DEEL 1: INLEIDING
ARBEIDSRECHT
Algemeen
❖ Wat?
- geheel van rechtsregels dat de verhoudingen regelt tussen WG’s en WN’s
- zowel individueel als collectief
❖ Beginsel?
- WN is de zwakke partij in de verhouding tussen WG en WN
want de WN is voor zijn inkomen afhankelijk van de WG
❖ Gevolg?
- Wetgeving wil WN beschermen tegen mogelijk misbruik van de WG
- Beschermingswetten
o De loonbeschermingswet
o De wet op het arbeidsreglement
o De wet op de arbeidsovereenkomsten
o De arbeidswet
o …
Bronnen en kenmerken van het arbeidsrecht
Verschillende wettelijke bepalingen
❖ Regels van arbeidsrecht zijn terug te vinden in verschillende wettelijke bepalingen
1. Europees recht
o bv. wachttijd is in bepaalde gevallen arbeidstijd
2. Nationale bronnen
o wetten (bv. Arbeidsovereenkomstenwet), KB’s, MB’s,
o decreten (weinig belangrijk, want arbeidsrecht is federale materie)
o cao’s
Regels zijn (doorgaans) dwingend ten voordele van de werknemer
❖ Regels van dwingend recht
- Bepalingen waarvan de partijen niet kunnen of mogen afwijken
en die als bedoeling hebben om private belangen te beschermen
- vb. alle bepalingen van de arbeidsovereenkomstenwet zijn van dwingend recht (zie p. 26)
❖ Dwingend ten voordele van de werknemer
- Wat?
o Men kan er niet van afwijken zelfs niet met het akkoord
van de WN!! → je kan met een WN geen geldig akkoord
sluiten waarbij de WN akkoord gaat met iets minder dan
wat de wet voorziet → examen!!
▪ vb. WN wil een bepaalde job heel graag en komt altijd met de
fiets naar werk → WG stelt voor dat hij geen fietsvergoeding
krijgt → ongeacht dat dit wel in de sectorale cao staat → dit mag niet
want sectorale cao is bindend en mag niet van afgeweken worden
ookal gaat de WN akkoord → WN kan de fietsvergoeding opeisen 1
, ▪ vb. Minimumloon, is een absoluut minimum waar men niet
van mag afwijken → stel dat de WN al 3 jaar lang werkt
aan een loon lager dan het minimumloon, dan ook is het niet
geldig, ook al is het contract geldig gesloten.
o De WN kan ze inroepen tegen de WG
o De WG kan ze niet inroepen tegen de WN
- Reden?
o WN is de zwakkere, te beschermen partij in arbeidsrelatie
- Gevolg?
o clausules die rechten van WN’s verminderen of
verplichten van WN’s verzwaren, zijn ongeldig
o ongunstige clausules kunnen niet afgedwongen worden
- Opmerking
o WN kan afstand doen van de bescherming die de dwingende
bepaling hem biedt, maar enkel nadat het recht is ontstaan
o vb. een WN kan nadat de WG de arbeidsovereenkomst beëindigde
afstand doen van zijn wettelijke opzegvergoeding (maar zolang de
arbeidsovereenkomst duurt kan hij dat niet → hij kan hier dus niet op
voorhand afstand van doen)
in de relatie tussen WG’s en WN’s zijn er naast, alle wettelijke bepalingen,
ook verschillende (collectieve) overeenkomsten waarmee men rekening moet
houden → al deze overeenkomsten vullen de wettelijke bepalingen aan
COLLECTIEF ARBEIDSRECHT
Algemeen
❖ Deel van arbeidsrecht dat betrekking heeft op de collectieve aspecten van arbeid
❖ In het collectief arbeidsrecht worden wettelijke regelingen toegelicht
die verband houden met de collectieve verhoudingen tussen:
1. Werknemers als groep
o Werknemers van één onderneming
o Werknemers tewerkgesteld in een bepaalde sector
o Alle werknemers
2. De werkgever of de werkgevers
o Één werkgever (t.o.v. de werknemers die in dienst zijn)
o De werkgevers actief in een bepaalde sector
o Alle werkgevers
❖ Enkel bespreking van het collectief arbeidsrecht in private sector
- andere regeling voor publieke sector (overheidssector) waar we niet op in gaan
❖ In de praktijk : groot, praktisch belang voor werkgevers en werknemers
2
,Sociale overlegorganen
❖ Wat?
- = Instellingen van collectief overleg tussen werkgevers en werknemers → instellingen
waar de vertegenwoordigers van de werknemers enerzijds en de vertegenwoordigers van
de werkgevers of werkgevers zelf elkaar ontmoeten en besprekingen voeren
❖ Op 3 niveaus
1. Nationaal niveau
2. Niveau van de bedrijfstak
3. Niveau van de onderneming
1) Nationaal
Op nationaal niveau fungeert de Nationale arbeidsraad (NAR)
❖ Bevoegdheid?
1. adviserende bevoegdheid
o adviezen geven
▪ n.a.v. nieuwe wetgeving
▪ evaluatie van bestaande wetgeving
o adviezen geven aan de regering of een parlement
op eigen initiatief of op vraag van deze autoriteiten
o de adviezen zijn niet bindend
o advies kan unaniem zijn of niet
2. cao’s sluiten
o tot nu: 172 cao’s
o gelden voor gans België
o over zeer belangrijke onderwerpen (bv. tijdskrediet, behoud van
rechten bij overgang van onderneming, motivering bij ontslag, ...)
2) per bedrijfstak
Op het niveau van de bedrijfstakken fungeren de paritaire comités
❖ Wat?
- = de sociale overlegorganen tussen de werknemers-en werkgeversorganisaties op
het niveau van een bepaalde bedrijfstak (vb. de bouwsector, de banksector, …)
- ze zijn samengesteld uit vertegenwoordigers van de
representatieve werkgevers- en werknemersorganisaties
- de bedoeling is om ondernemingen met gelijkaardige activiteiten te groeperen
en, door het sluiten van cao’s, een regelgeving uit te werken die aangepast is
aan de arbeidsvoorwaarden uit een bepaalde bedrijfstak
❖ Opdrachten?
1. cao’s sluiten die arbeidsvoorwaarden van werknemers vastleggen
o arbeidsvoorwaarden verschillen van paritair comité tot paritair
comité (bv. pc 201 (= kleinere kleinhandel) heeft minder gunstige
voorwaarden dan pc 202 (=grotere kleinhandel)
2. bemiddelen in geschillen
o het voorkomen of bijleggen van sociale conflicten
o vb. bij een conflict in een onderneming kan beroep gedaan worden op
het paritair comité om te bemiddelen tussen de conflicterende partijen 3
, 3. adviezen geven
o de adviezen zijn niet bindend
4. allerhande door de wetgever toevertrouwde taken
o het uitvoeren van elke taak die hen door een wet is toevertrouwd
❖ Types?
- er zijn verschillende types van paritaire comités
- vaak onderscheid tussen arbeiders en bedienden
o sommige paritaire comités zijn enkel bevoegd voor arbeiders,
o sommige enkel voor bedienden en
o sommige voor zowel bedienden als arbeiders
3) op ondernemingsniveau
Op het niveau van de ondernemingen kunnen, naargelang wat de personeelssterkte is in de onderneming, 4
verschillende overlegorganen worden opgericht (waarvan 3 nationale en 1 Europees) : Ondernemingsraad (OR),
Comité voor preventie en bescherming op het werk (cpbw), Vakbondsafvaardiging (V.A.) en Europese
ondernemingsraad (EOR)
1) ondernemingsraad (OR)
❖ Oprichting?
- in ondernemingen met minstens 100 WN’s moet een OR worden opgericht
- In aanloop naar de sociale verkiezingen kijken ze welke ondernemingen
meer dan 100 WNs hebben vanaf 100 WN’s ondernemingsraad oprichten
❖ Samenstelling?
- Paritaire samenstelling
- het is een paritair orgaan d.w.z. dat deze is samengesteld uit:
1. werknemersvertegenwoordigers
▪ een aantal WN’s van de onderneming die zich bij ‘sociale verkiezingen’
in de onderneming kandidaat stellen als werknemersvertegenwoordiger
en verkozen worden door de WN’s van de onderneming
▪ ‘sociale verkiezingen’ gaan om de 4 jaar door (in 2024)
2. werkgeversvertegenwoordigers
▪ aangeduid door WG onder leidinggevenden
▪ mogen niet met meer zijn dan de werknemersvertegenwoordigers
❖ Taak?
1. geïnformeerd worden
o geïnformeerd worden door de WG over de financieel-economische gegevens en
over de tewerkstelling (de resultatenrekening wordt vb. voorgelegd aan de OR)
2. advies geven
o de adviezen zijn niet bindend
3. beslissingen nemen
o eerder uitzonderlijk, bv. collectieve vakantie
2) comité voor preventie en bescherming op het werk (cpbw)
❖ Oprichting?
- in ondernemingen met minstens 50 WN’s moet een cpbw worden opgericht
4
ARBEIDSRECHT
Algemeen
❖ Wat?
- geheel van rechtsregels dat de verhoudingen regelt tussen WG’s en WN’s
- zowel individueel als collectief
❖ Beginsel?
- WN is de zwakke partij in de verhouding tussen WG en WN
want de WN is voor zijn inkomen afhankelijk van de WG
❖ Gevolg?
- Wetgeving wil WN beschermen tegen mogelijk misbruik van de WG
- Beschermingswetten
o De loonbeschermingswet
o De wet op het arbeidsreglement
o De wet op de arbeidsovereenkomsten
o De arbeidswet
o …
Bronnen en kenmerken van het arbeidsrecht
Verschillende wettelijke bepalingen
❖ Regels van arbeidsrecht zijn terug te vinden in verschillende wettelijke bepalingen
1. Europees recht
o bv. wachttijd is in bepaalde gevallen arbeidstijd
2. Nationale bronnen
o wetten (bv. Arbeidsovereenkomstenwet), KB’s, MB’s,
o decreten (weinig belangrijk, want arbeidsrecht is federale materie)
o cao’s
Regels zijn (doorgaans) dwingend ten voordele van de werknemer
❖ Regels van dwingend recht
- Bepalingen waarvan de partijen niet kunnen of mogen afwijken
en die als bedoeling hebben om private belangen te beschermen
- vb. alle bepalingen van de arbeidsovereenkomstenwet zijn van dwingend recht (zie p. 26)
❖ Dwingend ten voordele van de werknemer
- Wat?
o Men kan er niet van afwijken zelfs niet met het akkoord
van de WN!! → je kan met een WN geen geldig akkoord
sluiten waarbij de WN akkoord gaat met iets minder dan
wat de wet voorziet → examen!!
▪ vb. WN wil een bepaalde job heel graag en komt altijd met de
fiets naar werk → WG stelt voor dat hij geen fietsvergoeding
krijgt → ongeacht dat dit wel in de sectorale cao staat → dit mag niet
want sectorale cao is bindend en mag niet van afgeweken worden
ookal gaat de WN akkoord → WN kan de fietsvergoeding opeisen 1
, ▪ vb. Minimumloon, is een absoluut minimum waar men niet
van mag afwijken → stel dat de WN al 3 jaar lang werkt
aan een loon lager dan het minimumloon, dan ook is het niet
geldig, ook al is het contract geldig gesloten.
o De WN kan ze inroepen tegen de WG
o De WG kan ze niet inroepen tegen de WN
- Reden?
o WN is de zwakkere, te beschermen partij in arbeidsrelatie
- Gevolg?
o clausules die rechten van WN’s verminderen of
verplichten van WN’s verzwaren, zijn ongeldig
o ongunstige clausules kunnen niet afgedwongen worden
- Opmerking
o WN kan afstand doen van de bescherming die de dwingende
bepaling hem biedt, maar enkel nadat het recht is ontstaan
o vb. een WN kan nadat de WG de arbeidsovereenkomst beëindigde
afstand doen van zijn wettelijke opzegvergoeding (maar zolang de
arbeidsovereenkomst duurt kan hij dat niet → hij kan hier dus niet op
voorhand afstand van doen)
in de relatie tussen WG’s en WN’s zijn er naast, alle wettelijke bepalingen,
ook verschillende (collectieve) overeenkomsten waarmee men rekening moet
houden → al deze overeenkomsten vullen de wettelijke bepalingen aan
COLLECTIEF ARBEIDSRECHT
Algemeen
❖ Deel van arbeidsrecht dat betrekking heeft op de collectieve aspecten van arbeid
❖ In het collectief arbeidsrecht worden wettelijke regelingen toegelicht
die verband houden met de collectieve verhoudingen tussen:
1. Werknemers als groep
o Werknemers van één onderneming
o Werknemers tewerkgesteld in een bepaalde sector
o Alle werknemers
2. De werkgever of de werkgevers
o Één werkgever (t.o.v. de werknemers die in dienst zijn)
o De werkgevers actief in een bepaalde sector
o Alle werkgevers
❖ Enkel bespreking van het collectief arbeidsrecht in private sector
- andere regeling voor publieke sector (overheidssector) waar we niet op in gaan
❖ In de praktijk : groot, praktisch belang voor werkgevers en werknemers
2
,Sociale overlegorganen
❖ Wat?
- = Instellingen van collectief overleg tussen werkgevers en werknemers → instellingen
waar de vertegenwoordigers van de werknemers enerzijds en de vertegenwoordigers van
de werkgevers of werkgevers zelf elkaar ontmoeten en besprekingen voeren
❖ Op 3 niveaus
1. Nationaal niveau
2. Niveau van de bedrijfstak
3. Niveau van de onderneming
1) Nationaal
Op nationaal niveau fungeert de Nationale arbeidsraad (NAR)
❖ Bevoegdheid?
1. adviserende bevoegdheid
o adviezen geven
▪ n.a.v. nieuwe wetgeving
▪ evaluatie van bestaande wetgeving
o adviezen geven aan de regering of een parlement
op eigen initiatief of op vraag van deze autoriteiten
o de adviezen zijn niet bindend
o advies kan unaniem zijn of niet
2. cao’s sluiten
o tot nu: 172 cao’s
o gelden voor gans België
o over zeer belangrijke onderwerpen (bv. tijdskrediet, behoud van
rechten bij overgang van onderneming, motivering bij ontslag, ...)
2) per bedrijfstak
Op het niveau van de bedrijfstakken fungeren de paritaire comités
❖ Wat?
- = de sociale overlegorganen tussen de werknemers-en werkgeversorganisaties op
het niveau van een bepaalde bedrijfstak (vb. de bouwsector, de banksector, …)
- ze zijn samengesteld uit vertegenwoordigers van de
representatieve werkgevers- en werknemersorganisaties
- de bedoeling is om ondernemingen met gelijkaardige activiteiten te groeperen
en, door het sluiten van cao’s, een regelgeving uit te werken die aangepast is
aan de arbeidsvoorwaarden uit een bepaalde bedrijfstak
❖ Opdrachten?
1. cao’s sluiten die arbeidsvoorwaarden van werknemers vastleggen
o arbeidsvoorwaarden verschillen van paritair comité tot paritair
comité (bv. pc 201 (= kleinere kleinhandel) heeft minder gunstige
voorwaarden dan pc 202 (=grotere kleinhandel)
2. bemiddelen in geschillen
o het voorkomen of bijleggen van sociale conflicten
o vb. bij een conflict in een onderneming kan beroep gedaan worden op
het paritair comité om te bemiddelen tussen de conflicterende partijen 3
, 3. adviezen geven
o de adviezen zijn niet bindend
4. allerhande door de wetgever toevertrouwde taken
o het uitvoeren van elke taak die hen door een wet is toevertrouwd
❖ Types?
- er zijn verschillende types van paritaire comités
- vaak onderscheid tussen arbeiders en bedienden
o sommige paritaire comités zijn enkel bevoegd voor arbeiders,
o sommige enkel voor bedienden en
o sommige voor zowel bedienden als arbeiders
3) op ondernemingsniveau
Op het niveau van de ondernemingen kunnen, naargelang wat de personeelssterkte is in de onderneming, 4
verschillende overlegorganen worden opgericht (waarvan 3 nationale en 1 Europees) : Ondernemingsraad (OR),
Comité voor preventie en bescherming op het werk (cpbw), Vakbondsafvaardiging (V.A.) en Europese
ondernemingsraad (EOR)
1) ondernemingsraad (OR)
❖ Oprichting?
- in ondernemingen met minstens 100 WN’s moet een OR worden opgericht
- In aanloop naar de sociale verkiezingen kijken ze welke ondernemingen
meer dan 100 WNs hebben vanaf 100 WN’s ondernemingsraad oprichten
❖ Samenstelling?
- Paritaire samenstelling
- het is een paritair orgaan d.w.z. dat deze is samengesteld uit:
1. werknemersvertegenwoordigers
▪ een aantal WN’s van de onderneming die zich bij ‘sociale verkiezingen’
in de onderneming kandidaat stellen als werknemersvertegenwoordiger
en verkozen worden door de WN’s van de onderneming
▪ ‘sociale verkiezingen’ gaan om de 4 jaar door (in 2024)
2. werkgeversvertegenwoordigers
▪ aangeduid door WG onder leidinggevenden
▪ mogen niet met meer zijn dan de werknemersvertegenwoordigers
❖ Taak?
1. geïnformeerd worden
o geïnformeerd worden door de WG over de financieel-economische gegevens en
over de tewerkstelling (de resultatenrekening wordt vb. voorgelegd aan de OR)
2. advies geven
o de adviezen zijn niet bindend
3. beslissingen nemen
o eerder uitzonderlijk, bv. collectieve vakantie
2) comité voor preventie en bescherming op het werk (cpbw)
❖ Oprichting?
- in ondernemingen met minstens 50 WN’s moet een cpbw worden opgericht
4
