Sofa-model
Beroepskrachten hebben te maken met mantelzorgers die soms vooral één rol vervullen, soms
meerdere tegelijk, of wisselend in de tijd verschillende rollen vervullen. Ook is het mogelijk dat
verschillende familieleden uiteenlopende (soms ook weer wissende) rollen vervullen. Het Sofa-model
is een weergave van de voornaamste ingrediënten voor samenspel tussen cliënt, mantelzorger en
beroepsmatige hulpverlener en probeert ordening aan te brengen in de verschillende
communicatievormen en interventies. We onderscheiden:
Samenwerken: de mantelzorger aanspreken in de rol van samenwerkingspartner
Ondersteunen: de mantelzorger aanspreken in de rol van medecliënt
Faciliteren: voorwaarden creëren om de persoonlijk relatie van de cliënt en diens familie zoveel
mogelijk intact te houden
Afstemmen: voortdurende communicatie over behoeften, zorgen en successen van cliënt en
mantelzorger
Samenwerkingspartner
De naaste doet zich aan de professionele hulpverlener voor in de hoedanigheid van zaakwaarnemer,
tolk en verzorger voor de cliënt en fungeert van daaruit als diens samenwerkingspartner. De centrale
vraag die de professional stelt bij de rol van de mantelzorger als samenwerkingspartner is: Wat
kunnen we samen doen om tot een zo goed mogelijk herstel van het hersenletsel te komen? Hoe
kunnen we taken zo verdelen dat zowel de professionele als de informele hulpverleners in hun kracht
zijn? Dit vergt vaardigheden van de hulpverlener om de dialoog met uiteenlopende typen
mantelzorgers aan te gaan.
Ervaringsdeskundige
De mantelzorger is ook een ervaringsdeskundige die meer tijd doorbrengt met de cliënt en daardoor
andere dingen opmerkt en andere kennis inbrengt dan de professionele hulpverlener. Die
ervaringskennis is waardevolle informatie. De hulpverlener moet beschikken over een ‘open mind’ als
een mantelzorger een ander oordeel heeft over de conditie van de cliënt en de aangewezen
behandeling en op de eigen professionele normen kunnen reflecteren.
Persoonlijk betrokkene
Bovenal heeft de mantelzorger de rol van persoonlijk betrokkene. Hij of zij en heeft vaak al een heel
leven gedeeld met de persoon die nu zorg nodig heeft. De persoonlijke relatie is meestal ook de
motivatie om zorg te willen geven. Vanwege het persoonlijke van de verhouding zijn emoties over
karakterverandering echter heftiger dan wanneer het een beroepsmatige relatie betreft.
Schaduwcliënt
De mantelzorger kan zich ook voordoen in de gedaante van een ‘schaduwcliënt’. Op duidelijke of
indirecte wijze geeft de mantelzorger blijk van spanningen of zelfs overbelasting. Het is een uitdaging
voor de beroepskracht om dit soort signalen te herkennen als ‘schaduwcliënt’. Een schouderklopje,
waarderende woorden en een gesprek over wat verlichting zou geven helpt hier het beste.
Sofa-model) expertisecentrum mantelzorg 1
Beroepskrachten hebben te maken met mantelzorgers die soms vooral één rol vervullen, soms
meerdere tegelijk, of wisselend in de tijd verschillende rollen vervullen. Ook is het mogelijk dat
verschillende familieleden uiteenlopende (soms ook weer wissende) rollen vervullen. Het Sofa-model
is een weergave van de voornaamste ingrediënten voor samenspel tussen cliënt, mantelzorger en
beroepsmatige hulpverlener en probeert ordening aan te brengen in de verschillende
communicatievormen en interventies. We onderscheiden:
Samenwerken: de mantelzorger aanspreken in de rol van samenwerkingspartner
Ondersteunen: de mantelzorger aanspreken in de rol van medecliënt
Faciliteren: voorwaarden creëren om de persoonlijk relatie van de cliënt en diens familie zoveel
mogelijk intact te houden
Afstemmen: voortdurende communicatie over behoeften, zorgen en successen van cliënt en
mantelzorger
Samenwerkingspartner
De naaste doet zich aan de professionele hulpverlener voor in de hoedanigheid van zaakwaarnemer,
tolk en verzorger voor de cliënt en fungeert van daaruit als diens samenwerkingspartner. De centrale
vraag die de professional stelt bij de rol van de mantelzorger als samenwerkingspartner is: Wat
kunnen we samen doen om tot een zo goed mogelijk herstel van het hersenletsel te komen? Hoe
kunnen we taken zo verdelen dat zowel de professionele als de informele hulpverleners in hun kracht
zijn? Dit vergt vaardigheden van de hulpverlener om de dialoog met uiteenlopende typen
mantelzorgers aan te gaan.
Ervaringsdeskundige
De mantelzorger is ook een ervaringsdeskundige die meer tijd doorbrengt met de cliënt en daardoor
andere dingen opmerkt en andere kennis inbrengt dan de professionele hulpverlener. Die
ervaringskennis is waardevolle informatie. De hulpverlener moet beschikken over een ‘open mind’ als
een mantelzorger een ander oordeel heeft over de conditie van de cliënt en de aangewezen
behandeling en op de eigen professionele normen kunnen reflecteren.
Persoonlijk betrokkene
Bovenal heeft de mantelzorger de rol van persoonlijk betrokkene. Hij of zij en heeft vaak al een heel
leven gedeeld met de persoon die nu zorg nodig heeft. De persoonlijke relatie is meestal ook de
motivatie om zorg te willen geven. Vanwege het persoonlijke van de verhouding zijn emoties over
karakterverandering echter heftiger dan wanneer het een beroepsmatige relatie betreft.
Schaduwcliënt
De mantelzorger kan zich ook voordoen in de gedaante van een ‘schaduwcliënt’. Op duidelijke of
indirecte wijze geeft de mantelzorger blijk van spanningen of zelfs overbelasting. Het is een uitdaging
voor de beroepskracht om dit soort signalen te herkennen als ‘schaduwcliënt’. Een schouderklopje,
waarderende woorden en een gesprek over wat verlichting zou geven helpt hier het beste.
Sofa-model) expertisecentrum mantelzorg 1
