HOOFDSTUK 1: Wat is sociale psychologie?
Lesdoelen
o Je kan de belangrijkste concepten uit dit thema in eigen woorden uitleggen
o Je kan in een gegeven voorbeeldcasus belangrijke concepten herkennen
o Je kan verschillende theorieën over hetzelfde thema uitleggen en met elkaar
vergelijken
o Je kan je eigen voorbeeld geven van het belang van een concept voor je
eigen leven of voor het werkveld
Welke invloed heeft de aanwezigheid van anderen op het gedrag van een
individu?
• Hoe reageren individu’s in sociale situaties?
Wat is de invloed van (de aanwezigheid en het gedrag van) anderen op een
individu?
• Belangrijk gegeven: je wordt ALTIJD door anderen beïnvloed
• Dus: zowat alle gedrag is sociaal gedrag
• Maar in dit vak: meestal over de expliciete interactie tussen individuen
• We worden beïnvloed door anderen, of we willen of niet
• Want: we zijn ‘kuddedieren’ & hebben anderen nodig: ‘sociale dieren’
1. Studieobject en definitie
Materiële object: (inhoud van het onderzoek)
• Hoe wordt het gedrag van mensen beïnvloed door (het gedrag) van anderen?
• Formele object: (hoe en volgens welke principes)
,Wat zijn de wetmatigheden in de manier waarop mensen met elkaar omgaan en door
elkaar beïnvloed worden?
SOCIALE PSYCHOLOGIE (definitie van Allport): “Sociale psychologie is de studie die
tracht te begrijpen, verklaren en voorspellen hoe de gedachten, gevoelens en gedraingen
van een individu worden beïnvloed door de geobserveerde, ingebeelde of implicite
gedachten gevoelens en gedragingen van anderen.’
2. Geschiedenis van de sociale psychologie LEZEN
Filosoof Plato: geen aangeboren neiging tot het sociaal gedrag, vooral eigenbelang
Filosoof Aristoteles: van nature een gemeenschapswezen; in se ‘presociaal’
3. Het belang van ons sociale leven
3.1 Sociale behoeften en huidhonger
• Sociale lockdown: angst en depressie door confrontatie met ziekte en verlies,
risico op besmetting, eenzaamheid, financiële problemen, relationele
problemen en stijging mishandeling binnen gezinnen
• ‘Zoom fatigue’ (Bailenson): een mentale uitputting bij het veelvuldig luisteren
en converseren in videocalls
• Huidhonger: te lang zonder fysiek contact, ontstaat bij de meeste mensen een
hevig gemis aan die prikkels
• Grotsyndroom: niet iedereen gaat, na lange periode van beperkingen ten
gevolge van pandemie, even vlot de deur uit
3.2 Sociale verbondenheid in motivatietheorieën
Behoeftenhiërarchie (Maslow)
= wanneer een behoefte lager in de hiërarchie niet vervuld is, dan zal dat de
bovenliggende overstemmen en onderdrukken
,Zelfdeterminatietheorie (Deci en Ryan)
= er zijn 3 belangrijke voorwaarden om intrensiek gemotibeerd te zijn in wat we doen
en om een gevoel van voldoening te ervaren in het leven, in ons werk, in onze
relatie, op school, etc. Deze voorwaarden zorgen, indien ze bvervuld zijn, voor
psychologisch ontplooiing
• Autonomie: voldoening in je werk of je studie als je voldoende autonoom kan
functioneren, zonder te veel supervisie of controle
• Competentie: welbevinden ervaren als je alles wat er op je afkomt
(voldoende)aankan en onder controle hebt
• Relationele verbondenheid: indien we ons uitgesloten of verstoten voelen,
onvervulde behoefte aan verbondenheid, en mogelijke behoefte-frustratie met
boosheid of vijandige gevoelens tot gevolg
3.3 Introversie, verlegenheid en schaamte
Weinig behoefte aan sociaal contact?
Introversie/introvert Behoefte aan alleen-zijn en privacy en niet zozeer de drang
om zich vaak onder mensen te begeven of zijn innerlijke
beleving te delen met een grote groep anderen
verlegenheid Wordt ervaren als een last of hindernis, komt met gevoelens
van stress, onzekerheid en angst wanneer men zich in
bepaalde sociale situaties moet begeven
schaamte Tijdelijke emotie die verbonden is aan een gedrag of kenmerk
en vaak samenhangt met gevoelens van schuld of angst om
geëvalueerd te worden (geen ph-kenmerk)
3.4 Empathie en spiegelneuronen
Samenleven/conflict vermijden: regels en gedragsvoorschriften + empathie
empathie Perspectief van ander innelen (inleven/begrijpen
• Attitude: je moet het willen
• Vaardigheid
, spiegelneuronen Hersencellen die actief worden bij het stellen van een handeling,
maar ook wanneer zich nog maar voorstelt een handeling uit te
voeren én wanneer men een ander persoon een gedrag ziet
stellen of een emotionele expressie waarneemt
4. Werkwijze van de sociale psychologie
4.1 Drie dimensie LEZEN
4.2 Het experiment als methode LEZEN
HOOFDSTUK 2: Hulpverlenend gedrag
Lesdoelen
Begrippen (zoals altruïsme, omstanderseffect,...) te omschrijven
• Van deze begrippen eigen voorbeelden te geven.
• Theorieën zoals het vijfstappenmodel (cognitieve decisiemodel) van Latané en
Darley inzichtelijk
weer te geven.
• Factoren met invloed op hulpverlenend gedrag te benoemen en illustreren met
eigen voorbeelden.
• Experimenten (zoals vb. het rookexperiment,...) in je eigen woorden uitleggen.
• Experimenten wetenschappelijk te verklaren aan de hand van de geziene
hypothesen en/of theorie.
• Geziene hypothesen en/of theorie toe te passen op nieuwe casussen.
• Geziene hypothesen en/of theorie toe te passen op het werkveld van de toegepaste
psychologie
Altruïsme
• Gedrag waarbij je de ander centraal stelt
• Voordeel bezorgt aan de ander
• Eigen voordeel minder belangrijk
• Of jezelf benadelen
Lesdoelen
o Je kan de belangrijkste concepten uit dit thema in eigen woorden uitleggen
o Je kan in een gegeven voorbeeldcasus belangrijke concepten herkennen
o Je kan verschillende theorieën over hetzelfde thema uitleggen en met elkaar
vergelijken
o Je kan je eigen voorbeeld geven van het belang van een concept voor je
eigen leven of voor het werkveld
Welke invloed heeft de aanwezigheid van anderen op het gedrag van een
individu?
• Hoe reageren individu’s in sociale situaties?
Wat is de invloed van (de aanwezigheid en het gedrag van) anderen op een
individu?
• Belangrijk gegeven: je wordt ALTIJD door anderen beïnvloed
• Dus: zowat alle gedrag is sociaal gedrag
• Maar in dit vak: meestal over de expliciete interactie tussen individuen
• We worden beïnvloed door anderen, of we willen of niet
• Want: we zijn ‘kuddedieren’ & hebben anderen nodig: ‘sociale dieren’
1. Studieobject en definitie
Materiële object: (inhoud van het onderzoek)
• Hoe wordt het gedrag van mensen beïnvloed door (het gedrag) van anderen?
• Formele object: (hoe en volgens welke principes)
,Wat zijn de wetmatigheden in de manier waarop mensen met elkaar omgaan en door
elkaar beïnvloed worden?
SOCIALE PSYCHOLOGIE (definitie van Allport): “Sociale psychologie is de studie die
tracht te begrijpen, verklaren en voorspellen hoe de gedachten, gevoelens en gedraingen
van een individu worden beïnvloed door de geobserveerde, ingebeelde of implicite
gedachten gevoelens en gedragingen van anderen.’
2. Geschiedenis van de sociale psychologie LEZEN
Filosoof Plato: geen aangeboren neiging tot het sociaal gedrag, vooral eigenbelang
Filosoof Aristoteles: van nature een gemeenschapswezen; in se ‘presociaal’
3. Het belang van ons sociale leven
3.1 Sociale behoeften en huidhonger
• Sociale lockdown: angst en depressie door confrontatie met ziekte en verlies,
risico op besmetting, eenzaamheid, financiële problemen, relationele
problemen en stijging mishandeling binnen gezinnen
• ‘Zoom fatigue’ (Bailenson): een mentale uitputting bij het veelvuldig luisteren
en converseren in videocalls
• Huidhonger: te lang zonder fysiek contact, ontstaat bij de meeste mensen een
hevig gemis aan die prikkels
• Grotsyndroom: niet iedereen gaat, na lange periode van beperkingen ten
gevolge van pandemie, even vlot de deur uit
3.2 Sociale verbondenheid in motivatietheorieën
Behoeftenhiërarchie (Maslow)
= wanneer een behoefte lager in de hiërarchie niet vervuld is, dan zal dat de
bovenliggende overstemmen en onderdrukken
,Zelfdeterminatietheorie (Deci en Ryan)
= er zijn 3 belangrijke voorwaarden om intrensiek gemotibeerd te zijn in wat we doen
en om een gevoel van voldoening te ervaren in het leven, in ons werk, in onze
relatie, op school, etc. Deze voorwaarden zorgen, indien ze bvervuld zijn, voor
psychologisch ontplooiing
• Autonomie: voldoening in je werk of je studie als je voldoende autonoom kan
functioneren, zonder te veel supervisie of controle
• Competentie: welbevinden ervaren als je alles wat er op je afkomt
(voldoende)aankan en onder controle hebt
• Relationele verbondenheid: indien we ons uitgesloten of verstoten voelen,
onvervulde behoefte aan verbondenheid, en mogelijke behoefte-frustratie met
boosheid of vijandige gevoelens tot gevolg
3.3 Introversie, verlegenheid en schaamte
Weinig behoefte aan sociaal contact?
Introversie/introvert Behoefte aan alleen-zijn en privacy en niet zozeer de drang
om zich vaak onder mensen te begeven of zijn innerlijke
beleving te delen met een grote groep anderen
verlegenheid Wordt ervaren als een last of hindernis, komt met gevoelens
van stress, onzekerheid en angst wanneer men zich in
bepaalde sociale situaties moet begeven
schaamte Tijdelijke emotie die verbonden is aan een gedrag of kenmerk
en vaak samenhangt met gevoelens van schuld of angst om
geëvalueerd te worden (geen ph-kenmerk)
3.4 Empathie en spiegelneuronen
Samenleven/conflict vermijden: regels en gedragsvoorschriften + empathie
empathie Perspectief van ander innelen (inleven/begrijpen
• Attitude: je moet het willen
• Vaardigheid
, spiegelneuronen Hersencellen die actief worden bij het stellen van een handeling,
maar ook wanneer zich nog maar voorstelt een handeling uit te
voeren én wanneer men een ander persoon een gedrag ziet
stellen of een emotionele expressie waarneemt
4. Werkwijze van de sociale psychologie
4.1 Drie dimensie LEZEN
4.2 Het experiment als methode LEZEN
HOOFDSTUK 2: Hulpverlenend gedrag
Lesdoelen
Begrippen (zoals altruïsme, omstanderseffect,...) te omschrijven
• Van deze begrippen eigen voorbeelden te geven.
• Theorieën zoals het vijfstappenmodel (cognitieve decisiemodel) van Latané en
Darley inzichtelijk
weer te geven.
• Factoren met invloed op hulpverlenend gedrag te benoemen en illustreren met
eigen voorbeelden.
• Experimenten (zoals vb. het rookexperiment,...) in je eigen woorden uitleggen.
• Experimenten wetenschappelijk te verklaren aan de hand van de geziene
hypothesen en/of theorie.
• Geziene hypothesen en/of theorie toe te passen op nieuwe casussen.
• Geziene hypothesen en/of theorie toe te passen op het werkveld van de toegepaste
psychologie
Altruïsme
• Gedrag waarbij je de ander centraal stelt
• Voordeel bezorgt aan de ander
• Eigen voordeel minder belangrijk
• Of jezelf benadelen
