Grenzen
verkennen
Vilans, maart 2016 Cecil Scholten
Wettelijke en juridische aspecten in het samenspel
tussen informele en formele zorg
,Inhoudsopgave
1. Vooraf 3
2. Begrippenlijst 4
3. Mantelzorg 6
1 In kader van wetgeving
2 In relatie tot wet BIG
3 Privacy
4 Aansprakelijkheid
5 Omgaan met problemen en conflicten
4. Vrijwilligerswerk in de zorg 13
1 In kader van wetgeving
2 In relatie tot wet BIG
3 Privacy
4 Aansprakelijkheid
5 Omgaan met problemen en conflicten
5. Andere aspecten in het samenspel tussen informele en formele zorg 17
1 Verschillende soorten grenzen in beeld
2 Verschillende perspectieven verbinden
3 Hoe verder?
Relevante websites en publicaties 21
Colofon 23
2 Samenwerken
, 1. Vooraf
Mag een mantelzorger een cliënt injecteren als de omstandigheden daartoe aanleiding geven? Kun je een
cliënt die beademing krijgt naar de disco laten gaan met een vrijwilliger? Zijn daar bepaalde vaardigheden voor
nodig? En wie is aansprakelijk als het fout gaat?
Dit soort vragen leven bij veel zorgorganisaties. Zij willen weten wat mantelzorgers en vrijwilligers kunnen en
mogen doen in de zorgverlening. Vilans ging, op verzoek van het ministerie van VWS, op zoek naar antwoorden
op die vragen en verkende de grenzen. Het resultaat hebben we vastgelegd in deze nieuwe notitie over de
wettelijke en juridische aspecten van de betrokkenheid van mantelzorgers en de inzet van vrijwilligers in de
zorg.1 We hebben deze notitie in samenspraak met leden van de werkgroep Samenspel van de Toekomstagenda
Informele zorg en ondersteuning gemaakt.
De notitie is vooral bedoeld voor bestuurders en kwaliteitsmedewerkers in de ouderen-, gehandicapten- en
thuiszorg. De notitie biedt houvast om het samenspel tussen formele en informele zorgverleners bij het
verrichten van zorghandelingen verder invulling te geven. De basis van dat samenspel wordt gevormd door
open en heldere communicatie, erkenning van elkaars ervaring en kwaliteiten en gelijkwaardige samenwerking.
Dat zijn de ingredienten die ervoor zorgen dat zorgverleners, mantelzorgers en vrijwilligers zich bewust worden
van elkaars perspectief en samen borg staan voor goede zorg en ondersteuning aan de mensen die die zorg
nodig hebben.
Hoe dit in de praktijk vorm krijgt, is altijd afhankelijk van de individuele situatie van de cliënt en diens omgeving
en de omstandigheden die spelen. Het is steeds weer maatwerk. Het verkennen van de grenzen zetten we in
de praktijk voort in samenspraak met betrokken partijen vanuit mantelzorgers, vrijwilligers in de zorg, cliënten,
beroepskrachten, bestuurders, overheid en Inspectie zowel op landelijk niveau als in de zorgorganisaties en
binnen gemeenten.
In hoofdstuk 2 van deze notitie lichten we de begrippen toe. In hoofdstuk 3 en 4 leest u meer over relevante
wetten zoals de Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo), Zorgverzekeringswet (Zvw), Wet langdurige
zorg (Wlz), en de Wet kwaliteit, klachten en geschillen zorg (Wkkgz). In deze hoofdstukken komt ook aan bod
hoe het zit met mantelzorgers en zorgverlening, wat vrijwilligers wel en niet mogen doen in de zorg en wie
waarvoor aansprakelijk is. In hoofdstuk 5 gaan we in op andere aspecten die een rol spelen bij het samenspel
tussen informele en formele zorg.
1
In 2012 heeft Vilans de notitie Grenzen verleggen. Belemmeringen en mogelijkheden voor het samenspel tussen informele en formele zorg uitgebracht.
3 Samenwerken
verkennen
Vilans, maart 2016 Cecil Scholten
Wettelijke en juridische aspecten in het samenspel
tussen informele en formele zorg
,Inhoudsopgave
1. Vooraf 3
2. Begrippenlijst 4
3. Mantelzorg 6
1 In kader van wetgeving
2 In relatie tot wet BIG
3 Privacy
4 Aansprakelijkheid
5 Omgaan met problemen en conflicten
4. Vrijwilligerswerk in de zorg 13
1 In kader van wetgeving
2 In relatie tot wet BIG
3 Privacy
4 Aansprakelijkheid
5 Omgaan met problemen en conflicten
5. Andere aspecten in het samenspel tussen informele en formele zorg 17
1 Verschillende soorten grenzen in beeld
2 Verschillende perspectieven verbinden
3 Hoe verder?
Relevante websites en publicaties 21
Colofon 23
2 Samenwerken
, 1. Vooraf
Mag een mantelzorger een cliënt injecteren als de omstandigheden daartoe aanleiding geven? Kun je een
cliënt die beademing krijgt naar de disco laten gaan met een vrijwilliger? Zijn daar bepaalde vaardigheden voor
nodig? En wie is aansprakelijk als het fout gaat?
Dit soort vragen leven bij veel zorgorganisaties. Zij willen weten wat mantelzorgers en vrijwilligers kunnen en
mogen doen in de zorgverlening. Vilans ging, op verzoek van het ministerie van VWS, op zoek naar antwoorden
op die vragen en verkende de grenzen. Het resultaat hebben we vastgelegd in deze nieuwe notitie over de
wettelijke en juridische aspecten van de betrokkenheid van mantelzorgers en de inzet van vrijwilligers in de
zorg.1 We hebben deze notitie in samenspraak met leden van de werkgroep Samenspel van de Toekomstagenda
Informele zorg en ondersteuning gemaakt.
De notitie is vooral bedoeld voor bestuurders en kwaliteitsmedewerkers in de ouderen-, gehandicapten- en
thuiszorg. De notitie biedt houvast om het samenspel tussen formele en informele zorgverleners bij het
verrichten van zorghandelingen verder invulling te geven. De basis van dat samenspel wordt gevormd door
open en heldere communicatie, erkenning van elkaars ervaring en kwaliteiten en gelijkwaardige samenwerking.
Dat zijn de ingredienten die ervoor zorgen dat zorgverleners, mantelzorgers en vrijwilligers zich bewust worden
van elkaars perspectief en samen borg staan voor goede zorg en ondersteuning aan de mensen die die zorg
nodig hebben.
Hoe dit in de praktijk vorm krijgt, is altijd afhankelijk van de individuele situatie van de cliënt en diens omgeving
en de omstandigheden die spelen. Het is steeds weer maatwerk. Het verkennen van de grenzen zetten we in
de praktijk voort in samenspraak met betrokken partijen vanuit mantelzorgers, vrijwilligers in de zorg, cliënten,
beroepskrachten, bestuurders, overheid en Inspectie zowel op landelijk niveau als in de zorgorganisaties en
binnen gemeenten.
In hoofdstuk 2 van deze notitie lichten we de begrippen toe. In hoofdstuk 3 en 4 leest u meer over relevante
wetten zoals de Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo), Zorgverzekeringswet (Zvw), Wet langdurige
zorg (Wlz), en de Wet kwaliteit, klachten en geschillen zorg (Wkkgz). In deze hoofdstukken komt ook aan bod
hoe het zit met mantelzorgers en zorgverlening, wat vrijwilligers wel en niet mogen doen in de zorg en wie
waarvoor aansprakelijk is. In hoofdstuk 5 gaan we in op andere aspecten die een rol spelen bij het samenspel
tussen informele en formele zorg.
1
In 2012 heeft Vilans de notitie Grenzen verleggen. Belemmeringen en mogelijkheden voor het samenspel tussen informele en formele zorg uitgebracht.
3 Samenwerken
