Publiek recht
2024-2025 Sociaal werk
PUBLIEK RECHT SAMENVATTING
Inhoud
H1. recht en de overheid...........................................................................................................................................3
1. wat is recht?......................................................................................................................................................3
1.1 gedragsregels en normen die orde brengen in een samenleving...............................................................3
1.2 opgelegd door de overheid.........................................................................................................................4
1.3 dwingend karakter van recht......................................................................................................................4
2. indeling van het recht........................................................................................................................................5
2.1 publiek en privaat recht..............................................................................................................................5
2.2 internationaal en nationaal recht...............................................................................................................5
2.3 strafbaar of niet strafbaar...........................................................................................................................6
3. een democratische overheid.............................................................................................................................7
3.1 wat is een overheid?...................................................................................................................................7
3.2 wat is een democratie.................................................................................................................................8
3.3 België als een democratie.........................................................................................................................10
4. België: overheden en regelgevingen...............................................................................................................10
4.1 het internationale niveau..........................................................................................................................11
4.2 De europese unie......................................................................................................................................12
4.3 het federale niveau...................................................................................................................................13
4.4 het regionale niveau..................................................................................................................................15
4.5 het provinciale niveau...............................................................................................................................17
4.6 het lokale of gemeentelijke niveau...........................................................................................................18
4.7 regelgeving in een schema........................................................................................................................19
4.8 regelgeving en bekendmaking..................................................................................................................19
4.9 regelgeving en conflicten..........................................................................................................................20
4.10 rechtsbronnen.........................................................................................................................................21
5. België: de wetgevende en de uitvoerende macht in detail............................................................................23
5.1 de wetgevende macht op federaal niveau................................................................................................23
1
,Publiek recht
2024-2025 Sociaal werk
5.2 de uitvoerende macht op federaal niveau................................................................................................28
5.3 regionaal niveau........................................................................................................................................31
H2: recht en justitie.................................................................................................................................................33
1. algemeen.........................................................................................................................................................33
2. strafrechtbanken.............................................................................................................................................35
2.1 politierechtbanken....................................................................................................................................36
2.2 correctionele rechtbank............................................................................................................................36
2.3 hof van assisen..........................................................................................................................................37
2.4 strafuitvoeringsrechtbank.........................................................................................................................37
3. de burgerlijke rechtbanken.............................................................................................................................38
3.1 vredegerecht.............................................................................................................................................38
3.2 rechtbank van eerste aanleg.....................................................................................................................38
3.3 onderneminsgrechtbank...........................................................................................................................39
3.4 arbeidsrechtbank......................................................................................................................................39
3.5 arrondissementrechtbank.........................................................................................................................40
4. hoger beroep...................................................................................................................................................40
4.1 hof van beroep..........................................................................................................................................40
4.2 lagere rechtbanken...................................................................................................................................40
4.3 arbeidshof..................................................................................................................................................41
5. Hof van Cassatie..............................................................................................................................................41
6. gerechtelijk taalgebruik...................................................................................................................................41
6.1 gerechtelijke functies................................................................................................................................41
6.2 gerechtelijke procedures...........................................................................................................................43
7. drempels, rechtshulp en alternatieven...........................................................................................................44
7.1 toegang tot recht.......................................................................................................................................45
7.2 toegang tot justitie....................................................................................................................................46
7.3 alternatieve conflictregeling.....................................................................................................................50
H3 mensenrechten..................................................................................................................................................52
1. omschrijving....................................................................................................................................................52
2. indeling van mensenrechten...........................................................................................................................52
2
,Publiek recht
2024-2025 Sociaal werk
2.1 ontstaan in de 19DE eeuw: de klassieke mensenrechten..........................................................................52
2.2 tweede helft van de 20ste eeuw: een nieuwe evolutie..............................................................................57
2.3 andere mensenrechten.............................................................................................................................59
3. hoe afdwingbaar zijn mensenrechten.............................................................................................................60
4. wanneer kan de overheid mensenrechten inperken......................................................................................61
4. lesnotities............................................................................................................................................................61
1. wat is recht?....................................................................................................................................................61
les 23/10/2024....................................................................................................................................................62
politieke geschiedenis België..............................................................................................................................62
Liberté:............................................................................................................................................................62
Fraternité (broederschap)...............................................................................................................................62
egalité..............................................................................................................................................................63
nationalisme....................................................................................................................................................63
ecologisme.......................................................................................................................................................63
H1. RECHT EN DE OVERHEID
1. WAT IS RECHT?
Er is geen exacte definitie van recht.
Recht is een geheel van regelgeving, van overheidsstructuren en justitie.
Recht bevat ook rechtsregels en instellingen recht maken. Ook zijn er gerechtelijke organisaties zonder
wie recht niet afdwingbaar zou zijn.
We kunnen recht omschrijven aan de hand van drie essentiële kenmerken die samen vervuld moeten zijn om
van recht te kunnen spreken.
1.1 GEDRAGSREGELS EN NORMEN DIE ORDE BRENGEN IN EEN SAMENLEVING.
Functie van recht:
- Ordening brengen in een samenleving.
Het geheel aan rechtsregels dat een samenleving ordent door te omschrijven
- Wat wel en niet mag
- Door voor te schrijven hoe we ons als burgers moeten gedragen
- Ons organiseren
- Hoe de staatsvorm waarin we leven eruit ziet
3
, Publiek recht
2024-2025 Sociaal werk
- Wat de rol is van de overheid
- …
Vanaf mensen gaan samenleven ontstaan een noodzaak aan afspraken om zowel het individu als de groep te
laten overleven.
Vorm van recht die al oud is.
De koppeling van recht aan samenleving houdt in dat recht:
- Tijdsgebonden is
- Plaatsgebonden is
- Ideologisch gebonden is (politieke en/of religieuze stromingen.)
Dit evolutief karakter van recht, maakt dat het een ‘maakbaar’ gegeven is.
Stromingen, ideologieën en gebeurtenissen in de samenleving geven ten gepaste tijde de inhoud aan
recht.
Aanpassingen van recht gebeuren door de hiervoor instaande instanties.
1.2 OPGELEGD DOOR DE OVERHEID
Niet elke afspraak, gedragsregel of norm die mensen onderling maken is recht.
Recht is er pas vanaf wanneer de regels zijn opgelegd door een overheid die hiervoor binnen de
samenleving bevoegd is.
Tweede kenmerk van recht
Recht is geen doel opzich, maar een middel om dingen binnen een bepaalde tijdsgeest te ordenen door
hierrond beleid te voeren.
Recht is steeds een afspiegeling van de overheersende maatschappelijke tendensen en het resultaat van
verschillende ideologische stromingen en waarden die onze maatschappij diepgaand hebben beïnvloed.
- Zo is ons recht ook nog beïnvloed door een deel Romeins recht, het recht van Napoleon, De Joods-
Christelijke godsdiensten, enzovoort.
Toont nog eens aan hoe maakbaar het recht is.
Het is steeds een compromis van ideologische en politieke opvattingen.
De macht om recht te maken ligt bij de overheid
Deze is het best geplaatst om het belang van een samenleving na te streven.
Een democratische overheid is in staat om het individueel belang te overstijgen
Van hun wordt verwacht een rechtvaardige ordening te organiseren.
Hoe meer mensen achter overheid staan, hoe sneller het recht als rechtvaardig bekeken wordt.
1.3 DWINGEND KARAKTER VAN RECHT
4
2024-2025 Sociaal werk
PUBLIEK RECHT SAMENVATTING
Inhoud
H1. recht en de overheid...........................................................................................................................................3
1. wat is recht?......................................................................................................................................................3
1.1 gedragsregels en normen die orde brengen in een samenleving...............................................................3
1.2 opgelegd door de overheid.........................................................................................................................4
1.3 dwingend karakter van recht......................................................................................................................4
2. indeling van het recht........................................................................................................................................5
2.1 publiek en privaat recht..............................................................................................................................5
2.2 internationaal en nationaal recht...............................................................................................................5
2.3 strafbaar of niet strafbaar...........................................................................................................................6
3. een democratische overheid.............................................................................................................................7
3.1 wat is een overheid?...................................................................................................................................7
3.2 wat is een democratie.................................................................................................................................8
3.3 België als een democratie.........................................................................................................................10
4. België: overheden en regelgevingen...............................................................................................................10
4.1 het internationale niveau..........................................................................................................................11
4.2 De europese unie......................................................................................................................................12
4.3 het federale niveau...................................................................................................................................13
4.4 het regionale niveau..................................................................................................................................15
4.5 het provinciale niveau...............................................................................................................................17
4.6 het lokale of gemeentelijke niveau...........................................................................................................18
4.7 regelgeving in een schema........................................................................................................................19
4.8 regelgeving en bekendmaking..................................................................................................................19
4.9 regelgeving en conflicten..........................................................................................................................20
4.10 rechtsbronnen.........................................................................................................................................21
5. België: de wetgevende en de uitvoerende macht in detail............................................................................23
5.1 de wetgevende macht op federaal niveau................................................................................................23
1
,Publiek recht
2024-2025 Sociaal werk
5.2 de uitvoerende macht op federaal niveau................................................................................................28
5.3 regionaal niveau........................................................................................................................................31
H2: recht en justitie.................................................................................................................................................33
1. algemeen.........................................................................................................................................................33
2. strafrechtbanken.............................................................................................................................................35
2.1 politierechtbanken....................................................................................................................................36
2.2 correctionele rechtbank............................................................................................................................36
2.3 hof van assisen..........................................................................................................................................37
2.4 strafuitvoeringsrechtbank.........................................................................................................................37
3. de burgerlijke rechtbanken.............................................................................................................................38
3.1 vredegerecht.............................................................................................................................................38
3.2 rechtbank van eerste aanleg.....................................................................................................................38
3.3 onderneminsgrechtbank...........................................................................................................................39
3.4 arbeidsrechtbank......................................................................................................................................39
3.5 arrondissementrechtbank.........................................................................................................................40
4. hoger beroep...................................................................................................................................................40
4.1 hof van beroep..........................................................................................................................................40
4.2 lagere rechtbanken...................................................................................................................................40
4.3 arbeidshof..................................................................................................................................................41
5. Hof van Cassatie..............................................................................................................................................41
6. gerechtelijk taalgebruik...................................................................................................................................41
6.1 gerechtelijke functies................................................................................................................................41
6.2 gerechtelijke procedures...........................................................................................................................43
7. drempels, rechtshulp en alternatieven...........................................................................................................44
7.1 toegang tot recht.......................................................................................................................................45
7.2 toegang tot justitie....................................................................................................................................46
7.3 alternatieve conflictregeling.....................................................................................................................50
H3 mensenrechten..................................................................................................................................................52
1. omschrijving....................................................................................................................................................52
2. indeling van mensenrechten...........................................................................................................................52
2
,Publiek recht
2024-2025 Sociaal werk
2.1 ontstaan in de 19DE eeuw: de klassieke mensenrechten..........................................................................52
2.2 tweede helft van de 20ste eeuw: een nieuwe evolutie..............................................................................57
2.3 andere mensenrechten.............................................................................................................................59
3. hoe afdwingbaar zijn mensenrechten.............................................................................................................60
4. wanneer kan de overheid mensenrechten inperken......................................................................................61
4. lesnotities............................................................................................................................................................61
1. wat is recht?....................................................................................................................................................61
les 23/10/2024....................................................................................................................................................62
politieke geschiedenis België..............................................................................................................................62
Liberté:............................................................................................................................................................62
Fraternité (broederschap)...............................................................................................................................62
egalité..............................................................................................................................................................63
nationalisme....................................................................................................................................................63
ecologisme.......................................................................................................................................................63
H1. RECHT EN DE OVERHEID
1. WAT IS RECHT?
Er is geen exacte definitie van recht.
Recht is een geheel van regelgeving, van overheidsstructuren en justitie.
Recht bevat ook rechtsregels en instellingen recht maken. Ook zijn er gerechtelijke organisaties zonder
wie recht niet afdwingbaar zou zijn.
We kunnen recht omschrijven aan de hand van drie essentiële kenmerken die samen vervuld moeten zijn om
van recht te kunnen spreken.
1.1 GEDRAGSREGELS EN NORMEN DIE ORDE BRENGEN IN EEN SAMENLEVING.
Functie van recht:
- Ordening brengen in een samenleving.
Het geheel aan rechtsregels dat een samenleving ordent door te omschrijven
- Wat wel en niet mag
- Door voor te schrijven hoe we ons als burgers moeten gedragen
- Ons organiseren
- Hoe de staatsvorm waarin we leven eruit ziet
3
, Publiek recht
2024-2025 Sociaal werk
- Wat de rol is van de overheid
- …
Vanaf mensen gaan samenleven ontstaan een noodzaak aan afspraken om zowel het individu als de groep te
laten overleven.
Vorm van recht die al oud is.
De koppeling van recht aan samenleving houdt in dat recht:
- Tijdsgebonden is
- Plaatsgebonden is
- Ideologisch gebonden is (politieke en/of religieuze stromingen.)
Dit evolutief karakter van recht, maakt dat het een ‘maakbaar’ gegeven is.
Stromingen, ideologieën en gebeurtenissen in de samenleving geven ten gepaste tijde de inhoud aan
recht.
Aanpassingen van recht gebeuren door de hiervoor instaande instanties.
1.2 OPGELEGD DOOR DE OVERHEID
Niet elke afspraak, gedragsregel of norm die mensen onderling maken is recht.
Recht is er pas vanaf wanneer de regels zijn opgelegd door een overheid die hiervoor binnen de
samenleving bevoegd is.
Tweede kenmerk van recht
Recht is geen doel opzich, maar een middel om dingen binnen een bepaalde tijdsgeest te ordenen door
hierrond beleid te voeren.
Recht is steeds een afspiegeling van de overheersende maatschappelijke tendensen en het resultaat van
verschillende ideologische stromingen en waarden die onze maatschappij diepgaand hebben beïnvloed.
- Zo is ons recht ook nog beïnvloed door een deel Romeins recht, het recht van Napoleon, De Joods-
Christelijke godsdiensten, enzovoort.
Toont nog eens aan hoe maakbaar het recht is.
Het is steeds een compromis van ideologische en politieke opvattingen.
De macht om recht te maken ligt bij de overheid
Deze is het best geplaatst om het belang van een samenleving na te streven.
Een democratische overheid is in staat om het individueel belang te overstijgen
Van hun wordt verwacht een rechtvaardige ordening te organiseren.
Hoe meer mensen achter overheid staan, hoe sneller het recht als rechtvaardig bekeken wordt.
1.3 DWINGEND KARAKTER VAN RECHT
4
