Hoofdstuk 8
Een poging tot deelneming moet men zich als volgt voorstellen: iemand wil graag samen met een
ander tot een misdrijf komen of bewerkstelligen dat dit door een ander wordt begaan, maar het feit
volgt niet, zelfs niet een begin van uitvoering ervan. In geval er al wel sprake is van uitvoering maar er
nog geen sprake is van voltooiing, is er sprake van deelneming aan een strafbare poging. In geval er
nog geen sprake is van een begin van uitvoering maar er al wel sprake is van een
voorbereidingshandeling, is er sprake van deelneming aan een strafbare voorbereiding. Al deze
vormen van betrokkenheid zijn strafbaar op grond van artikel 78 Sr. Het pogen tot bewegen van een
ander tot het begaan van een misdrijf omvat zowel de deelnemingsvorm van uitlokken als die van
doen plegen. De mislukte uitlokking is ook een vorm van poging tot deelneming.
Hoofdstuk 9
Het wettelijk systeem van strafbare deelneming maakt onderscheid tussen de daders die het feit
begaan, hetzij als pleger, hetzij als doen pleger, medepleger of als uitlokker en de medeplichtigen.
Het doen plegen houdt in dat iemand teweegbrengt dat een ander een strafbaar feit volvoert. De
onmiddellijke dader is zelf niet aansprakelijk voor het door hem begane feit. Verder is vereist dat er
sprake is van dubbel opzet. De deelnemer moet opzet hebben op de totstandkoming van het
gronddelict en opzet moet hebben op het zijn van deelnemer. Voor de doen pleger betekent dit dat
deze graag wil dat het door hem gewenste resultaat wordt bereikt terwijl hij bewust een ander heeft
bewogen om dit voor hem te doen. Betreffende strafbare uitlokking geldt het volgende. Er moet
opzet zijn om een ander te bewegen tot een verboden gedraging terwijl dit bewegen moet
geschieden met behulp van een of meer bepaalde, in de wet opgesomde uitlokkingsmiddelen.
Daarnaast dient er sprake te zijn van het wilsbesluit om de verboden gedraging te volvoeren moet
door de betrokkene bij de ander zijn gewekt, zogeheten psychische causaliteit. De bewogene dient
het bedoelde strafbare feit en er dient sprake te zijn van dubbel opzet bij de uitlokker. De uitlokker
dient opzet te hebben op het grondfeit waartoe hij de ander uitlokt en dient opzet te hebben op zijn
uitlokkingsgedraging. De feitelijke uitvoerder van het strafbaar feit kan naast de uitlokker zelf ook
strafbaar zijn. Opzet op geobjectiveerde bestanddelen is niet vereist. Ook uitlokking tot een culpoos
misdrijven behoort tot de mogelijkheden. De uitlokker kan niet voor een zwaarder grondfeit worden
veroordeeld dan dat de uitvoerder tot stand heeft gebracht.
Van medeplegen is sprake wanneer er opzettelijk tot het plegen van een strafbaar feit wordt
medegewerkt. Van medeplegen kan pas worden gesproken als wordt gehandeld volgens een
gezamenlijk plan, of minstens volgens een gezamenlijke intentie. Op drie verschillende wijze kan een
dergelijke samenwerking gestalte krijgen. De medeplegers verwerkelijken elk een gedeelte van de
gehele delictsomschrijving, waarbij het ene aandeel het andere aanvult. Ofwel de medeplegers
vervullen volgens het plan ieder voor zich de gehele delictsinhoud waarop hun aandelen identiek zijn.
Ofwel de aandelen van de medeplegers zijn ongelijkwaardig in die zin dat de ene medepleger de
gehele delictsinhoud vervult en de andere slechts een deel daarvan. Het volgende is voor
medeplegen vereist. In de eerste plaats dient er sprake te zijn van nauwe, volledige samenwerking
door meer dan één persoon. In de tweede plaats dient er sprake te zijn van een bewuste
samenwerking, Het accessoriteitsbeginsel brengt ten slotte mee dat het gevolg van de samenwerking
zal moeten zijn dat het strafbare feit ook daadwerkelijk wordt gepleegd. Ook betreffende
, medeplegen is er dubbel opzet vereist, opzet op het grondfeit en opzet op de samenwerking is
vereist. De nauwe samenwerking zal veelal kunnen blijken uit een gezamenlijke uitvoering. De
intensiteit van de samenwerking, de onderlinge taakverdeling, het belang van de rol van verdachte in
de voorbereiding of tijdens de uitvoering of afhandeling van het delict en het tijdig dan wel niet tijdig
distantiëren kunnen aanknopingspunten zijn betreffende de nauwe samenwerking. Een medepleger
dient daarbij een substantiële bijdrage te leveren aan de vervulling van de bestanddelen van het feit.
Medeplichtigheid bestaat eruit dat de pleger van een misdrijf wordt geholpen en dat de
totstandkoming van dat misdrijf aldus wordt bevorderd en begunstigd. De medeplichtige
ondersteunt. De wet onderscheid zijn die opzettelijk behulpzaam zijn bij het plegen van een misdrijf
en zij die opzettelijk gelegenheid, middelen of inlichtingen verschaffen tot het plegen van het misdrijf.
Strafbare medeplichtigheid is beperkt tot misdrijven. Voor medeplichtigheid is dubbel opzet vereist.
Het is niet per se vereist dat het opzet van de verdachte behalve op het misdrijf zelf tevens ook
gericht is geweest op de manier waarop het misdrijf zou worden uitgevoerd. Voorts wordt de eis
gesteld dat medeplichtigheid in objectieve zin voldoende effect heeft gehad op het begaan door een
ander van het grondmisdrijf. Medeplichtigheid kan zich ook voordoen in gevallen van nalaten indien
er voor de betrokkene wel een rechtsplicht tot handelen bestond. De objectieve leer en de
subjectieve leer van medeplegen zijn ook van toepassing op medeplichtigheid. Slechts met
gebruikmaking van een of meer der drie limitatief opgesomde middelen kan een medeplichtige van
tevoren opzettelijk zijn ondersteuning geven aan een door de pleger te begaan misdrijf. Tijdens het
misdrijf kan deze zowel uit nalaten als hulpverlening bestaan.
Kennisclip week 6
Het vereiste van dubbel opzet bij deelneming ziet op opzet op deelnemingsgedraging en opzet op de
totstandkoming van het gronddelict. Voorwaardelijk opzet volstaat. Geen opzet is vereist ten aanzien
van geobjectiveerde bestanddelen binnen de delictsomschrijving. Er kan sprake zijn van uiteenlopend
opzet. Er kan sprake zijn van een begaan feit dat geheel anders is dan waarop de deelnemer opzet
had. Ofwel het begane feit gaat gradueel verder. Ofwel er is sprake van strafverzwarende gevolgen.
In geval van een ander feit kan er geen sprake zijn van deelneming. Indien er sprake is van een van de
twee andere mogelijkheden, zal iedere deelnemer gekwalificeerd worden naar mate van eigen opzet.
HR 17 november 1981, NJ 1983, 84 (containerdiefstal).
Een poging tot deelneming moet men zich als volgt voorstellen: iemand wil graag samen met een
ander tot een misdrijf komen of bewerkstelligen dat dit door een ander wordt begaan, maar het feit
volgt niet, zelfs niet een begin van uitvoering ervan. In geval er al wel sprake is van uitvoering maar er
nog geen sprake is van voltooiing, is er sprake van deelneming aan een strafbare poging. In geval er
nog geen sprake is van een begin van uitvoering maar er al wel sprake is van een
voorbereidingshandeling, is er sprake van deelneming aan een strafbare voorbereiding. Al deze
vormen van betrokkenheid zijn strafbaar op grond van artikel 78 Sr. Het pogen tot bewegen van een
ander tot het begaan van een misdrijf omvat zowel de deelnemingsvorm van uitlokken als die van
doen plegen. De mislukte uitlokking is ook een vorm van poging tot deelneming.
Hoofdstuk 9
Het wettelijk systeem van strafbare deelneming maakt onderscheid tussen de daders die het feit
begaan, hetzij als pleger, hetzij als doen pleger, medepleger of als uitlokker en de medeplichtigen.
Het doen plegen houdt in dat iemand teweegbrengt dat een ander een strafbaar feit volvoert. De
onmiddellijke dader is zelf niet aansprakelijk voor het door hem begane feit. Verder is vereist dat er
sprake is van dubbel opzet. De deelnemer moet opzet hebben op de totstandkoming van het
gronddelict en opzet moet hebben op het zijn van deelnemer. Voor de doen pleger betekent dit dat
deze graag wil dat het door hem gewenste resultaat wordt bereikt terwijl hij bewust een ander heeft
bewogen om dit voor hem te doen. Betreffende strafbare uitlokking geldt het volgende. Er moet
opzet zijn om een ander te bewegen tot een verboden gedraging terwijl dit bewegen moet
geschieden met behulp van een of meer bepaalde, in de wet opgesomde uitlokkingsmiddelen.
Daarnaast dient er sprake te zijn van het wilsbesluit om de verboden gedraging te volvoeren moet
door de betrokkene bij de ander zijn gewekt, zogeheten psychische causaliteit. De bewogene dient
het bedoelde strafbare feit en er dient sprake te zijn van dubbel opzet bij de uitlokker. De uitlokker
dient opzet te hebben op het grondfeit waartoe hij de ander uitlokt en dient opzet te hebben op zijn
uitlokkingsgedraging. De feitelijke uitvoerder van het strafbaar feit kan naast de uitlokker zelf ook
strafbaar zijn. Opzet op geobjectiveerde bestanddelen is niet vereist. Ook uitlokking tot een culpoos
misdrijven behoort tot de mogelijkheden. De uitlokker kan niet voor een zwaarder grondfeit worden
veroordeeld dan dat de uitvoerder tot stand heeft gebracht.
Van medeplegen is sprake wanneer er opzettelijk tot het plegen van een strafbaar feit wordt
medegewerkt. Van medeplegen kan pas worden gesproken als wordt gehandeld volgens een
gezamenlijk plan, of minstens volgens een gezamenlijke intentie. Op drie verschillende wijze kan een
dergelijke samenwerking gestalte krijgen. De medeplegers verwerkelijken elk een gedeelte van de
gehele delictsomschrijving, waarbij het ene aandeel het andere aanvult. Ofwel de medeplegers
vervullen volgens het plan ieder voor zich de gehele delictsinhoud waarop hun aandelen identiek zijn.
Ofwel de aandelen van de medeplegers zijn ongelijkwaardig in die zin dat de ene medepleger de
gehele delictsinhoud vervult en de andere slechts een deel daarvan. Het volgende is voor
medeplegen vereist. In de eerste plaats dient er sprake te zijn van nauwe, volledige samenwerking
door meer dan één persoon. In de tweede plaats dient er sprake te zijn van een bewuste
samenwerking, Het accessoriteitsbeginsel brengt ten slotte mee dat het gevolg van de samenwerking
zal moeten zijn dat het strafbare feit ook daadwerkelijk wordt gepleegd. Ook betreffende
, medeplegen is er dubbel opzet vereist, opzet op het grondfeit en opzet op de samenwerking is
vereist. De nauwe samenwerking zal veelal kunnen blijken uit een gezamenlijke uitvoering. De
intensiteit van de samenwerking, de onderlinge taakverdeling, het belang van de rol van verdachte in
de voorbereiding of tijdens de uitvoering of afhandeling van het delict en het tijdig dan wel niet tijdig
distantiëren kunnen aanknopingspunten zijn betreffende de nauwe samenwerking. Een medepleger
dient daarbij een substantiële bijdrage te leveren aan de vervulling van de bestanddelen van het feit.
Medeplichtigheid bestaat eruit dat de pleger van een misdrijf wordt geholpen en dat de
totstandkoming van dat misdrijf aldus wordt bevorderd en begunstigd. De medeplichtige
ondersteunt. De wet onderscheid zijn die opzettelijk behulpzaam zijn bij het plegen van een misdrijf
en zij die opzettelijk gelegenheid, middelen of inlichtingen verschaffen tot het plegen van het misdrijf.
Strafbare medeplichtigheid is beperkt tot misdrijven. Voor medeplichtigheid is dubbel opzet vereist.
Het is niet per se vereist dat het opzet van de verdachte behalve op het misdrijf zelf tevens ook
gericht is geweest op de manier waarop het misdrijf zou worden uitgevoerd. Voorts wordt de eis
gesteld dat medeplichtigheid in objectieve zin voldoende effect heeft gehad op het begaan door een
ander van het grondmisdrijf. Medeplichtigheid kan zich ook voordoen in gevallen van nalaten indien
er voor de betrokkene wel een rechtsplicht tot handelen bestond. De objectieve leer en de
subjectieve leer van medeplegen zijn ook van toepassing op medeplichtigheid. Slechts met
gebruikmaking van een of meer der drie limitatief opgesomde middelen kan een medeplichtige van
tevoren opzettelijk zijn ondersteuning geven aan een door de pleger te begaan misdrijf. Tijdens het
misdrijf kan deze zowel uit nalaten als hulpverlening bestaan.
Kennisclip week 6
Het vereiste van dubbel opzet bij deelneming ziet op opzet op deelnemingsgedraging en opzet op de
totstandkoming van het gronddelict. Voorwaardelijk opzet volstaat. Geen opzet is vereist ten aanzien
van geobjectiveerde bestanddelen binnen de delictsomschrijving. Er kan sprake zijn van uiteenlopend
opzet. Er kan sprake zijn van een begaan feit dat geheel anders is dan waarop de deelnemer opzet
had. Ofwel het begane feit gaat gradueel verder. Ofwel er is sprake van strafverzwarende gevolgen.
In geval van een ander feit kan er geen sprake zijn van deelneming. Indien er sprake is van een van de
twee andere mogelijkheden, zal iedere deelnemer gekwalificeerd worden naar mate van eigen opzet.
HR 17 november 1981, NJ 1983, 84 (containerdiefstal).
