Skelet, botten en gewrichten
Men onderscheidt de beenderen van het skelet naar hun vorm in pijpbeenderen, platte
beenderen en onregelmatige beenderen.
Soorten beenderen
Pijpbeenderen
Pijpbeenderen hebben een lange vorm, vergelijkbaar met een pijp. Ze hebben een
omhulsels van hard en compact beenweefsel (de compacta), waaromheen periost
(beenvlies) ligt. Binnen dit harde omhulsel bevindt zich spongieus beenweefsel
(spongiosa), dat vooral aanwezig is in de uiteinden van de pijpbeenderen. In deze
uiteinden is ook vaak roodbeenmerg aanwezig. In de schacht van het bot bevindt zich
meestal vooral geel beenmerg. Voorbeelden van lange pijpbeenderen zijn de humerus
(bovenarm) en de ulna (ellepijp) in de arm en in het femur (bovenbeen) en de tibia
(scheenbeen) in het been. Korte pijpbeenderen zijn onder andere de vinger- en
teenkootjes, de middenhand- en middenvoetsbeentjes.
Platte beenderen
Platte beenderen bestaan uit twee lagen compacta, met daaromheen periost. Tussen de
lagen compacta bevindt zich spongiosa met rood beenmerg. Soms is een plat
beenderstuk zo dun dat het slechts uit een enkelen laag compacta bestaat (bijvoorbeeld
het centrale deel van de scapula). Voorbeelden van platte beenderen zijn het cranium
(schedel) en het sternum (borstbeen).
Onregelmatige beenderen
Onregelmatige beenderen zijn eveneens omgeven door periost. Ze bestaan verder uit een
dunne compacta en binnenin spongiosa met roodbeenmerg. Voorbeelden van
onregelmatige beenderen zijn de handwortel- en voetwortelbeentjes en de wervels.
(De beenderen van de romp zijn de wervelkolom, de ribben en het sternum (borstbeen).
Beenderen van de romp
Wervelkolom
De wervelkolom is opgebouwd uit 24 wervels die ten opzichte van elkaar kunnen bewegen
en in het onderste deel nog eens negen die gedeeltelijk aan elkaar vastzitten. De
wervelkolom van een mens bestaat uit: (figuur 3.3)
- 7 vertebrae cervicales (halswervels)
- 12 vertebrae thoracicae (borstwervels)
- 5 vertebrae lumbales (lendenwervels)
, - 5 vertebrae sacrales (heiligbeenwervels, die zijn vergroeid tot het os sacrum
(heiligbeen)
- 4 (3-5) vertebrae occygeae (staartbeenwervels die in wisselende mate zijn
vergroeid tot het os coccygis = staartbeen, stuitbeen).
Een wervel (vertebrae) bestaat uit: (figuur 3.4)
- Corpus (wervellichaam) aan de ventrale zijde
- Arcus (wervelboog) aan de dorsale zijde
De opening tussen de wervellichamen, waar het ruggenmerg doorheen loopt, heet
het foramen vertebrale (wervelgat). De wervellichamen vormen samen de wervelkolom.
De precies boven elkaar gelegen wervelgaten vormen een kanaal waarin het ruggenmerg
ligt.
Tussen elke twee wervels bevinden zich links en rechts openingen: de foramina
intervertebralia. Hierdoor lopen ruggenmergzenuwen en bloedvaten naar en van het
ruggenmerg.
Elke wervelboog heeft 7 uitsteeksels (processus):
• 1 processus spinosus (doornuitsteeksel): loopt vanuit het midden naar achteren.
Deze knobbels zijn voelbaar op de rug en dienen voor de aanhechting van spieren
en ligamenten.
• 2 processus transversi (dwarsuitsteeksels): wijzen naar links en rechts en zijn ook
aanhechtingsplaatsen voor spieren en ligamenten.
• 4 processus articulares (gewrichtsuitsteeksel): aan elke zijde één naar boven en
één naar beneden gericht uitsteeksel. Deze vormen de gewrichten met de
bovenliggende en onderliggende wervels.
De processus articulares zorgen ervoor dat de wervels op elkaar rusten. De
gewrichtsvlakjes maken voornamelijk een voor-achterwaartse en, in mindere mate,
zijwaartse beweging mogelijk.
De wervellichamen liggen ook boven elkaar, maar maken geen direct bot-op-bot contact.
Tussen de wervels ligt steeds een discus intervertebralis (tussenwervelschijf).
Elke discus bestaat uit:
• Een nucleus pulposus (elastische kern),
• Omgeven door een stevige ring van bindweefsel en kraakbeen, de annulus
fibrosus (figuur 3.5).
Dankzij deze veerkrachtige tussenwervelschijven is de wervelkolom buigzaam.
Langs de wervelkolom lopen verticale ligamenten die zorgen voor stevigheid én
flexibiliteit:
, • Het ligamentum longitudinale anterius loopt over de voorkant van de
wervellichamen. (Voorzijde=buikzijde)
• Het ligamentum longitudinale posterius loopt over de achterkant van de
wervellichamen. (Achterzijde= rugzijde).
Dit ligament is stevig verbonden met de tussenwervelschijven en helpt deze op
hun plaats te houden
Het ligamentum flavum verbindt steeds twee boven elkaar liggende wervelbogen.
Het ligamentum supraspinale loopt aan de achterkant van de wervelkolom, over de
doornuitsteeksels heen. Deze band begint bij het doornuitsteeksel van de zevende
halswervel en loopt zonder onderbreking door tot het os sacrum(heiligbeen) (figuur 3.5).
(Ligamentum flavum en ligamentum supraspinale — allebei zijn het banden die delen
van de wervelkolom met elkaar verbinden. Ze helpen je wervelkolom stabiel en toch
beweeglijk te houden. Het ligamentum flavum is een elastische band die steeds twee
boven elkaar liggende wervelbogen met elkaar verbindt. Het ligt aan de binnenkant van
de wervelkolom en helpt door zijn veerkracht de wervelkolom in een rechte houding te
houden en ondersteunt bij het terugveren na het vooroverbuigen. Aan de buitenkant van
de wervelkolom loopt het ligamentum supraspinale. Deze band loopt vanaf het
doornuitsteeksel van de zevende halswervel helemaal door tot aan het heiligbeen, over
de toppen van de doornuitsteeksels heen. Ook deze band bevat elastische vezels en
draagt bij aan de stabiliteit van de wervelkolom. Samen zorgen deze ligamenten ervoor
dat de wervelkolom stevig én flexibel blijft.)
Omdat deze ligamenten veel elastische vezels bevatten, helpen ze de wervelkolom in
een gestrekte houding te houden en maken ze het makkelijker om vanuit een gebogen
houding weer rechtop te komen.
Van voren of achteren gezien is de wervelkolom normaal gesproken recht,
maar van de zijkant heeft ze een S-vorm:
• In de hals: kromming naar voren (lordose)
• In de borst: kromming naar achteren (kyfose)
• In de onderrug (lendenen): kromming naar voren (lordose)
• In het bekkengebied: kromming naar achteren (kyfose)
De natuurlijke kromming naar achteren (zoals in de borst en het bekken) heet kyfose.
De natuurlijke kromming naar voren (zoals in de nek en onderrug) heet lordose.
Lordose = Lachen → naar voren buigen (Als je lacht, duw je je borst vaak een beetje naar
voren.) Kyfose = Krom → naar achteren buigen (Kyfose begint met een K zoals Kromme
rug.)
Cervicale wervels (hals)
De cervicale wervels (halswervels) bestaan uit zeven wervels (C1-C7) en onderscheiden
zich van de andere wervels doordat ze licht gebouwd zijn en een grote beweeglijkheid
Men onderscheidt de beenderen van het skelet naar hun vorm in pijpbeenderen, platte
beenderen en onregelmatige beenderen.
Soorten beenderen
Pijpbeenderen
Pijpbeenderen hebben een lange vorm, vergelijkbaar met een pijp. Ze hebben een
omhulsels van hard en compact beenweefsel (de compacta), waaromheen periost
(beenvlies) ligt. Binnen dit harde omhulsel bevindt zich spongieus beenweefsel
(spongiosa), dat vooral aanwezig is in de uiteinden van de pijpbeenderen. In deze
uiteinden is ook vaak roodbeenmerg aanwezig. In de schacht van het bot bevindt zich
meestal vooral geel beenmerg. Voorbeelden van lange pijpbeenderen zijn de humerus
(bovenarm) en de ulna (ellepijp) in de arm en in het femur (bovenbeen) en de tibia
(scheenbeen) in het been. Korte pijpbeenderen zijn onder andere de vinger- en
teenkootjes, de middenhand- en middenvoetsbeentjes.
Platte beenderen
Platte beenderen bestaan uit twee lagen compacta, met daaromheen periost. Tussen de
lagen compacta bevindt zich spongiosa met rood beenmerg. Soms is een plat
beenderstuk zo dun dat het slechts uit een enkelen laag compacta bestaat (bijvoorbeeld
het centrale deel van de scapula). Voorbeelden van platte beenderen zijn het cranium
(schedel) en het sternum (borstbeen).
Onregelmatige beenderen
Onregelmatige beenderen zijn eveneens omgeven door periost. Ze bestaan verder uit een
dunne compacta en binnenin spongiosa met roodbeenmerg. Voorbeelden van
onregelmatige beenderen zijn de handwortel- en voetwortelbeentjes en de wervels.
(De beenderen van de romp zijn de wervelkolom, de ribben en het sternum (borstbeen).
Beenderen van de romp
Wervelkolom
De wervelkolom is opgebouwd uit 24 wervels die ten opzichte van elkaar kunnen bewegen
en in het onderste deel nog eens negen die gedeeltelijk aan elkaar vastzitten. De
wervelkolom van een mens bestaat uit: (figuur 3.3)
- 7 vertebrae cervicales (halswervels)
- 12 vertebrae thoracicae (borstwervels)
- 5 vertebrae lumbales (lendenwervels)
, - 5 vertebrae sacrales (heiligbeenwervels, die zijn vergroeid tot het os sacrum
(heiligbeen)
- 4 (3-5) vertebrae occygeae (staartbeenwervels die in wisselende mate zijn
vergroeid tot het os coccygis = staartbeen, stuitbeen).
Een wervel (vertebrae) bestaat uit: (figuur 3.4)
- Corpus (wervellichaam) aan de ventrale zijde
- Arcus (wervelboog) aan de dorsale zijde
De opening tussen de wervellichamen, waar het ruggenmerg doorheen loopt, heet
het foramen vertebrale (wervelgat). De wervellichamen vormen samen de wervelkolom.
De precies boven elkaar gelegen wervelgaten vormen een kanaal waarin het ruggenmerg
ligt.
Tussen elke twee wervels bevinden zich links en rechts openingen: de foramina
intervertebralia. Hierdoor lopen ruggenmergzenuwen en bloedvaten naar en van het
ruggenmerg.
Elke wervelboog heeft 7 uitsteeksels (processus):
• 1 processus spinosus (doornuitsteeksel): loopt vanuit het midden naar achteren.
Deze knobbels zijn voelbaar op de rug en dienen voor de aanhechting van spieren
en ligamenten.
• 2 processus transversi (dwarsuitsteeksels): wijzen naar links en rechts en zijn ook
aanhechtingsplaatsen voor spieren en ligamenten.
• 4 processus articulares (gewrichtsuitsteeksel): aan elke zijde één naar boven en
één naar beneden gericht uitsteeksel. Deze vormen de gewrichten met de
bovenliggende en onderliggende wervels.
De processus articulares zorgen ervoor dat de wervels op elkaar rusten. De
gewrichtsvlakjes maken voornamelijk een voor-achterwaartse en, in mindere mate,
zijwaartse beweging mogelijk.
De wervellichamen liggen ook boven elkaar, maar maken geen direct bot-op-bot contact.
Tussen de wervels ligt steeds een discus intervertebralis (tussenwervelschijf).
Elke discus bestaat uit:
• Een nucleus pulposus (elastische kern),
• Omgeven door een stevige ring van bindweefsel en kraakbeen, de annulus
fibrosus (figuur 3.5).
Dankzij deze veerkrachtige tussenwervelschijven is de wervelkolom buigzaam.
Langs de wervelkolom lopen verticale ligamenten die zorgen voor stevigheid én
flexibiliteit:
, • Het ligamentum longitudinale anterius loopt over de voorkant van de
wervellichamen. (Voorzijde=buikzijde)
• Het ligamentum longitudinale posterius loopt over de achterkant van de
wervellichamen. (Achterzijde= rugzijde).
Dit ligament is stevig verbonden met de tussenwervelschijven en helpt deze op
hun plaats te houden
Het ligamentum flavum verbindt steeds twee boven elkaar liggende wervelbogen.
Het ligamentum supraspinale loopt aan de achterkant van de wervelkolom, over de
doornuitsteeksels heen. Deze band begint bij het doornuitsteeksel van de zevende
halswervel en loopt zonder onderbreking door tot het os sacrum(heiligbeen) (figuur 3.5).
(Ligamentum flavum en ligamentum supraspinale — allebei zijn het banden die delen
van de wervelkolom met elkaar verbinden. Ze helpen je wervelkolom stabiel en toch
beweeglijk te houden. Het ligamentum flavum is een elastische band die steeds twee
boven elkaar liggende wervelbogen met elkaar verbindt. Het ligt aan de binnenkant van
de wervelkolom en helpt door zijn veerkracht de wervelkolom in een rechte houding te
houden en ondersteunt bij het terugveren na het vooroverbuigen. Aan de buitenkant van
de wervelkolom loopt het ligamentum supraspinale. Deze band loopt vanaf het
doornuitsteeksel van de zevende halswervel helemaal door tot aan het heiligbeen, over
de toppen van de doornuitsteeksels heen. Ook deze band bevat elastische vezels en
draagt bij aan de stabiliteit van de wervelkolom. Samen zorgen deze ligamenten ervoor
dat de wervelkolom stevig én flexibel blijft.)
Omdat deze ligamenten veel elastische vezels bevatten, helpen ze de wervelkolom in
een gestrekte houding te houden en maken ze het makkelijker om vanuit een gebogen
houding weer rechtop te komen.
Van voren of achteren gezien is de wervelkolom normaal gesproken recht,
maar van de zijkant heeft ze een S-vorm:
• In de hals: kromming naar voren (lordose)
• In de borst: kromming naar achteren (kyfose)
• In de onderrug (lendenen): kromming naar voren (lordose)
• In het bekkengebied: kromming naar achteren (kyfose)
De natuurlijke kromming naar achteren (zoals in de borst en het bekken) heet kyfose.
De natuurlijke kromming naar voren (zoals in de nek en onderrug) heet lordose.
Lordose = Lachen → naar voren buigen (Als je lacht, duw je je borst vaak een beetje naar
voren.) Kyfose = Krom → naar achteren buigen (Kyfose begint met een K zoals Kromme
rug.)
Cervicale wervels (hals)
De cervicale wervels (halswervels) bestaan uit zeven wervels (C1-C7) en onderscheiden
zich van de andere wervels doordat ze licht gebouwd zijn en een grote beweeglijkheid
