Examensamenvatting Geschiedenis Havo 5
1.1 – Brits kolonialisme in Amerika (1585-1833)
Spanje en Portugal begonnen in de 16e eeuw met de overzeese expansie.
Hiervoor hadden zij verschillende motieven.
Economisch: De handel van specerijen en grondstoffen en de zoektocht
naar goud.
Politiek: Het veroveren van een groot rijk, om zo een machtige positie in
Europa te krijgen
Cultureel: Het verspreiden van het christendom over de wereld.
Groot-Brittannië begon met koloniseren uit noodzaak, omdat Spanje hierin
vooropliep en zij met elkaar in oorlog waren. In 1585 vestigden de Britten hun
eerste kolonie in Roanoke (het huidige North Carolina) als uitvalsbasis tegen
Spanje en om economische winst te behalen. Een van de meest belangrijke
redenen voor de oorlog tussen Groot-Brittannië en Spanje was de Reformatie.
De East India Company
Naast het tegenwerken van Spanje hadden de Britten ook economische motieven
voor kolonisatie. Handelscompagnieën zoals de East India Company (EIC)
werden opgericht om handel te drijven met de koloniën. Deze compagnieën
mochten ook oorlog voeren en Spaanse schepen aanvallen, wat de Spaanse
economie verzwakte en de Britse economie versterkte. In 1607 werd Virginia de
eerste blijvende Britse kolonie in Noord-Amerika.
De 13 koloniën
De 13 kolonies werden verdeeld in 3 grote delen:
- New England: de noordelijke gebieden
- Middle Atlantic: de centraal gelegen kolonies
- Zuidelijke kolonies: waren zeer verschillend met de andere kolonies
Uit angst voor geloofsvervolging vluchtten de puriteinen (Britse calvinisten)
eerst naar de Republiek der Nederlanden, maar vertrokken later naar Noord-
Amerika vanwege de te grote religieuze tolerantie daar. In Amerika stichtten zij
New England en werden bekend als de Pilgrim Fathers. Deze migratie staat
bekend als de Mayflower Trail. In de 17e eeuw stichtten de Britten dertien
koloniën. Door geloofsvervolging, economische kansen, handel en verhalen over
rijkdom groeide de migratie naar deze koloniën sterk.
Het kolonialisme was een ramp voor de inheemse bevolking. De eerste contacten
met Europeanen waren vreedzaam en er ontstond handel. Maar al snel braken er
oorlogen uit en waren er steeds minder indianen. Naast geweld stierven veel
Indianen aan Europese ziektes waartegen ze geen weerstand hadden.
,De handel in tot slaaf gemaakt
De Britse koloniën in Amerika bestonden uit twee typen.
- Noorden koloniën: lagen de vestigingskoloniën, die als eerste werden
gesticht. Ze werden voornamelijk bewoond door Europeanen en draaiden
om handel en landbouw voor eigen gebruik.
- Zuidelijke koloniën: waren gericht op plantagebouw en werden bewoond
door zowel Europeanen als slaven uit Afrika. Op deze plantages werden
katoen en tabak verbouwd.
Door de grote vraag naar arbeidskrachten ontstond de Trans-Atlantische
Driehoekshandel. Vanuit Europa werden wapens en goederen naar Afrika
gebracht in ruil voor slaven, die vervolgens naar Amerika werden vervoerd en
tewerkgesteld op plantages. De geproduceerde goederen werden daarna naar
Europa verscheept, wat enorme winsten opleverde. Om deze handel te
organiseren werd de Royal African Company opgericht die het monopolie
kreeg op de handel van slaven en goud.
Afschaffing van de slavernij
Aan het einde van de 18e eeuw ontstond het abolitionisme een beweging die
streefde naar afschaffing van slavernij. Dit was gebaseerd op verlichte ideeën
over gelijkheid en christelijke overtuigingen dat ieder mens vrij is. Door groeiende
steun en opstanden in verbood Groot-Brittannië in 1807 de handel in slaven. Dit
veroorzaakte economische problemen in koloniën zoals Jamaica en Barbados. In
1833 werd slavernij uiteindelijk volledig afgeschaft in het Britse Rijk.
De Amerikaanse revolutie
Onder invloed van verlichte ideeën als volkssoevereiniteit, natuurlijke rechten en
de trias politica groeide in de Amerikaanse koloniën de kritiek op het Britse
bestuur. De koloniën waren gewend aan eigen bestuur en vrije handel, maar toen
de Britse koning extra belastingen invoerde zonder inspraak (“no taxation without
representation”) en de handel beperkte, leidde dit tot verzet. De Boston Tea Party
in 1773 was een belangrijk keerpunt.
In 1776 riepen de Amerikanen onder leiding van George Washington hun
onafhankelijkheid uit. Na een oorlog wonnen ze in 1783 en ontstonden de
Verenigde Staten van Amerika: een federale staat met een centrale overheid
en zelfstandige deelstaten. Hoewel de onafhankelijkheidsverklaring gelijkheid
beloofde, gold dit in de praktijk alleen voor witte mannen met bezit. Slavernij
bleef bestaan in het zuiden tot na de Burgeroorlog.
, 1.2 - Brits kolonialisme in India (1765 - 1885)
India als handelskolonie
Na het verlies van de Amerikaanse koloniën in 1783 en het verbod op
slavenhandel in 1807 werd India de belangrijkste kolonie van het Britse
Rijk. De East India Company (EIC) had via een octrooi het monopolie op de
handel met Azië en functioneerde bijna als een eigen staat, met eigen
leger, munten en politieke macht.
India was oorspronkelijk verenigd onder het islamitische Mogolrijk, dat leek
op het feodale systeem van Europa. Toen dit rijk eind 18e eeuw verzwakte
door interne machtsstrijd, greep de EIC haar kans. Door slimme verdragen
en het uitspelen van lokale machthebbers breidde ze haar invloed uit. In
1765 kreeg de EIC via het Verdrag van Allahabad het recht om belasting te
innen in Bengalen, waarmee de Britten de feitelijke macht in India in
handen kregen.
In 1765 viel een van de vorsten van Bengalen de Britten aan. De oorlog werd in
1765 beëindigd met het verdrag van Allahabad. Door het verdrag kreeg de EIC
de macht in Bengalen. Dit was het begin van het Britse rijk in India. Lange tijd
regeerde de EIC in naam van de mogol (islamitische keizer). Maar in 1857 koos
de mogol de kant van de Indiase opstandelingen. Hierna kwam Brits-Indië onder
direct gezag van de Britse regering.
India en de Britse overheersers
India was een belangrijke bron van inkomsten voor de East India Company
(EIC) door handel en belastingen. De EIC bestuurde India met steun van de
Royal Navy en het Brits-Indische leger, waarbij ze de Indische vorsten
tegen elkaar uitspeelden. De Britten beschouwden de lokale bevolking als
onderontwikkeld, wat leidde tot de invoering van Engels.
Grote opstanden bleven uit door militaire overmacht en verdeeldheid
onder de Indiase vorsten. In 1857 kwam het echter tot een opstand, deels
door onvrede over een nieuwe kogel met varkens- en rundervet en
bredere sociale en economische klachten. De Britten onderdrukten de
opstand hard en de Britse regering nam direct het bestuur over, met
koningin Victoria als keizerin van India. Het Brits-Indische leger werd
versterkt en het nieuwe bestuur besloot de verschillende Indiase religies
en gewoonten te respecteren om de rust te bewaren.
Het modern imperialisme
1.1 – Brits kolonialisme in Amerika (1585-1833)
Spanje en Portugal begonnen in de 16e eeuw met de overzeese expansie.
Hiervoor hadden zij verschillende motieven.
Economisch: De handel van specerijen en grondstoffen en de zoektocht
naar goud.
Politiek: Het veroveren van een groot rijk, om zo een machtige positie in
Europa te krijgen
Cultureel: Het verspreiden van het christendom over de wereld.
Groot-Brittannië begon met koloniseren uit noodzaak, omdat Spanje hierin
vooropliep en zij met elkaar in oorlog waren. In 1585 vestigden de Britten hun
eerste kolonie in Roanoke (het huidige North Carolina) als uitvalsbasis tegen
Spanje en om economische winst te behalen. Een van de meest belangrijke
redenen voor de oorlog tussen Groot-Brittannië en Spanje was de Reformatie.
De East India Company
Naast het tegenwerken van Spanje hadden de Britten ook economische motieven
voor kolonisatie. Handelscompagnieën zoals de East India Company (EIC)
werden opgericht om handel te drijven met de koloniën. Deze compagnieën
mochten ook oorlog voeren en Spaanse schepen aanvallen, wat de Spaanse
economie verzwakte en de Britse economie versterkte. In 1607 werd Virginia de
eerste blijvende Britse kolonie in Noord-Amerika.
De 13 koloniën
De 13 kolonies werden verdeeld in 3 grote delen:
- New England: de noordelijke gebieden
- Middle Atlantic: de centraal gelegen kolonies
- Zuidelijke kolonies: waren zeer verschillend met de andere kolonies
Uit angst voor geloofsvervolging vluchtten de puriteinen (Britse calvinisten)
eerst naar de Republiek der Nederlanden, maar vertrokken later naar Noord-
Amerika vanwege de te grote religieuze tolerantie daar. In Amerika stichtten zij
New England en werden bekend als de Pilgrim Fathers. Deze migratie staat
bekend als de Mayflower Trail. In de 17e eeuw stichtten de Britten dertien
koloniën. Door geloofsvervolging, economische kansen, handel en verhalen over
rijkdom groeide de migratie naar deze koloniën sterk.
Het kolonialisme was een ramp voor de inheemse bevolking. De eerste contacten
met Europeanen waren vreedzaam en er ontstond handel. Maar al snel braken er
oorlogen uit en waren er steeds minder indianen. Naast geweld stierven veel
Indianen aan Europese ziektes waartegen ze geen weerstand hadden.
,De handel in tot slaaf gemaakt
De Britse koloniën in Amerika bestonden uit twee typen.
- Noorden koloniën: lagen de vestigingskoloniën, die als eerste werden
gesticht. Ze werden voornamelijk bewoond door Europeanen en draaiden
om handel en landbouw voor eigen gebruik.
- Zuidelijke koloniën: waren gericht op plantagebouw en werden bewoond
door zowel Europeanen als slaven uit Afrika. Op deze plantages werden
katoen en tabak verbouwd.
Door de grote vraag naar arbeidskrachten ontstond de Trans-Atlantische
Driehoekshandel. Vanuit Europa werden wapens en goederen naar Afrika
gebracht in ruil voor slaven, die vervolgens naar Amerika werden vervoerd en
tewerkgesteld op plantages. De geproduceerde goederen werden daarna naar
Europa verscheept, wat enorme winsten opleverde. Om deze handel te
organiseren werd de Royal African Company opgericht die het monopolie
kreeg op de handel van slaven en goud.
Afschaffing van de slavernij
Aan het einde van de 18e eeuw ontstond het abolitionisme een beweging die
streefde naar afschaffing van slavernij. Dit was gebaseerd op verlichte ideeën
over gelijkheid en christelijke overtuigingen dat ieder mens vrij is. Door groeiende
steun en opstanden in verbood Groot-Brittannië in 1807 de handel in slaven. Dit
veroorzaakte economische problemen in koloniën zoals Jamaica en Barbados. In
1833 werd slavernij uiteindelijk volledig afgeschaft in het Britse Rijk.
De Amerikaanse revolutie
Onder invloed van verlichte ideeën als volkssoevereiniteit, natuurlijke rechten en
de trias politica groeide in de Amerikaanse koloniën de kritiek op het Britse
bestuur. De koloniën waren gewend aan eigen bestuur en vrije handel, maar toen
de Britse koning extra belastingen invoerde zonder inspraak (“no taxation without
representation”) en de handel beperkte, leidde dit tot verzet. De Boston Tea Party
in 1773 was een belangrijk keerpunt.
In 1776 riepen de Amerikanen onder leiding van George Washington hun
onafhankelijkheid uit. Na een oorlog wonnen ze in 1783 en ontstonden de
Verenigde Staten van Amerika: een federale staat met een centrale overheid
en zelfstandige deelstaten. Hoewel de onafhankelijkheidsverklaring gelijkheid
beloofde, gold dit in de praktijk alleen voor witte mannen met bezit. Slavernij
bleef bestaan in het zuiden tot na de Burgeroorlog.
, 1.2 - Brits kolonialisme in India (1765 - 1885)
India als handelskolonie
Na het verlies van de Amerikaanse koloniën in 1783 en het verbod op
slavenhandel in 1807 werd India de belangrijkste kolonie van het Britse
Rijk. De East India Company (EIC) had via een octrooi het monopolie op de
handel met Azië en functioneerde bijna als een eigen staat, met eigen
leger, munten en politieke macht.
India was oorspronkelijk verenigd onder het islamitische Mogolrijk, dat leek
op het feodale systeem van Europa. Toen dit rijk eind 18e eeuw verzwakte
door interne machtsstrijd, greep de EIC haar kans. Door slimme verdragen
en het uitspelen van lokale machthebbers breidde ze haar invloed uit. In
1765 kreeg de EIC via het Verdrag van Allahabad het recht om belasting te
innen in Bengalen, waarmee de Britten de feitelijke macht in India in
handen kregen.
In 1765 viel een van de vorsten van Bengalen de Britten aan. De oorlog werd in
1765 beëindigd met het verdrag van Allahabad. Door het verdrag kreeg de EIC
de macht in Bengalen. Dit was het begin van het Britse rijk in India. Lange tijd
regeerde de EIC in naam van de mogol (islamitische keizer). Maar in 1857 koos
de mogol de kant van de Indiase opstandelingen. Hierna kwam Brits-Indië onder
direct gezag van de Britse regering.
India en de Britse overheersers
India was een belangrijke bron van inkomsten voor de East India Company
(EIC) door handel en belastingen. De EIC bestuurde India met steun van de
Royal Navy en het Brits-Indische leger, waarbij ze de Indische vorsten
tegen elkaar uitspeelden. De Britten beschouwden de lokale bevolking als
onderontwikkeld, wat leidde tot de invoering van Engels.
Grote opstanden bleven uit door militaire overmacht en verdeeldheid
onder de Indiase vorsten. In 1857 kwam het echter tot een opstand, deels
door onvrede over een nieuwe kogel met varkens- en rundervet en
bredere sociale en economische klachten. De Britten onderdrukten de
opstand hard en de Britse regering nam direct het bestuur over, met
koningin Victoria als keizerin van India. Het Brits-Indische leger werd
versterkt en het nieuwe bestuur besloot de verschillende Indiase religies
en gewoonten te respecteren om de rust te bewaren.
Het modern imperialisme
