bevordert. De Europese Centrale Bank is
verantwoordelijk voor het monetaire beleid. Niet alle lidstaten van de EU hebben de
euro als nationale munt. Dit komt of omdat de landen zelf niet willen toetreden tot de
eurozone, of omdat er bepaalde voorwaarden zijn waaraan de lidstaten niet voldoen;
, - Extern mensenrechtenbeleid: art. 2 VEU. Dit artikel vormt de grondslag voor de
mogelijkheid voor het Hof om te oordelen over schendingen van mensenrechten als
deze worden voorgelegd tijdens een zaak. Het artikel zorgt er ook voor dat de
Europese wetgeving voldoet aan deze belangrijke waarden. Uit art. 3 lid 5 VEU blijkt
dat de EU ook in haar relaties met andere landen zich inzet voor de verbetering van
mensenrechten en democratie.
De EU heeft bevoegdheden die in het VEU en VwEU staan die zij kan gebruiken om deze
doelstellingen te bereiken. Zie art. 5 lid 2 VEU (attributiebeginsel).
1.3 Interne markt
De overheid is verantwoordelijk voor de ontwikkeling van de nationale economie. Groei is
belangrijk, want groei draagt bij aan de welvaart in een land. Als het minder goed gaat, heeft
de overheid economische instrumenten om de economie te stimuleren. Doordat we in de
Europese Unie een interne markt hebben, is de overheid niet vrij om elke maatregel te
nemen die zij wenst. De overheid zal rekening moeten houden met regelgeving die is
aangenomen in het kader van het instellen van de interne markt. Met de interne markt als
Europese doelstelling kunnen lidstaten de nationale economie niet beschermen door
bijvoorbeeld een importheffing op te leggen zodat ze de economie van hun land helpen.
Door regelgeving die tot het doel heeft de interne markt te bewerkstelligen hebben lidstaten
een beperkte bandbreedte om maatregelen vast te stellen die de eigen economie
stimuleren. Het beschermen van de nationale economie (ook wel protectionisme genoemd)
is nadelig voor de interne markt in zijn geheel en is daarom verboden.
Let op: de interne markt en de monetaire unie zijn twee verschillende onderdelen van de EU.
De monetaire unie is optioneel, maar de interne markt is een onlosmakelijk onderdeel van
de EU. Lidstaten kunnen zich hier niet buiten stellen.
1.3.1 Onderdelen interne markt
Sinds de oprichting van de Europese Gemeenschap van Kolen en Staal komt een goed
functionerende interne markt steeds een stapje dichterbij. De interne markt bestaat
voornamelijk uit de volgende drie onderdelen:
1. Vrij verkeer: dit betekent dat de handelsstroom tussen lidstaten niet belemmerd mag
worden. Een lidstaat kan bijvoorbeeld niet meer verbieden dat een product uit een
andere lidstaat verkocht wordt. Een importheffing op appels is bijvoorbeeld een
belemmering van het vrij verkeer en daarmee van de interne markt. Een lidstaat mag
de nationale productie niet meer beschermen ten koste van het vrij verkeer van
goederen.
2. Staatssteun: de overheid kan in plaats van het verbieden van de invoer ook
subsidies verstrekken aan nationale producenten. Met zo’n subsidie is het mogelijk
voor een bedrijf om goedkoper te produceren, waardoor het beter verkocht wordt.
Het geven van een subsidie is echter niet zomaar toegestaan. Een dergelijke
subsidie kan namelijk de interne markt schaden en oneerlijke concurrentie
veroorzaken.
3. Mededinging: niet alleen de overheid kan de interne markt belemmeren, ook
bevrijden kunnen met hun marktgedrag de interne markt verstoren. Zo kunnen ze
prijsafspraken met elkaar maken waardoor alle consumenten te veel betalen. Dit
