Tekst kennisclip herkansing
Hoi mijn naam is .. , en ik heb me verdiept in hoe de GGD-team Deventer de communicatie en
samenwerking kan verbeteren rondom het signaleren en bespreekbaar maken van VGV, oftewel
vrouwelijke genitale verminking.
Patiënt veilige zorg GGD
GGD IJsselland werkt aan patiëntveilige zorg met een integraal kwaliteitsmanagementsysteem,
gebaseerd op het HKZ-model.
Dit omvat onder andere risico-inventarisaties, interne en externe audits, incidentanalyses, en een
leer- en ontwikkelprogramma voor medewerkers.
Casus omschrijving
Wij nemen vragenlijsten af op middelbare scholen over verschillende onderwerpen. Deze
vragenlijsten taxeren we vervolgens op risico’s, bijvoorbeeld op suïcidaliteit, om te bepalen of een
gesprek met de leerling nodig is. Tijdens een risicotaxatie kwam mijn collega een melding tegen over
een verhoogd risico op vrouwelijke genitale verminking (VGV). Volgens het protocol moeten we de
leerling dan oproepen om hierover te praten en na te gaan of er een vakantie naar het land van
herkomst gepland staat. Er was echter niet duidelijk geregistreerd of dit gesprek eerder gevoerd was.
Dit incident kwam tijdens mijn stage vaker voor en blijkt na navraag vaker te gebeuren. Naar
aanleiding hiervan is het onderwerp voor mijn onderzoek gekozen.
Situatie bewustzijn (niet in de derde persoon)
Perceptie: De verpleegkundige herkende of ervaarde het risico op VGV mogelijk niet tijdens het
gesprek, bijvoorbeeld door beperkte ervaring, onvoldoende signalen of onzekerheid over relevantie
binnen dat specifieke consult.
Interpretatie: Het onderwerp VGV kwam wellicht niet spontaan ter sprake omdat andere
onderwerpen meer aandacht kregen. Mogelijke onduidelijkheid over richtlijnen kan ertoe hebben
geleid dat VGV niet actief besproken werd.
Anticipatie: De verpleegkundige schatte mogelijk niet in welke gevolgen het niet bespreken van VGV
kon hebben, bijvoorbeeld doordat plannen voor reizen naar het land van herkomst niet bekend
waren. Hierdoor werd het risico minder urgent gezien en werd geen verdere actie of melding gedaan.
Welke mogelijke gevolgen had het incident kunnen hebben.
Wat als ouders dit meisje mee terug hadden genomen naar het land van afkomst voor besnijdenis,
had het voor haar enorm veel gevolgen gehad. Deze gevolgen voor haar hadden onder andere
extreme pijn en bloedverlies, infecties, schok wat leidt tot overlijden kunnen zijn. Maar ook
psychische gevolgen zoals angst, depressie en verminderde seksualiteitsbeleving.
Volgens CRM op 3 niveau’s.
, Individueel niveau (micro)
Verpleegkundigen kunnen VGV als een lastig onderwerp ervaren, mede door de gevoeligheid
ervan. Het is niet altijd duidelijk wanneer dit het beste besproken kan worden en of het al eerder
aan bod is gekomen. Andere onderwerpen kunnen daarbij de overhand krijgen.
Teamniveau (meso)
Binnen teams kan terughoudendheid bestaan rondom het bespreken van VGV. Duidelijke
richtlijnen ontbreken soms, net als een vaste plek voor registratie in het dossier. Dit kan zorgen
voor onduidelijke of verspreide vastlegging.
Organisatieniveau (macro)
Er lijkt geen eenduidige werkwijze te zijn voor het registreren van VGV-gesprekken, waardoor
eerdere gesprekken niet altijd zichtbaar zijn. Ook is wet- en regelgeving niet altijd goed ingebed in
de werkprocessen, wat leidt tot onduidelijkheid over verantwoordelijkheden.
Gewenste situatie
Een optimale situatie zou zijn dat in alle risicovolle situaties het gesprek over VGV wordt gevoerd,
ongeacht de mate van directe aanleiding. Dit betekent dat:
1. Naleving van wet- en regelgeving een vast onderdeel wordt van de werkwijze binnen de
organisatie.
2. Verpleegkundigen structureel worden getraind in het herkennen en bespreekbaar maken
van VGV, zodat zij zich zekerder voelen in hun rol.
3. Een duidelijke registratieprocedure wordt geïmplementeerd, bijvoorbeeld een verplichte
melding in het patiëntendossier bij risicogroepen.
4. Bewustwording bij ouders vroegtijdig wordt gecreëerd over de risico’s en juridische
consequenties van VGV in Nederland.
5. Respect voor culturele tradities wordt behouden, zonder dat dit ten koste gaat van de
rechten en veiligheid van meisjes.
Probleemstelling
Binnen het GGD-team Deventer wordt VGV onvoldoende besproken met ouders uit risicolanden,
waardoor het risico op VGV en de ernstige gevolgen ervan niet tijdig worden gesignaleerd.
Zorgprofessionals ervaren onduidelijkheid over wanneer en hoe zij VGV bespreekbaar moeten
maken, wat deels voortkomt uit het ontbreken van duidelijke richtlijnen en scholing. Daarnaast is er
een gebrek aan structurele opvolging en samenwerking binnen de GGD, waardoor signalen niet altijd
consequent worden doorgegeven of opgevolgd.
Vraagstelling
Op welke wijze kan het GGD-team Deventer de communicatie en samenwerking verbeteren, zodat
VGV-risico’s in risicogroepen eerder worden gesignaleerd en systematisch besproken met ouders en
betrokken zorgverleners?
Doelstelling
Hoi mijn naam is .. , en ik heb me verdiept in hoe de GGD-team Deventer de communicatie en
samenwerking kan verbeteren rondom het signaleren en bespreekbaar maken van VGV, oftewel
vrouwelijke genitale verminking.
Patiënt veilige zorg GGD
GGD IJsselland werkt aan patiëntveilige zorg met een integraal kwaliteitsmanagementsysteem,
gebaseerd op het HKZ-model.
Dit omvat onder andere risico-inventarisaties, interne en externe audits, incidentanalyses, en een
leer- en ontwikkelprogramma voor medewerkers.
Casus omschrijving
Wij nemen vragenlijsten af op middelbare scholen over verschillende onderwerpen. Deze
vragenlijsten taxeren we vervolgens op risico’s, bijvoorbeeld op suïcidaliteit, om te bepalen of een
gesprek met de leerling nodig is. Tijdens een risicotaxatie kwam mijn collega een melding tegen over
een verhoogd risico op vrouwelijke genitale verminking (VGV). Volgens het protocol moeten we de
leerling dan oproepen om hierover te praten en na te gaan of er een vakantie naar het land van
herkomst gepland staat. Er was echter niet duidelijk geregistreerd of dit gesprek eerder gevoerd was.
Dit incident kwam tijdens mijn stage vaker voor en blijkt na navraag vaker te gebeuren. Naar
aanleiding hiervan is het onderwerp voor mijn onderzoek gekozen.
Situatie bewustzijn (niet in de derde persoon)
Perceptie: De verpleegkundige herkende of ervaarde het risico op VGV mogelijk niet tijdens het
gesprek, bijvoorbeeld door beperkte ervaring, onvoldoende signalen of onzekerheid over relevantie
binnen dat specifieke consult.
Interpretatie: Het onderwerp VGV kwam wellicht niet spontaan ter sprake omdat andere
onderwerpen meer aandacht kregen. Mogelijke onduidelijkheid over richtlijnen kan ertoe hebben
geleid dat VGV niet actief besproken werd.
Anticipatie: De verpleegkundige schatte mogelijk niet in welke gevolgen het niet bespreken van VGV
kon hebben, bijvoorbeeld doordat plannen voor reizen naar het land van herkomst niet bekend
waren. Hierdoor werd het risico minder urgent gezien en werd geen verdere actie of melding gedaan.
Welke mogelijke gevolgen had het incident kunnen hebben.
Wat als ouders dit meisje mee terug hadden genomen naar het land van afkomst voor besnijdenis,
had het voor haar enorm veel gevolgen gehad. Deze gevolgen voor haar hadden onder andere
extreme pijn en bloedverlies, infecties, schok wat leidt tot overlijden kunnen zijn. Maar ook
psychische gevolgen zoals angst, depressie en verminderde seksualiteitsbeleving.
Volgens CRM op 3 niveau’s.
, Individueel niveau (micro)
Verpleegkundigen kunnen VGV als een lastig onderwerp ervaren, mede door de gevoeligheid
ervan. Het is niet altijd duidelijk wanneer dit het beste besproken kan worden en of het al eerder
aan bod is gekomen. Andere onderwerpen kunnen daarbij de overhand krijgen.
Teamniveau (meso)
Binnen teams kan terughoudendheid bestaan rondom het bespreken van VGV. Duidelijke
richtlijnen ontbreken soms, net als een vaste plek voor registratie in het dossier. Dit kan zorgen
voor onduidelijke of verspreide vastlegging.
Organisatieniveau (macro)
Er lijkt geen eenduidige werkwijze te zijn voor het registreren van VGV-gesprekken, waardoor
eerdere gesprekken niet altijd zichtbaar zijn. Ook is wet- en regelgeving niet altijd goed ingebed in
de werkprocessen, wat leidt tot onduidelijkheid over verantwoordelijkheden.
Gewenste situatie
Een optimale situatie zou zijn dat in alle risicovolle situaties het gesprek over VGV wordt gevoerd,
ongeacht de mate van directe aanleiding. Dit betekent dat:
1. Naleving van wet- en regelgeving een vast onderdeel wordt van de werkwijze binnen de
organisatie.
2. Verpleegkundigen structureel worden getraind in het herkennen en bespreekbaar maken
van VGV, zodat zij zich zekerder voelen in hun rol.
3. Een duidelijke registratieprocedure wordt geïmplementeerd, bijvoorbeeld een verplichte
melding in het patiëntendossier bij risicogroepen.
4. Bewustwording bij ouders vroegtijdig wordt gecreëerd over de risico’s en juridische
consequenties van VGV in Nederland.
5. Respect voor culturele tradities wordt behouden, zonder dat dit ten koste gaat van de
rechten en veiligheid van meisjes.
Probleemstelling
Binnen het GGD-team Deventer wordt VGV onvoldoende besproken met ouders uit risicolanden,
waardoor het risico op VGV en de ernstige gevolgen ervan niet tijdig worden gesignaleerd.
Zorgprofessionals ervaren onduidelijkheid over wanneer en hoe zij VGV bespreekbaar moeten
maken, wat deels voortkomt uit het ontbreken van duidelijke richtlijnen en scholing. Daarnaast is er
een gebrek aan structurele opvolging en samenwerking binnen de GGD, waardoor signalen niet altijd
consequent worden doorgegeven of opgevolgd.
Vraagstelling
Op welke wijze kan het GGD-team Deventer de communicatie en samenwerking verbeteren, zodat
VGV-risico’s in risicogroepen eerder worden gesignaleerd en systematisch besproken met ouders en
betrokken zorgverleners?
Doelstelling
