Juridische argumentatieleer
Inleiding:
Juridische argumentatieleer als sleutel tot de technische eigenheid van het recht
Juridische argumentatieleer: verwoording, onderbouwing en overtuigingskracht van het recht
Juridische argumentatieleer als leer van het redenen en argumenteren
Redeneren: aaneenschakelen van beweringen, waarbij één bewering (de conclusie) wordt afgeleid uit
één of meerdere andere beweringen (de premisse)
- Monoloog (binnen 1 persoon)
- Een goede redenering = geldige redenering
Geldig redenering: uit de premisse kan je de conclusie afleiden
Een geldige redenering = een zuiver formeel criterium: premissen moeten niet juist zijn, gaat puur
om de structuur van de redenering
Premissen moeten niet gebaseerd zijn op de waarheid om een geldige redenering op te bouwen
Argumenteren: overtuigen van iemand
- Dialoog (tussen ministens twee personen)
- Een goed argument = deugdelijk argument
Argumenten hebben geen absoluut waarheidsgehalte
Deugdelijk argument = voldoen aan bepaalde kwaliteitsvereisten, is het overtuigend?
Redenering ≠ argumentatie
→ Redeneringen zijn geldig of ongeldig; argumentaties zijn deugdelijk of ondeugdelijk
→ Een geldige redenering vormt (idealiter) de basis voor een deugdelijk argument
belang van JAL
Juridisch argumenteren = kerntaak van elke jurist
De argumentatie van een jurist stuurt het recht
Argumentatie wordt recht, recht codificeert en stuurt de werkelijkheid
Inhoud van argumenten wordt bepaald door het recht
Beperkingen van JAL
- Beperkt tot techniek. Biedt denkkaders en ijkpunten voor kwaliteitsvolle (deugdelijke) juridische
argumenten, maar geeft hier geen inhoud aan
- Inhoud argumenten wordt bepaald door: rechtsregels, maar ook door maatschappelijke context..
- Taalvaardigheid en- beheersing
Uitdaging JAL: technologie
Deel 1: redeneren
I. Cognitieve achtergrond
Hoofdstuk 1: de mens als dier met sterke cognitieve
capaciteiten
Cognitieve capaciteiten -> evolutionaire wortels
Brein is opgebouwd uit verschillende lagen -> theorie van het drievuldig brein (triune brain)
1
,1. reptielachtig brein: oudste laag
-> obsessief, compulsief dierlijke impulsen die we nog hebben
is steeds actief (ook als we slapen) -> controleert evenwicht, spieren, ademhaling,
hartslag
2. zoogdierenbrein: tweede laag
-> kennis, emoties, motivatie, geur, geheugen, tijdsbesef
3. recente zoogdierenbrein: nieuwste laag
-> bijzondere cognitieve functies (bv: inventiviteit en abstract redeneervermogen)
Neemt bij mens 2/3 van het brein in beslag -> bij dieren is dit anders
Onderverdeeld in linker en rechter kant van het brein
Nadeel: triune brain is niet wetenschappelijk nauwkeurig
Voordeel: kader voor menselijke onredelijkheid
Mensen en dieren verschillen niet alleen weinig qua cognitieve capaciteiten, op sommige punten
zijn dieren veel ‘verstandiger’
Humans vs. Econs
Idee van mens als rationele actor is zeer invloedrijk (geweest) in het recht, bv. contractenrecht
Dit verklaar denkfouten -> wanneer de onderste lagen het van ons gaan ondernemen
Onderverdeling is niet meer zo strikt -> gevolgen: diersoorten verschillen minder sterk van elkaar dan
mensen willen geloven
Humans vs Econs
Humans = de echte mens
Econs = zuiver rationeel actoren (hoe wij denken dat we zijn)
We denken graag dat we rationeel zijn en econ zijn maar eigenlijk zijn we human -> dit heeft ook
invloed op de redenering
Gevolg van dat brein -> we zijn als mens manipuleerbaar Bv: reclame
Kan ook positief worden gebruikt -> de impulsen van de mensen aansturen om de juiste keuzes te
maken bv: karretje in winkel met apart fruitvak (zo ga je dat vak onbewust vullen met fruit)
Hoofdstuk 2: systeem 1 en systeem 2 denken
Systeem 1 denken: snel, intuïtief
automatische piloot, handelen op impulsen-> stuurt meeste van onze handelingen
Systeem 2 denken: traag, rationeel
bewust denken -> moet je activeren
systeem 1 ≠ emotie
systeem 2 ≠ rede
Automatische piloot is niet altijd emoties, gedrag u zo eigen maken dat je automatisch zo gaat
handelen, dezelfde denkpatronen worden automatisch
Zaken kunnen van systeem 2 naar systeem 1 gaan doordat je veel zo handelt wordt het een gewoonte
Een grote uitdaging is dan om u denken uit te leggen omdat het voor u zo automatisch is = curse of
knowledge: u kennis is vanzelfsprekend geworden en zo wordt het onmogelijk om dit uit te leggen
aan mensen die de kennis nog niet hebben
Uitdaging: maatschappij wordt ingewikkelder, systeem 2 wordt niet meer gebruikt -> laten de
automatische piloot het overnemen
2
,Opletten: automatische piloot krijgt heel veel informatie en maakt daar een verhaal van zonder dat in
systeem 2 wordt gekeken klopt dit wel? Mensen maken hun eigen verhaal via buikgevoel gaan deze
verhalen niet meer verifiëren
Systeem heeft neiging om willekeurige informatie te verwerven tot 1 coherent verhaal
Kritisch nadenken door systeem 2 te activeren
Hoofdstuk 3: het brein als verbandleggende machine
Men gaat meteen van observatie naar conclusie
Bv: vuur -> kleur rood -> gevaar -> daarom zijn verbodsborden rood
We maken soms onbewuste associaties -> zijn soms niet correct
Systeem 1:
Conceptverruiming door verminderde blootstelling
Bv: testje zie je een blauwe of paarse stip
of je blauwe of paarse stippen antwoord hangt af van de stippen die vooraf gaan, als ze al heel de tijd
geen blauw zien, ga je het begrip blauw verruimen en sneller zeggen ja dit is blauw
Bv: het begrip “gevaarlijk” mensen denken dat we in een gevaarlijke samenleving leven terwijl
wetenschap zegt dat we dalen
We komen veel minder in contact met gevaarlijk daarom gaan we het begrip gevaarlijk ruimer zien en
sneller denken dat iets gevaarlijk is
Je gaat een gevoel creëren op basis van onze ervaringen
Systeem 2: gaat actieve banden controleren -> moeilijk
Vier centrale verbanden die ons systeem 1 gaat toepassen
1: voorwaardelijke verbanden: een bepaalde zin of uitspraak (propositie) vormt voorwaarde voor
andere propositie
Bv: als het 15u is, dan begint de les
2: via-verbanden (metonymie): een ding of entiteit gebruiken (vehikelentiteit) om mentale toegang te
krijgen tot andere entiteit (doelentiteit) die er in onze ervaring nauw mee verbonden is
u brein gaat automatisch informatie toevoegen, brein vult informatie toe aan de letterlijke zin
Letterlijk staat er iets anders dan wat je werkelijk gaat begrijpen
We creeëren een mentale short cut
Voorbeeld:
- Een glas gedronken-> heeft geen glas gedronken, heeft de inhoud gedronken
- Brussel heeft beslissing genomen -> EU
- Het parlement neemt een beslissing -> de leden
- Het kantoor gaat op teambuilding -> de medewerkers
- Da vinci is veel waard -> het schilderij
Via-verbanden kunnen verschillende vormen aannemen
Deel/geheel
-> Mijn fietsbel is stuk, dus is mijn fiets stuk” → haalt ‘deel’ (bel) en ‘geheel’ (fiets) door elkaar ->
Veralgemenen
Oorzaak/gevolg
Warme trui -> de trui zelf is niet warm, het gevolg is dat je het warm gaat krijgen
Ongericht en associatief: erg sterke verbanden
Neiging op verbanden te leggen tussen dingen die niet gerelateerd zijn = Apofenie
Apofenie = niet problematisch maar wel wanneer je systeem 2 denken niet meer gaat activeren
3
, 3: causale verbanden
= Neiging om samenhangende gebeurtenissen in een relatie van oorzaak en gevolg tot elkaar te
plaatsen
Correlatie ≠ causaliteit
Causaal verband = een oorzakelijk verband
Een correlatie = een verband, kan ook willekeurig of toevallig zijn
Kan positief en negatief zijn
- Positief: als ene variabele stijgt, andere ook
- Negatief: als ene variabele stijgt, dan daalt andere
Voorbeeld: Cannabisgebruik leidt tot heroïnegebruik’
Eénduidige causale verbanden zijn zeldzaam: zestal vergissingen
(1) zwakke correlatie tussen feit 1 en feit 2
(2) onbepaalde richting van causaal verband: ‘paraplu’ en ‘regenen’
(3) alternatieve verklaringen: zoals gemeenschappelijke oorzaak, bv. ‘keizersnede’ en ‘autisme’
(4) overhaaste extrapolatie: (we willen de uitspraak veralgemenen) ‘neerslag is goed voor de oogst’
(maar niet altijd!)
(5) vage beschrijving van de oorzaak
(6) geen oog voor relevante kwantitatieve gegevens
Hoe weet ik zeker dat er een causaal verband is (en niet enkel correlatie)? Zeer moeilijk!
Kans dat er toch causaal verband, is groter als positief antwoord op deze vragen:
(i) Positieve correlatie tussen feit 1 en feit 2?
• Bv. ‘ik druk op knop X’ en ‘de televisie gaat aan’
(ii) Vaak voorkomende correlatie tussen feit 1 en feit 2?
• Bv. de televisie is al vaak aangegaan als ik op knop X heb gedrukt
(iii) Redenen dat feit 1 oorzaak is van feit 2 en niet omgekeerd?
• Bv. niet plausibel dat het aangaan van de televisie tot gevolg heeft dat jij op knop X drukt
(iv) Kan je uitsluiten dat tussen feiten 1 en 2 nog een derde feit zit?
• In dit geval ja. Anders bv. bij ‘Armoede’ (1) en ‘Ziekten’ (2): 1 → verminderde hygiëne → 2
(v) Kan je een derde factor uitsluiten die zowel feit 1 als feit 2 veroorzaakt?
• In dit geval ja. Anders bv. bij ‘Goed lezen’ (1) en ‘Grote schoenmaat’ (2): ‘Leeftijd’ (3)
verklaart beide
(vi) Zijn termen waarmee feiten 1 en 2 zijn beschreven, voldoende duidelijk?
• ‘Armoede’ en ‘ziekten’ onvoldoende duidelijk omschreven? Moeilijker causaal verband
4: als-het-ware verband (metafoor) = figuurlijk taalgebruik, beeldspraak
Wanneer men een abstract concept gaat voorstellen als concrete zaken
Wordt vaak gebruikt omdat politiek heel moeilijk is en moet helder zijn voor leken via metaforen
wordt het duidelijk
Voorbeelden:
- Dat idee is moeilijk verteerbaar
- We verdrinken in het werk
- Slechte redeneringen zijn besmettelijk
Verschil met vergelijkingen: uitgesproken
- Je bent zo rood als een tomaat
- Hij is zo lenig als een kat
Verschil met metonymieën (via-verbanden)
4
Inleiding:
Juridische argumentatieleer als sleutel tot de technische eigenheid van het recht
Juridische argumentatieleer: verwoording, onderbouwing en overtuigingskracht van het recht
Juridische argumentatieleer als leer van het redenen en argumenteren
Redeneren: aaneenschakelen van beweringen, waarbij één bewering (de conclusie) wordt afgeleid uit
één of meerdere andere beweringen (de premisse)
- Monoloog (binnen 1 persoon)
- Een goede redenering = geldige redenering
Geldig redenering: uit de premisse kan je de conclusie afleiden
Een geldige redenering = een zuiver formeel criterium: premissen moeten niet juist zijn, gaat puur
om de structuur van de redenering
Premissen moeten niet gebaseerd zijn op de waarheid om een geldige redenering op te bouwen
Argumenteren: overtuigen van iemand
- Dialoog (tussen ministens twee personen)
- Een goed argument = deugdelijk argument
Argumenten hebben geen absoluut waarheidsgehalte
Deugdelijk argument = voldoen aan bepaalde kwaliteitsvereisten, is het overtuigend?
Redenering ≠ argumentatie
→ Redeneringen zijn geldig of ongeldig; argumentaties zijn deugdelijk of ondeugdelijk
→ Een geldige redenering vormt (idealiter) de basis voor een deugdelijk argument
belang van JAL
Juridisch argumenteren = kerntaak van elke jurist
De argumentatie van een jurist stuurt het recht
Argumentatie wordt recht, recht codificeert en stuurt de werkelijkheid
Inhoud van argumenten wordt bepaald door het recht
Beperkingen van JAL
- Beperkt tot techniek. Biedt denkkaders en ijkpunten voor kwaliteitsvolle (deugdelijke) juridische
argumenten, maar geeft hier geen inhoud aan
- Inhoud argumenten wordt bepaald door: rechtsregels, maar ook door maatschappelijke context..
- Taalvaardigheid en- beheersing
Uitdaging JAL: technologie
Deel 1: redeneren
I. Cognitieve achtergrond
Hoofdstuk 1: de mens als dier met sterke cognitieve
capaciteiten
Cognitieve capaciteiten -> evolutionaire wortels
Brein is opgebouwd uit verschillende lagen -> theorie van het drievuldig brein (triune brain)
1
,1. reptielachtig brein: oudste laag
-> obsessief, compulsief dierlijke impulsen die we nog hebben
is steeds actief (ook als we slapen) -> controleert evenwicht, spieren, ademhaling,
hartslag
2. zoogdierenbrein: tweede laag
-> kennis, emoties, motivatie, geur, geheugen, tijdsbesef
3. recente zoogdierenbrein: nieuwste laag
-> bijzondere cognitieve functies (bv: inventiviteit en abstract redeneervermogen)
Neemt bij mens 2/3 van het brein in beslag -> bij dieren is dit anders
Onderverdeeld in linker en rechter kant van het brein
Nadeel: triune brain is niet wetenschappelijk nauwkeurig
Voordeel: kader voor menselijke onredelijkheid
Mensen en dieren verschillen niet alleen weinig qua cognitieve capaciteiten, op sommige punten
zijn dieren veel ‘verstandiger’
Humans vs. Econs
Idee van mens als rationele actor is zeer invloedrijk (geweest) in het recht, bv. contractenrecht
Dit verklaar denkfouten -> wanneer de onderste lagen het van ons gaan ondernemen
Onderverdeling is niet meer zo strikt -> gevolgen: diersoorten verschillen minder sterk van elkaar dan
mensen willen geloven
Humans vs Econs
Humans = de echte mens
Econs = zuiver rationeel actoren (hoe wij denken dat we zijn)
We denken graag dat we rationeel zijn en econ zijn maar eigenlijk zijn we human -> dit heeft ook
invloed op de redenering
Gevolg van dat brein -> we zijn als mens manipuleerbaar Bv: reclame
Kan ook positief worden gebruikt -> de impulsen van de mensen aansturen om de juiste keuzes te
maken bv: karretje in winkel met apart fruitvak (zo ga je dat vak onbewust vullen met fruit)
Hoofdstuk 2: systeem 1 en systeem 2 denken
Systeem 1 denken: snel, intuïtief
automatische piloot, handelen op impulsen-> stuurt meeste van onze handelingen
Systeem 2 denken: traag, rationeel
bewust denken -> moet je activeren
systeem 1 ≠ emotie
systeem 2 ≠ rede
Automatische piloot is niet altijd emoties, gedrag u zo eigen maken dat je automatisch zo gaat
handelen, dezelfde denkpatronen worden automatisch
Zaken kunnen van systeem 2 naar systeem 1 gaan doordat je veel zo handelt wordt het een gewoonte
Een grote uitdaging is dan om u denken uit te leggen omdat het voor u zo automatisch is = curse of
knowledge: u kennis is vanzelfsprekend geworden en zo wordt het onmogelijk om dit uit te leggen
aan mensen die de kennis nog niet hebben
Uitdaging: maatschappij wordt ingewikkelder, systeem 2 wordt niet meer gebruikt -> laten de
automatische piloot het overnemen
2
,Opletten: automatische piloot krijgt heel veel informatie en maakt daar een verhaal van zonder dat in
systeem 2 wordt gekeken klopt dit wel? Mensen maken hun eigen verhaal via buikgevoel gaan deze
verhalen niet meer verifiëren
Systeem heeft neiging om willekeurige informatie te verwerven tot 1 coherent verhaal
Kritisch nadenken door systeem 2 te activeren
Hoofdstuk 3: het brein als verbandleggende machine
Men gaat meteen van observatie naar conclusie
Bv: vuur -> kleur rood -> gevaar -> daarom zijn verbodsborden rood
We maken soms onbewuste associaties -> zijn soms niet correct
Systeem 1:
Conceptverruiming door verminderde blootstelling
Bv: testje zie je een blauwe of paarse stip
of je blauwe of paarse stippen antwoord hangt af van de stippen die vooraf gaan, als ze al heel de tijd
geen blauw zien, ga je het begrip blauw verruimen en sneller zeggen ja dit is blauw
Bv: het begrip “gevaarlijk” mensen denken dat we in een gevaarlijke samenleving leven terwijl
wetenschap zegt dat we dalen
We komen veel minder in contact met gevaarlijk daarom gaan we het begrip gevaarlijk ruimer zien en
sneller denken dat iets gevaarlijk is
Je gaat een gevoel creëren op basis van onze ervaringen
Systeem 2: gaat actieve banden controleren -> moeilijk
Vier centrale verbanden die ons systeem 1 gaat toepassen
1: voorwaardelijke verbanden: een bepaalde zin of uitspraak (propositie) vormt voorwaarde voor
andere propositie
Bv: als het 15u is, dan begint de les
2: via-verbanden (metonymie): een ding of entiteit gebruiken (vehikelentiteit) om mentale toegang te
krijgen tot andere entiteit (doelentiteit) die er in onze ervaring nauw mee verbonden is
u brein gaat automatisch informatie toevoegen, brein vult informatie toe aan de letterlijke zin
Letterlijk staat er iets anders dan wat je werkelijk gaat begrijpen
We creeëren een mentale short cut
Voorbeeld:
- Een glas gedronken-> heeft geen glas gedronken, heeft de inhoud gedronken
- Brussel heeft beslissing genomen -> EU
- Het parlement neemt een beslissing -> de leden
- Het kantoor gaat op teambuilding -> de medewerkers
- Da vinci is veel waard -> het schilderij
Via-verbanden kunnen verschillende vormen aannemen
Deel/geheel
-> Mijn fietsbel is stuk, dus is mijn fiets stuk” → haalt ‘deel’ (bel) en ‘geheel’ (fiets) door elkaar ->
Veralgemenen
Oorzaak/gevolg
Warme trui -> de trui zelf is niet warm, het gevolg is dat je het warm gaat krijgen
Ongericht en associatief: erg sterke verbanden
Neiging op verbanden te leggen tussen dingen die niet gerelateerd zijn = Apofenie
Apofenie = niet problematisch maar wel wanneer je systeem 2 denken niet meer gaat activeren
3
, 3: causale verbanden
= Neiging om samenhangende gebeurtenissen in een relatie van oorzaak en gevolg tot elkaar te
plaatsen
Correlatie ≠ causaliteit
Causaal verband = een oorzakelijk verband
Een correlatie = een verband, kan ook willekeurig of toevallig zijn
Kan positief en negatief zijn
- Positief: als ene variabele stijgt, andere ook
- Negatief: als ene variabele stijgt, dan daalt andere
Voorbeeld: Cannabisgebruik leidt tot heroïnegebruik’
Eénduidige causale verbanden zijn zeldzaam: zestal vergissingen
(1) zwakke correlatie tussen feit 1 en feit 2
(2) onbepaalde richting van causaal verband: ‘paraplu’ en ‘regenen’
(3) alternatieve verklaringen: zoals gemeenschappelijke oorzaak, bv. ‘keizersnede’ en ‘autisme’
(4) overhaaste extrapolatie: (we willen de uitspraak veralgemenen) ‘neerslag is goed voor de oogst’
(maar niet altijd!)
(5) vage beschrijving van de oorzaak
(6) geen oog voor relevante kwantitatieve gegevens
Hoe weet ik zeker dat er een causaal verband is (en niet enkel correlatie)? Zeer moeilijk!
Kans dat er toch causaal verband, is groter als positief antwoord op deze vragen:
(i) Positieve correlatie tussen feit 1 en feit 2?
• Bv. ‘ik druk op knop X’ en ‘de televisie gaat aan’
(ii) Vaak voorkomende correlatie tussen feit 1 en feit 2?
• Bv. de televisie is al vaak aangegaan als ik op knop X heb gedrukt
(iii) Redenen dat feit 1 oorzaak is van feit 2 en niet omgekeerd?
• Bv. niet plausibel dat het aangaan van de televisie tot gevolg heeft dat jij op knop X drukt
(iv) Kan je uitsluiten dat tussen feiten 1 en 2 nog een derde feit zit?
• In dit geval ja. Anders bv. bij ‘Armoede’ (1) en ‘Ziekten’ (2): 1 → verminderde hygiëne → 2
(v) Kan je een derde factor uitsluiten die zowel feit 1 als feit 2 veroorzaakt?
• In dit geval ja. Anders bv. bij ‘Goed lezen’ (1) en ‘Grote schoenmaat’ (2): ‘Leeftijd’ (3)
verklaart beide
(vi) Zijn termen waarmee feiten 1 en 2 zijn beschreven, voldoende duidelijk?
• ‘Armoede’ en ‘ziekten’ onvoldoende duidelijk omschreven? Moeilijker causaal verband
4: als-het-ware verband (metafoor) = figuurlijk taalgebruik, beeldspraak
Wanneer men een abstract concept gaat voorstellen als concrete zaken
Wordt vaak gebruikt omdat politiek heel moeilijk is en moet helder zijn voor leken via metaforen
wordt het duidelijk
Voorbeelden:
- Dat idee is moeilijk verteerbaar
- We verdrinken in het werk
- Slechte redeneringen zijn besmettelijk
Verschil met vergelijkingen: uitgesproken
- Je bent zo rood als een tomaat
- Hij is zo lenig als een kat
Verschil met metonymieën (via-verbanden)
4
