DEEL 1: FUNDAMENTEN
Inleiding: Politiek, beleid en sociaal werk
Definitie: politiek
Politiek betekent dat mensen, individueel maar vooral collectief:
- Over een probleem standpunten innemen en voorstellen doen
- Hierdoor met elkaar in conflict geraken
- Dit conflict door middel van macht beslechten
- Om zo tot een gemeenschappelijk besluit en beleid te komen
Politiek is een spannend en weinig voorspelbaar interactieproces. De kern van politiek is
immers de strijd, de debatten, de onderhandelingen tussen diverse actoren.
Politiek speelt op kleine en grote schaal
Verschillende deelnemers op verschillende manieren
David Easton: politiek is de bindende allocatie van waarden
- Centraal: de toebedeling van waarden in een omgeving van schaarste.
- Politieke beslissingen zijn beslissingen die gezaghebbend zijn voor de hele
samenleving
Definitie van politiek:
- Politiek gaat over bindende beslissingen die voor een samenleving genomen
moeten worden
- De politieke interactie over die bindende beslissingen bestaat uit vormen van
samenwerking en conflict
- Door schaarste en door tegengestelde belangen en visies is politieke strijd
onvermijdelijk
- Centraal in die politieke besluitvorming staat daarom het gebruik van macht en de
ontwikkeling van machtposities
- Voor de regeling van collectieve besluitvorming hebben zich in verschillende
samenlevingen specifieke politieke instellingen en procedures ontwikkeld, en een
specifieke politieke cultuur.
Sociaal werk en politiek
Hoe politiek is sociaal werk? We bekijken dit op 2 manieren.
Eerst vanuit de waarden van het sociaal werk, zoals beschreven in internationale definities.
Daarna vanuit de praktijk via de rollen die sociaal werkers opnemen.
Sociaal werk heeft als normatief beroep een politieke opdracht
Definitie van de Internationale Federatie van Sociaal Werkers in 2010:
“The social work profession promotes social change, problem solving in human
relationships and the empowerment and liberation of people to enhance well-being.
Utilizing theories of human behavior and social systems, social work intervenes at the
points where people interact with their environments. Principles of human rights and social
justice are fundamental to social work.”
In de definitie komen empowerment, principes van mensenrechten en sociale
rechtvaardigheid naar voren. Normatieve concepten die het sociaal werk richting geven in
, concrete actie.
Sociaal werk neemt zelf een actieve rol op in de opbouw en verandering van de
samenleving, een politieke opdracht bij uitstek.
Alle sociaal werkers hebben een beleidsgerichte rol.
Sociaal werkers vervullen een politieke rol, omschreven als:
Beleidsgericht werk, beleidspraktijk, belangenbehartiging. Deze maken deel uit van
professionele rollen die sociaal werkers moeten kunnen uitvoeren.
Er wordt onderscheid gemaakt tussen 3 groepen methoden (Healy):
- Micro: werken met individuen
- Meso: werken met families en groepen
- Macro: samenlevingsopbouw, beleidsgericht werk en organisatorische
verandering.
De wereld is statisch en constant in beweging
Een aantal argumenten van Healy voor haar stelling dat alle sociaal werkers een
beleidsgerichte rol hebben:
- Het overheidsbeleid de omvang bepaalt van wat sociaal werkers (kunnen) doen.
- Sociaal werkers moeten verzekeren dat iedereen toegang krijgt tot zijn rechten.
- Sociaal werkers geven zelf mee vorm aan het beleid door interpretatie van en
beslissingen over allerlei regels bij de uitvoering (discretionaire ruimte)
- Sociaal werkers dienen te worden betrokken bij beleidsontwikkeling en
beleids(her)vorming.
- Sociaal werkers staan kwetsbare groepen bij in hun strijd voor erkenning en
antwoorden op hun noden.
- Sociaal werkers helpen deelnemers participeren bij voorzieningen en overheden.
- Sociaal werkers zijn soms zelf deel van het beleid en willen hier verandering in
brengen.
Hierbij komen de sociaal werkers in een spreidstand te staan tussen de basiswaarden van
het sociaal werk en sommige andere waarden bij de beleidsvorming.
“ All social workers are involved with social policy processes”. Healy
• Beleid bepaalt beschikbare middelen
• En tools van de sociaal werker
• Als sociaal werker kan je dit passief ondergaan OF zelf actief mee vorm geven.
Om de politieke opdracht van het sociaal werk te vervullen is er o.a kennis nodig over
de méérvoudige context
de beleidscyclus.
De politieke opdracht toe-eigenen
Het is gebleken uit de internationale definities en praktijkoverzichten dat sociaal werkers
een politieke opdracht hebben. Toch wordt die politieke opdracht niet altijd toegekend aan
, het sociaal werk.
De opvatting dat sociaal werkers niet ‘aan politiek mogen doen’ en dat hun rol beperkt is
tot het louter signaleren van problemen aan bestuurders vernauwt de ruimte voor die
politieke opdracht.
Ook de verenging van sociale problemen waar doelgroepen mee geconfronteerd worden
tot een individueel probleem dat door het individu zelf moet opgelost worden leidt ook tot
een minder politieke definitie van sociaal werk.
De betekenis van conflict in de politiek
Politieke interactieprocessen worden gekenmerkt door een conflict tussen deelnemers.
Deelnemers kunnen pas tot een gemeenschappelijk beleid besluiten, wanneer voorstellen
van de ene ondergeschikt worden aan de voorstellen van de andere.
Naast goede argumenten en haalbare voorstellen, spelen ook machtsverhoudingen een rol
Macht is een middel waarmee de strijd over beperkte middelen (schaarste) gevoerd wordt
Politiek gaat over strijd, over conflict en tegenstellingen, over zeer duidelijke of net heel
subtiele krachtmetingen
Politiek als georganiseerd meningsverschil.
Politiek en beleid
Politiek en beleid zijn verwant aan elkaar en vormen een soort van LAT-relatie.
Deze definitie van politiek leunt dicht aan bij:
- A policy in het Engels,
- Une politique in het Frans.
Policy is in het Nederlands “beleid voeren”. Beleid kunnen we definiëren als:
1) Binnen de kansen en beperkingen van een maatschappelijke context;
2) Vanuit bepaalde problemen in de samenleving;
3) Naar bepaalde doelstellingen werken;
4) Met besluiten als resultaat.
Is de essentie van politiek niet het ontwikkelen van beleid en is goed beleid voeren niet net waar
het in de politiek om gaat?
‘Beleid’ roept begrippen op als rationaliteit, recht, neutraliteit, doelmatigheid.
Beleid is reflectie, nadenken en handelen. Beleid verwijst eerder naar rede, politiek eerder
naar macht.
Politiek kan je dan beschouwen als de strijd om het beleid. ‘Politiek’ roept inderdaad
begrippen op als strijd, emotie en macht.
Politiek zit in de processen van strijd, conflict en tegenspraak maar ook in het gebruik van
macht bij het tot stand komen van het beleid.
Welk beleid er moet gevoerd worden is het onderwerp van de politieke strijd.
, Beleid gaat om het realiseren van een (politiek) doel, een wenselijk geachte situatie.
Hoewel de begrippen politiek en beleid dicht bij elkaar liggen zijn ze niet tot elkaar te
herleiden.
Ze zijn enerzijds wederkerig afhankelijk, maar bevinden zich anderzijds ook in een
spanningsveld.
Politiek: een eerste overzicht
Het politieke interactieproces
Deze gebeuren niet in een maatschappelijk vacuüm maar in een complexe context.
In de samenleving zijn voortdurend politieke interactieprocessen bezig.
Macht als motor in de politiek
Geen politiek zonder macht. Macht is ook gecontesteerd want het heeft vaak een
negatieve bijklank.
Toch moeten we macht onderzoeken als motor van het politieke interactieproces.
Naast de directe macht om gedrag te sturen onderscheiden we indirecte macht om de
context te wijzigen.
We duiden op het belangrijke verschil tussen individuele en collectieve macht.
Democratie
Het politieke regime bepaalt sterk het verloop en de resultaten van de politieke
interactieprocessen.
We bekijken de typische vorm die de democratie in België aangenomen heeft: de
pacificatiedemocratie.
Welvaartstaat
Inleiding: Politiek, beleid en sociaal werk
Definitie: politiek
Politiek betekent dat mensen, individueel maar vooral collectief:
- Over een probleem standpunten innemen en voorstellen doen
- Hierdoor met elkaar in conflict geraken
- Dit conflict door middel van macht beslechten
- Om zo tot een gemeenschappelijk besluit en beleid te komen
Politiek is een spannend en weinig voorspelbaar interactieproces. De kern van politiek is
immers de strijd, de debatten, de onderhandelingen tussen diverse actoren.
Politiek speelt op kleine en grote schaal
Verschillende deelnemers op verschillende manieren
David Easton: politiek is de bindende allocatie van waarden
- Centraal: de toebedeling van waarden in een omgeving van schaarste.
- Politieke beslissingen zijn beslissingen die gezaghebbend zijn voor de hele
samenleving
Definitie van politiek:
- Politiek gaat over bindende beslissingen die voor een samenleving genomen
moeten worden
- De politieke interactie over die bindende beslissingen bestaat uit vormen van
samenwerking en conflict
- Door schaarste en door tegengestelde belangen en visies is politieke strijd
onvermijdelijk
- Centraal in die politieke besluitvorming staat daarom het gebruik van macht en de
ontwikkeling van machtposities
- Voor de regeling van collectieve besluitvorming hebben zich in verschillende
samenlevingen specifieke politieke instellingen en procedures ontwikkeld, en een
specifieke politieke cultuur.
Sociaal werk en politiek
Hoe politiek is sociaal werk? We bekijken dit op 2 manieren.
Eerst vanuit de waarden van het sociaal werk, zoals beschreven in internationale definities.
Daarna vanuit de praktijk via de rollen die sociaal werkers opnemen.
Sociaal werk heeft als normatief beroep een politieke opdracht
Definitie van de Internationale Federatie van Sociaal Werkers in 2010:
“The social work profession promotes social change, problem solving in human
relationships and the empowerment and liberation of people to enhance well-being.
Utilizing theories of human behavior and social systems, social work intervenes at the
points where people interact with their environments. Principles of human rights and social
justice are fundamental to social work.”
In de definitie komen empowerment, principes van mensenrechten en sociale
rechtvaardigheid naar voren. Normatieve concepten die het sociaal werk richting geven in
, concrete actie.
Sociaal werk neemt zelf een actieve rol op in de opbouw en verandering van de
samenleving, een politieke opdracht bij uitstek.
Alle sociaal werkers hebben een beleidsgerichte rol.
Sociaal werkers vervullen een politieke rol, omschreven als:
Beleidsgericht werk, beleidspraktijk, belangenbehartiging. Deze maken deel uit van
professionele rollen die sociaal werkers moeten kunnen uitvoeren.
Er wordt onderscheid gemaakt tussen 3 groepen methoden (Healy):
- Micro: werken met individuen
- Meso: werken met families en groepen
- Macro: samenlevingsopbouw, beleidsgericht werk en organisatorische
verandering.
De wereld is statisch en constant in beweging
Een aantal argumenten van Healy voor haar stelling dat alle sociaal werkers een
beleidsgerichte rol hebben:
- Het overheidsbeleid de omvang bepaalt van wat sociaal werkers (kunnen) doen.
- Sociaal werkers moeten verzekeren dat iedereen toegang krijgt tot zijn rechten.
- Sociaal werkers geven zelf mee vorm aan het beleid door interpretatie van en
beslissingen over allerlei regels bij de uitvoering (discretionaire ruimte)
- Sociaal werkers dienen te worden betrokken bij beleidsontwikkeling en
beleids(her)vorming.
- Sociaal werkers staan kwetsbare groepen bij in hun strijd voor erkenning en
antwoorden op hun noden.
- Sociaal werkers helpen deelnemers participeren bij voorzieningen en overheden.
- Sociaal werkers zijn soms zelf deel van het beleid en willen hier verandering in
brengen.
Hierbij komen de sociaal werkers in een spreidstand te staan tussen de basiswaarden van
het sociaal werk en sommige andere waarden bij de beleidsvorming.
“ All social workers are involved with social policy processes”. Healy
• Beleid bepaalt beschikbare middelen
• En tools van de sociaal werker
• Als sociaal werker kan je dit passief ondergaan OF zelf actief mee vorm geven.
Om de politieke opdracht van het sociaal werk te vervullen is er o.a kennis nodig over
de méérvoudige context
de beleidscyclus.
De politieke opdracht toe-eigenen
Het is gebleken uit de internationale definities en praktijkoverzichten dat sociaal werkers
een politieke opdracht hebben. Toch wordt die politieke opdracht niet altijd toegekend aan
, het sociaal werk.
De opvatting dat sociaal werkers niet ‘aan politiek mogen doen’ en dat hun rol beperkt is
tot het louter signaleren van problemen aan bestuurders vernauwt de ruimte voor die
politieke opdracht.
Ook de verenging van sociale problemen waar doelgroepen mee geconfronteerd worden
tot een individueel probleem dat door het individu zelf moet opgelost worden leidt ook tot
een minder politieke definitie van sociaal werk.
De betekenis van conflict in de politiek
Politieke interactieprocessen worden gekenmerkt door een conflict tussen deelnemers.
Deelnemers kunnen pas tot een gemeenschappelijk beleid besluiten, wanneer voorstellen
van de ene ondergeschikt worden aan de voorstellen van de andere.
Naast goede argumenten en haalbare voorstellen, spelen ook machtsverhoudingen een rol
Macht is een middel waarmee de strijd over beperkte middelen (schaarste) gevoerd wordt
Politiek gaat over strijd, over conflict en tegenstellingen, over zeer duidelijke of net heel
subtiele krachtmetingen
Politiek als georganiseerd meningsverschil.
Politiek en beleid
Politiek en beleid zijn verwant aan elkaar en vormen een soort van LAT-relatie.
Deze definitie van politiek leunt dicht aan bij:
- A policy in het Engels,
- Une politique in het Frans.
Policy is in het Nederlands “beleid voeren”. Beleid kunnen we definiëren als:
1) Binnen de kansen en beperkingen van een maatschappelijke context;
2) Vanuit bepaalde problemen in de samenleving;
3) Naar bepaalde doelstellingen werken;
4) Met besluiten als resultaat.
Is de essentie van politiek niet het ontwikkelen van beleid en is goed beleid voeren niet net waar
het in de politiek om gaat?
‘Beleid’ roept begrippen op als rationaliteit, recht, neutraliteit, doelmatigheid.
Beleid is reflectie, nadenken en handelen. Beleid verwijst eerder naar rede, politiek eerder
naar macht.
Politiek kan je dan beschouwen als de strijd om het beleid. ‘Politiek’ roept inderdaad
begrippen op als strijd, emotie en macht.
Politiek zit in de processen van strijd, conflict en tegenspraak maar ook in het gebruik van
macht bij het tot stand komen van het beleid.
Welk beleid er moet gevoerd worden is het onderwerp van de politieke strijd.
, Beleid gaat om het realiseren van een (politiek) doel, een wenselijk geachte situatie.
Hoewel de begrippen politiek en beleid dicht bij elkaar liggen zijn ze niet tot elkaar te
herleiden.
Ze zijn enerzijds wederkerig afhankelijk, maar bevinden zich anderzijds ook in een
spanningsveld.
Politiek: een eerste overzicht
Het politieke interactieproces
Deze gebeuren niet in een maatschappelijk vacuüm maar in een complexe context.
In de samenleving zijn voortdurend politieke interactieprocessen bezig.
Macht als motor in de politiek
Geen politiek zonder macht. Macht is ook gecontesteerd want het heeft vaak een
negatieve bijklank.
Toch moeten we macht onderzoeken als motor van het politieke interactieproces.
Naast de directe macht om gedrag te sturen onderscheiden we indirecte macht om de
context te wijzigen.
We duiden op het belangrijke verschil tussen individuele en collectieve macht.
Democratie
Het politieke regime bepaalt sterk het verloop en de resultaten van de politieke
interactieprocessen.
We bekijken de typische vorm die de democratie in België aangenomen heeft: de
pacificatiedemocratie.
Welvaartstaat
