Leerdoelen Bestuursprocesrecht
WEEK 1 Stelsel rechtsbescherming - Bevoegdheid bestuursrechters - Ervaren
procedurele rechtvaardigheid
- het belanghebbendebegrip in de context van toegang tot bestuursrechtelijke rechtsbescherming
tegen de overheid
Als iemand geen normadressaat is moet je beoordelen of je belanghebbende bent op grond van de OPERA
criteria →
Geen normadressaat? Dan moet er voldaan zijn aan deze cumulatieve criteria, aan al de criteria moet zijn
voldaan, zo niet is er geen sprake van belanghebbendheid (opera criteria)
1. objectief bepaalbaar: het moet objectiveerbaar zijn, geen emotioneel belang erbij, je moet er
niet een bepaald gevoel bij hebben.
2. persoonlijk belang: het belang van een persoon of rechtspersoon moet zich onderscheiden
van andere personen die ook gevolgen van het besluit zullen ondervinden.
- concurrenten, wanneer onderscheid een concurrent zich van iedere andere
ondernemer, hetzelfde marktsegment qua productsoort en qua doelgroep, hetzelfde
verzorgingsgebied
- bij besluiten van algemene strekking
- Wanneer heb je persoonlijk belang in het omgevingsrecht hebt geoperationaliseerd,
ondervind je gevolge van enige betekenis van de activiteit waarop de
omgevingsvergunning betrekking heeft: (cumulatief)
1. Hetzelfde marktsegment
2. Hetzelfde verzorgingsgebied
3. eigen belang: niet andermans belang behartigen
4. rechtstreeks belang: 5 vereisten staan ook in de jurisprudentie. Voldoende causaal verband
tussen de gevolgen van het besluit en geraakte belang, leerstuk van het afgeleid belang.
rechtstreeks belang (direct geraakt belang): het belang moet rechtstreeks geraakt worden
door het besluit. Ook hier twee sub vereisten:
- er moet voldoende causaal verband tussen de gevolgen bestaan van het
aangevraagde of aangevochten besluit en de invloed daarvan op de belangen van
degene die claimt daarbij belanghebbende te zijn, gevolgen van enige betekenis
- er is GEEN sprake van een direct geraakt/afgeleid belang als iemands belang afgeleid
is van het belang van een ander waarmee hij in contractuele relatie is
a. Afgeleid belang = de regel geen rechtstreeks belang, parallel belang = geen
belanghebbende
b. Van een afgeleid belang is geen sprake indien iemand een tegengesteld
belang heeft aan dat van normadressaat
5. actueel belang, iemand moet niet al vooraf last hebben van besluiten die genomen worden,
je moet er in de toekomst last van hebben: het belang moet bestaan op het moment dat het
besluit wordt genomen.
, - het ‘bouwwerk’ van het stelsel van de bestuursrechtelijke rechtsbescherming;
Functies van rechtsbescherming
1. individuele rechtsbescherming
2. hadnhaving
Stappenplan rechtsbescherming
Stap 1: Is beroep mogelijk?
- volgens 8:1 awb kan door een belanghebbende tegen een besluit beroep worden ingesteld bij de
bestuursrechter
Stap 2: Dient eerst bezwaar te worden gemaakt?
- Voordat beroep bij bestuursrechter kan worden ingesteld, dient op grond van 7:1 lid 1 Awb eerst
bezwaar te worden gemaakt tenzij een van de uitzonderingen
Stap 3: Welke rechter is bevoegd in eerste aanleg
a. absolute competentie 8:6 Awb - of het bij de rechtbank kan
b. relatieve competentie 8:7 Awb - welke rechtbank
Stap 4: Kan hoger beroep worden ingesteld na de uitspraak in eerste aanleg?
- In 8:104 Awb is vermeld tegen welke rechterlijke uitspraken hoger beroep kan worden ingesteld
Stap 5: Welke hogerberoepsrechter is bevoegd
- Op grond van 8:105 lid 1 Awb dient hoger beroep te worden ingesteld bij de ABRvs tenzij een andere
rechter is ingevolge hoofdstuk 4 van de bevoegdheidsregeling.
- of tegen een bepaald besluit beroep bij de bestuursrechter kan worden ingesteld en zo ja bij welke
bestuursrechter;
Is beroep mogelijk?
- Volgens 8:1 awb kan door een belanghebbende tegen een besluit beroep worden ingesteld bij de
bestuursrechter
Welke rechter is bevoegd in eerste aanleg
- absolute competentie 8:6 Awb - of het bij de rechtbank kan
- relatieve competentie 8:7 Awb - welke rechtbank
- of voor het instellen van beroep eerst bezwaar dient te worden gemaakt;
Dient eerst bezwaar te worden gemaakt?
- Voordat beroep bij bestuursrechter kan worden ingesteld, dient op grond van 7:1 lid 1 Awb eerst
bezwaar te worden gemaakt tenzij een van de uitzonderingen
→ Uitzondering voor wanneer je geen bezwaar hoeft te maken voordat je beroep hierop doet →
- 7:1 lid 1 sub a-g en bijlage 1 (7:1 lid 1 sub g)
- (bijlage staan na artikel 11:4)
- of van de uitspraak van de bestuursrechter hoger beroep kan worden ingesteld en zo ja bij welke
hogerberoepsrechter;
In 8:104 Awb is vermeld tegen welke rechterlijke uitspraken hoger beroep kan worden ingesteld
In 8:105 staat bij wie hoger beroep in wordt gesteld:
Bij de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State
, → TENZIJ: een andere hogerberoepsrechter bevoegd is ingevolge H4 van de bij deze wet behorende
Bevoegdheidsregeling bestuursrechtspraak dan wel ingevolge een ander wettelijk voorschrift.
- wat het verschil is tussen een primair besluit, een beslissing op bezwaar en een rechterlijke
uitspraak; → verloop van geschil met de overheid
1. Besluit in primo door minister (bip) → stel je krijgt je verzoek niet → Dan kan je bezwaar maken
Besluit 1:3 awb voorwaarden
- schriftelijk
- bestuursorgaan
- schriftelijk
- rechtshandeling
- publiekrechtelijke handeling
Genomen door het bestuursorgaan
2. Besluit op bezwaar (bob) → stel je krijgt nog steeds geen toezegging →
Een heroverweging van het primaire besluit door het bestuursorgaan zelf na bezwaar door de burger
Door hetzelfde bestuursorgaan als het primaire besluit
3. In beroep bij de rechtbank over de beslissing op bezwaar → RECHTBANK KAN:
a. besluit vernietigen → rechtbank kan besluit vernietigen, dus dan wordt het besluit op
bezwaar vernietigd, dan moet er opnieuw een besluit op bezwaar genomen worden.
b. besluit in stand laten → Stel de rechtbank zegt nee, over het feit dat besluit op bezwaar wel
gerechtvaardigd was DAN Hoger beroep instellen.
Uitspraak van de onafhankelijke rechter over een besluit na beroep door een belanghebbende
4. Hoger beroep bij de afdeling.
- de procedurele rechtvaardigheid bij rechtsbescherming tegen de overheid
Aspecten van procedurele rechtvaardigheid:
- Voice: Men wil de mogelijkheid om hun kant van het verhaal te vertellen. Deze mogelijkheid heeft een
positief effect op de ervaringen van mensen met het rechtssysteem.
- Neutrality: Men neemt hun geschillen mee naar de rechtszaal omdat ze de rechters als neutraal,
principiële decision makers zien die hun keuzes maken op basis van regels en niet hun persoonlijke
opvatting. Rechters moeten transparant en open zijn over hoe de regels worden toegepast en hoe
keuzes worden gemaakt.
- Respect: Respect voor mensen en hun rechten laat men weten dat ze als belangrijk en waardevol
worden gezien, en een deel zijn van de rechten en beschermingen binnen het recht.
- Trust: Men vind het belangrijk dat de rechters naar hun mening luisteren en overwegen, eerlijk en
open zijn over hun acties, proberen te doen wat eerlijk is voor iedereen en het probleem behandelen
in het belang van de belanghebbenden
- A.T. Marseille e.a., ‘Kleine Gids voor het wetsvoorstel Wet versterking waarborgfunctie Awb’, NJB
2023/819, p. 819-919
- L.M. van der Loop, ‘Het voorstel Wet versterking waarborgfunctie Awb’, Tijdschrift voor
Constitutioneel Recht 2024/15, afl. 2, p. 101-109
WEEK 1 Stelsel rechtsbescherming - Bevoegdheid bestuursrechters - Ervaren
procedurele rechtvaardigheid
- het belanghebbendebegrip in de context van toegang tot bestuursrechtelijke rechtsbescherming
tegen de overheid
Als iemand geen normadressaat is moet je beoordelen of je belanghebbende bent op grond van de OPERA
criteria →
Geen normadressaat? Dan moet er voldaan zijn aan deze cumulatieve criteria, aan al de criteria moet zijn
voldaan, zo niet is er geen sprake van belanghebbendheid (opera criteria)
1. objectief bepaalbaar: het moet objectiveerbaar zijn, geen emotioneel belang erbij, je moet er
niet een bepaald gevoel bij hebben.
2. persoonlijk belang: het belang van een persoon of rechtspersoon moet zich onderscheiden
van andere personen die ook gevolgen van het besluit zullen ondervinden.
- concurrenten, wanneer onderscheid een concurrent zich van iedere andere
ondernemer, hetzelfde marktsegment qua productsoort en qua doelgroep, hetzelfde
verzorgingsgebied
- bij besluiten van algemene strekking
- Wanneer heb je persoonlijk belang in het omgevingsrecht hebt geoperationaliseerd,
ondervind je gevolge van enige betekenis van de activiteit waarop de
omgevingsvergunning betrekking heeft: (cumulatief)
1. Hetzelfde marktsegment
2. Hetzelfde verzorgingsgebied
3. eigen belang: niet andermans belang behartigen
4. rechtstreeks belang: 5 vereisten staan ook in de jurisprudentie. Voldoende causaal verband
tussen de gevolgen van het besluit en geraakte belang, leerstuk van het afgeleid belang.
rechtstreeks belang (direct geraakt belang): het belang moet rechtstreeks geraakt worden
door het besluit. Ook hier twee sub vereisten:
- er moet voldoende causaal verband tussen de gevolgen bestaan van het
aangevraagde of aangevochten besluit en de invloed daarvan op de belangen van
degene die claimt daarbij belanghebbende te zijn, gevolgen van enige betekenis
- er is GEEN sprake van een direct geraakt/afgeleid belang als iemands belang afgeleid
is van het belang van een ander waarmee hij in contractuele relatie is
a. Afgeleid belang = de regel geen rechtstreeks belang, parallel belang = geen
belanghebbende
b. Van een afgeleid belang is geen sprake indien iemand een tegengesteld
belang heeft aan dat van normadressaat
5. actueel belang, iemand moet niet al vooraf last hebben van besluiten die genomen worden,
je moet er in de toekomst last van hebben: het belang moet bestaan op het moment dat het
besluit wordt genomen.
, - het ‘bouwwerk’ van het stelsel van de bestuursrechtelijke rechtsbescherming;
Functies van rechtsbescherming
1. individuele rechtsbescherming
2. hadnhaving
Stappenplan rechtsbescherming
Stap 1: Is beroep mogelijk?
- volgens 8:1 awb kan door een belanghebbende tegen een besluit beroep worden ingesteld bij de
bestuursrechter
Stap 2: Dient eerst bezwaar te worden gemaakt?
- Voordat beroep bij bestuursrechter kan worden ingesteld, dient op grond van 7:1 lid 1 Awb eerst
bezwaar te worden gemaakt tenzij een van de uitzonderingen
Stap 3: Welke rechter is bevoegd in eerste aanleg
a. absolute competentie 8:6 Awb - of het bij de rechtbank kan
b. relatieve competentie 8:7 Awb - welke rechtbank
Stap 4: Kan hoger beroep worden ingesteld na de uitspraak in eerste aanleg?
- In 8:104 Awb is vermeld tegen welke rechterlijke uitspraken hoger beroep kan worden ingesteld
Stap 5: Welke hogerberoepsrechter is bevoegd
- Op grond van 8:105 lid 1 Awb dient hoger beroep te worden ingesteld bij de ABRvs tenzij een andere
rechter is ingevolge hoofdstuk 4 van de bevoegdheidsregeling.
- of tegen een bepaald besluit beroep bij de bestuursrechter kan worden ingesteld en zo ja bij welke
bestuursrechter;
Is beroep mogelijk?
- Volgens 8:1 awb kan door een belanghebbende tegen een besluit beroep worden ingesteld bij de
bestuursrechter
Welke rechter is bevoegd in eerste aanleg
- absolute competentie 8:6 Awb - of het bij de rechtbank kan
- relatieve competentie 8:7 Awb - welke rechtbank
- of voor het instellen van beroep eerst bezwaar dient te worden gemaakt;
Dient eerst bezwaar te worden gemaakt?
- Voordat beroep bij bestuursrechter kan worden ingesteld, dient op grond van 7:1 lid 1 Awb eerst
bezwaar te worden gemaakt tenzij een van de uitzonderingen
→ Uitzondering voor wanneer je geen bezwaar hoeft te maken voordat je beroep hierop doet →
- 7:1 lid 1 sub a-g en bijlage 1 (7:1 lid 1 sub g)
- (bijlage staan na artikel 11:4)
- of van de uitspraak van de bestuursrechter hoger beroep kan worden ingesteld en zo ja bij welke
hogerberoepsrechter;
In 8:104 Awb is vermeld tegen welke rechterlijke uitspraken hoger beroep kan worden ingesteld
In 8:105 staat bij wie hoger beroep in wordt gesteld:
Bij de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State
, → TENZIJ: een andere hogerberoepsrechter bevoegd is ingevolge H4 van de bij deze wet behorende
Bevoegdheidsregeling bestuursrechtspraak dan wel ingevolge een ander wettelijk voorschrift.
- wat het verschil is tussen een primair besluit, een beslissing op bezwaar en een rechterlijke
uitspraak; → verloop van geschil met de overheid
1. Besluit in primo door minister (bip) → stel je krijgt je verzoek niet → Dan kan je bezwaar maken
Besluit 1:3 awb voorwaarden
- schriftelijk
- bestuursorgaan
- schriftelijk
- rechtshandeling
- publiekrechtelijke handeling
Genomen door het bestuursorgaan
2. Besluit op bezwaar (bob) → stel je krijgt nog steeds geen toezegging →
Een heroverweging van het primaire besluit door het bestuursorgaan zelf na bezwaar door de burger
Door hetzelfde bestuursorgaan als het primaire besluit
3. In beroep bij de rechtbank over de beslissing op bezwaar → RECHTBANK KAN:
a. besluit vernietigen → rechtbank kan besluit vernietigen, dus dan wordt het besluit op
bezwaar vernietigd, dan moet er opnieuw een besluit op bezwaar genomen worden.
b. besluit in stand laten → Stel de rechtbank zegt nee, over het feit dat besluit op bezwaar wel
gerechtvaardigd was DAN Hoger beroep instellen.
Uitspraak van de onafhankelijke rechter over een besluit na beroep door een belanghebbende
4. Hoger beroep bij de afdeling.
- de procedurele rechtvaardigheid bij rechtsbescherming tegen de overheid
Aspecten van procedurele rechtvaardigheid:
- Voice: Men wil de mogelijkheid om hun kant van het verhaal te vertellen. Deze mogelijkheid heeft een
positief effect op de ervaringen van mensen met het rechtssysteem.
- Neutrality: Men neemt hun geschillen mee naar de rechtszaal omdat ze de rechters als neutraal,
principiële decision makers zien die hun keuzes maken op basis van regels en niet hun persoonlijke
opvatting. Rechters moeten transparant en open zijn over hoe de regels worden toegepast en hoe
keuzes worden gemaakt.
- Respect: Respect voor mensen en hun rechten laat men weten dat ze als belangrijk en waardevol
worden gezien, en een deel zijn van de rechten en beschermingen binnen het recht.
- Trust: Men vind het belangrijk dat de rechters naar hun mening luisteren en overwegen, eerlijk en
open zijn over hun acties, proberen te doen wat eerlijk is voor iedereen en het probleem behandelen
in het belang van de belanghebbenden
- A.T. Marseille e.a., ‘Kleine Gids voor het wetsvoorstel Wet versterking waarborgfunctie Awb’, NJB
2023/819, p. 819-919
- L.M. van der Loop, ‘Het voorstel Wet versterking waarborgfunctie Awb’, Tijdschrift voor
Constitutioneel Recht 2024/15, afl. 2, p. 101-109
