Module levensloop
K|C1 |Introductie op het vak. Wat betekent ouder worden?
Nagaan wat belangrijke biologische, psychologische en sociale gevolgen van veroudering zijn.
Biologische gevolgen van veroudering
Christensen et al. (2009)
- De bevolking vergrijst steeds meer, omdat men tegenwoordig ouder wordt dan vroeger.
- Verouderingsprocessen zijn beïnvloedbaar: Hoewel veroudering een natuurlijk proces is,
blijkt uit onderzoek dat leefstijl, omgeving en medische zorg invloed hebben op hoe dit
proces verloopt. Dit betekent dat gezonde gewoontes en goede zorg veroudering kunnen
vertragen of de impact ervan kunnen verminderen.
- Langere levensduur zonder ernstige handicaps: Mensen leven tegenwoordig langer en
kunnen hun zelfstandigheid langer behouden als ze geen ernstige handicaps ontwikkelen. Dit
wijst erop dat gezondheidspreventie en medische vooruitgang bijdragen aan een hogere
levenskwaliteit op latere leeftijd.
- Toename van ziekten bij ouderen: De prevalentie van ziekten bij ouderen is toegenomen. Dit
komt onder andere door:
• Verbeterde medische kennis, waardoor ziekten die vroeger fataal waren nu behandeld
kunnen worden.
• Verbeterd gebruik van gezondheidszorg bij ouderen, wat leidt tot betere monitoring en
behandeling.
• Eerdere diagnose en snellere behandeling, wat betekent dat ziekten vaker in een vroeg
stadium worden ontdekt en behandeld.
- Geslachtsverschillen in gezondheid: Vrouwen hebben een gezondheidsachterstand ten
opzichte van mannen als het gaat om functionele beperkingen. Dit verschil kan worden
verklaard door:
• Biologische verschillen (zoals hormonale factoren en genetische kwetsbaarheid).
• Verschillen in ziekte- en gezondheidsgedrag, waarbij vrouwen vaker klachten rapporteren en
eerder medische hulp zoeken.
• Verschillen in diagnostische patronen, omdat artsen symptomen bij mannen en vrouwen
soms anders interpreteren.
• Verschillen in toegang tot behandeling en het gebruik van gezondheidszorg.
- Veranderingen in fysieke capaciteiten: Mensen jonger dan 85 jaar leven langer en kunnen
over het geheel genomen hun dagelijkse bezigheden langer volhouden dan eerdere
cohorten. Ook hebben zij minder beperkingen, omdat het eigenlijk uitgesteld wordt tot na
het 85ste levensjaar.
Psychologische gevolgen van veroudering
Volgens het model van Successful Aging (Rowe & Kahn, 2015)) omvat succesvol ouder worden drie
belangrijke aspecten:
1. Lage kans op ziekte en ziekte-gerelateerde beperkingen: Dit houdt
in dat de afwezigheid van ernstige ziekten en risicofactoren
bijdraagt aan een hogere kwaliteit van leven.
2. Hoge cognitieve en fysieke functionele capaciteit: Hierbij gaat het
om wat een persoon kan doen (bijvoorbeeld zelfstandig
functioneren) in plaats van wat iemand daadwerkelijk doet.
3. Actieve betrokkenheid in het leven: Dit omvat:
, - Interpersoonlijke relaties, zoals contact met anderen, het delen van informatie, en
emotionele steun.
- Productieve activiteiten, zoals vrijwilligerswerk of zorgen voor een familielid (met een
beperking), wat maatschappelijke waarde creëert en het gevoel van zingeving versterkt.
Levensloopperspectief (Stowe & Cowey (2004):
Dit perspectief bekritiseert het model van Successful Aging: de focus zou te veel op het ouder zijn
liggen in plaats van op heel de levensloop. Een levensloopperspectief is een dynamisch perspectief
dat rekening houdt met ontwikkeling, geschiedenis en het belang van relaties door de tijd heen. Het
levensloopperspectief is volgens Stowe en Cowey belangrijk om mee te nemen wanneer men kijkt
naar gezond ouder worden.
Ook zou de focus te veel liggen op de individuele verantwoordelijkheid, terwijl er veel meer dingen
van invloed zijn: bijvoorbeeld waar je wordt geboren en in welke omstandigheden je opgroeit. Het
levensloopperspectief benadrukt dat de omstandigheden waarin iemand opgroeit, de kansen in het
leven en sociale relaties gedurende het leven een grote impact hebben op gezond ouder worden.
Sociale gevolgen van veroudering
Christensen et al. (2009)
- Toename van ondersteunende technologie: Technologische innovaties verbeteren de
zelfredzaamheid van ouderen. Denk hierbij aan hulpmiddelen voor mobiliteit, digitale
zorgdiensten en slimme apparaten in huis.
- Verbeteringen in huisvesting en toegankelijkheid: Ouderen profiteren van betere
woonstandaarden, toegankelijk openbaar vervoer en aangepaste gebouwen, wat hun
mobiliteit en zelfstandigheid vergroot.
- Veranderingen in sociaal beleid: Beleidsmaatregelen gericht op ouderen, zoals financiële
ondersteuning, zorgvoorzieningen en maatschappelijke inclusie, helpen ouderen langer actief
te blijven in de samenleving.
- Verschuivende rolpatronen en sociale percepties: Traditionele rolverdelingen tussen mannen
en vrouwen veranderen, wat invloed heeft op hoe ouderen zich sociaal en economisch
positioneren. Daarnaast is de sociale perceptie van handicap veranderd, waardoor ouderen
met beperkingen minder worden buitengesloten.
- Sociale betrokkenheid en participatie: Ouderen die actief blijven via sociale contacten en
productieve bezigheden hebben over het algemeen een betere mentale gezondheid en
voelen zich gelukkiger.
K|WG1|Leeftijd of kwetsbaarheid: Wat vertelt ons meer?
Beschrijven wat onder kwetsbaarheid verstaan wordt.
Schuurmans et al. (2004): Kwetsbaarheid is een verlies van hulpbronnen in verschillende domeinen
van het functioneren, wat leidt tot een afnemende reservecapaciteit om met stressfactoren om te
gaan.
LITERATUUR: Van Campen, C. (2011). Kwetsbare ouderen, hoofdstuk 1, 2 en 3
Fried et al. (2001): kwetsbaarheid is een biologisch syndroom van een verminderde reserve en
weerstand tegen stressoren, dat het resultaat is van dalingen van diverse fysiologische systemen. Het
veroorzaakt ongewenste uitkomsten.
,De meetbare definitie van kwetsbaarheid (a phenotype of frailty) bevat de onderstaande criteria.
Volgens Fried et al. (2001) is iemand kwetsbaar als hij of zij aan drie of meer van deze criteria voldoet.
- Onbedoeld gewichtsverlies
- Zelfgerapporteerde uitputting
- Zwakheid
- Traagheid in lopen
- Verminderde fysieke activiteit
De definitie is smal gedefinieerd → sterke nadruk op gezondheidsverlies en nauwelijks aandacht voor
psychisch en sociaal functioneren.
Strawbridge et al. (1998): kwetsbaarheid is een syndroom dat een groep van problemen en verlies
aan mogelijkheden in diverse domeinen bevat en een individu vatbaar maakt voor
omgevingsfactoren.
Bredere definitie → naast lichamelijk domein ook cognitief en sensorisch domein (horen, zien) en een
domein voeding (gebrek aan eetlust, onverklaarbaar gewichtsverlies).
Van Campen, C. (2011): Kwetsbaarheid bij ouderen is een proces van het opeenstapelen van
lichamelijke, psychische en/of sociale tekorten in het functioneren dat de kans vergroot op negatieve
gezondheidsuitkomsten (functiebeperkingen, opname, overlijden)
Kwetsbaarheid is volgens deze definitie meetbaar aan de hand van de volgende criteria per domein:
1. Lichamelijk domein:
- Kracht
- Voeding
- Uithoudingsvermogen
- Mobiliteit
- Lichamelijke activiteit
- Evenwicht
- Zintuigelijke functies
2. Psychisch domein
- Cognitie
- Stemming
- Coping
3. Cognitief domein
- Geheugen en dementie
4. Sociaal domein
- Sociale steun
- Sociale relaties
Conceptueel model van kwetsbaarheid (Gobbens et al., 2010):
,Het model van Robbert Gobbens
wordt vaak gebruikt om inzicht te
geven in kwetsbaarheid en de
determinanten van kwetsbaarheid.
Dit model is gebaseerd op het model
van Bergman uit 2004.
Het schetst de weg van kwetsbaarheid
naar ongewenste uitkomsten.
Biologische, psychologische en sociale
factoren werken gedurende de gehele
levensloop op elkaar in.
Het model geeft ook inzicht in hele
verschillende determinanten van
kwetsbaarheid. Dit gaat enerzijds over
de leeftijd van mensen, maar
bijvoorbeeld ook opleidingsniveau. Er
worden daarnaast ook determinanten
beschreven die te beïnvloeden zijn,
zoals leefstijl van mensen, voldoende
beweging hebben en gezond eten. Ook leefomstandigheden, leefomgeving en ingrijpende
levensgebeurtenissen spelen een rol, evenals de manier waarop mensen daarmee omgaan.
Dit model geeft een goed overzicht van de samenhang tussen de verschillende onderdelen.
Bovenstaande informatie is gegeven in Kennisclip: Kwetsbaarheid en welzijn gedurende de levensloop
CP-rapport (2011): Kwetsbaarheid bij ouderen is een proces van het opeenstapelen van lichamelijke,
psychische en/of sociale tekorten in het functioneren dat de kans vergroot op negatieve
gezondheidsuitkomsten (functiebeperkingen, opname, overlijden)
Wie zijn vaker kwetsbaar? En waarom?
- Vaker hoogbejaard, vrouw, alleenstaand en mensen met een lage SES
Waarom?
- Vaak meer dan één aandoening (multimorbiditeit)
- Matige of ernstige functiebeperkingen (in bewegen, zelfverzorging en/of huishoudelijk werk)
Beloop van kwetsbaarheid
- Kwetsbaarheid is geen toestand maar een proces. Het gaat zowel over veranderingen in
sociaal functioneren, psychisch functioneren en fysiek functioneren.
- Beloop van kwetsbaarheid een belangrijke voorspeller van opname in een verzorgings- of
verpleeghuis en van overlijden
- Door de mate van kwetsbaarheid vast te stellen kan bepaald worden wie extra aandacht of
zorg nodig heeft (beter dan alleen op basis van leeftijd).
Waarom kwetsbaarder?
- Fysiek kwetsbaarder door slecht kunnen lopen, slecht evenwicht kunnen bewaren en
lichamelijke moeheid
, - Psychisch kwetsbaarder door meer geheugenklachten, toename gevoelens van somberheid,
angst en hulpeloosheid
- Sociaal kwetsbaarder door alleen komen te staan en contacten gaan missen
Bovenstaande informatie is gegeven in Kennisclip: Kwetsbaarheid en welzijn gedurende de levensloop
De mate van kwetsbaarheid van ouderen met verschillende profielen analyseren.
Antwoorden van ouderen wanneer er gevraagd wordt naar de kwetsbaarheid:
Van Campen, C. (2011)
- Verliezen van dierbaren
- Verlies van gezondheid
- Verlies van zelfstandigheid
- Veranderingen in de maatschappij
• Er wordt weinig rekening gehouden met ouderen
• Minder goed verweren tegen agressie
• Bang zijn om de deur open te doen
- Afhankelijk zijn van anderen
- Draaglast en draagkracht
Uitleggen welke relatie leeftijd en kwetsbaarheid hebben met gezondheidsuitkomsten.
LITERATUUR: Hanneke Schuurmans et al (2004). Old or Frail: What Tells Us More?
Het primaire doel van deze studie was om te bepalen of kwetsbaarheid een betere voorspeller is van
ongunstige uitkomsten bij ouderen (en dus een beter selectiecriterium voor interventies) dan leeftijd.
Kwetsbaarheid is een geschikter selectiecriterium dan leeftijd wanneer zelfmanagement-
vaardigheden worden gebruikt als belangrijkste uitkomstmaat. Kwetsbaarheid hangt sterker samen
met een afname van zelfmanagementcapaciteiten dan leeftijd. Om kwetsbaarheid te meten is de
Groningen Frailty Indicator een kort en gebruiksvriendelijk instrument.
LITERATUUR: Van Campen, C. (2011). Kwetsbare ouderen, hoofdstuk 1, 2 en 3
De mate van kwetsbaarheid van een oudere persoon blijkt een betere voorspeller van ongewenste
gebeurtenissen zoals opname in een ziekenhuis of verpleeghuis en vroegtijdig overlijden dan leeftijd.
Dit is van belang om te bepalen hoeveel en welk type zorg of behandeling nodig is en om een
inschatting te maken van de gezondheidsrisico’s en de daarmee samenhangende zorgbehoefte. Door
de mate van kwetsbaarheid vast te stellen kan bepaald worden wie extra aandacht of zorg nodig
heeft.
Kwetsbaarheid (frailty): vatbaar voor verwonding of ander onheil. Kwetsbaarheid lijkt vooraf te gaan
aan ‘ernstig ziek zijn’, al kan een ziekte iemand ook kwetsbaar maken – denk aan een groter risico op
sociaal isolement na een beroerte.
In onderzoek wordt kwetsbaarheid vaak in een adem genoemd met termen als ‘beperkingen’,
‘zelfredzaamheid’ en ‘multimorbiditeit’. De samenhang tussen deze verschijnselen is niet erg duidelijk
en het verschilt per geval.
Ouderen met meer aandoeningen (multimorbiditeit) en ernstige beperkingen zijn vaker kwetsbaar,
maar niet alle kwetsbare ouderen hebben multimorbiditeit of ernstige beperkingen. Er is een groep
kwetsbare ouderen die geen ernstige aandoeningen of beperkingen heeft en toch vatbaar is voor een
snelle achteruitgang in hun gezondheid.
K|C1 |Introductie op het vak. Wat betekent ouder worden?
Nagaan wat belangrijke biologische, psychologische en sociale gevolgen van veroudering zijn.
Biologische gevolgen van veroudering
Christensen et al. (2009)
- De bevolking vergrijst steeds meer, omdat men tegenwoordig ouder wordt dan vroeger.
- Verouderingsprocessen zijn beïnvloedbaar: Hoewel veroudering een natuurlijk proces is,
blijkt uit onderzoek dat leefstijl, omgeving en medische zorg invloed hebben op hoe dit
proces verloopt. Dit betekent dat gezonde gewoontes en goede zorg veroudering kunnen
vertragen of de impact ervan kunnen verminderen.
- Langere levensduur zonder ernstige handicaps: Mensen leven tegenwoordig langer en
kunnen hun zelfstandigheid langer behouden als ze geen ernstige handicaps ontwikkelen. Dit
wijst erop dat gezondheidspreventie en medische vooruitgang bijdragen aan een hogere
levenskwaliteit op latere leeftijd.
- Toename van ziekten bij ouderen: De prevalentie van ziekten bij ouderen is toegenomen. Dit
komt onder andere door:
• Verbeterde medische kennis, waardoor ziekten die vroeger fataal waren nu behandeld
kunnen worden.
• Verbeterd gebruik van gezondheidszorg bij ouderen, wat leidt tot betere monitoring en
behandeling.
• Eerdere diagnose en snellere behandeling, wat betekent dat ziekten vaker in een vroeg
stadium worden ontdekt en behandeld.
- Geslachtsverschillen in gezondheid: Vrouwen hebben een gezondheidsachterstand ten
opzichte van mannen als het gaat om functionele beperkingen. Dit verschil kan worden
verklaard door:
• Biologische verschillen (zoals hormonale factoren en genetische kwetsbaarheid).
• Verschillen in ziekte- en gezondheidsgedrag, waarbij vrouwen vaker klachten rapporteren en
eerder medische hulp zoeken.
• Verschillen in diagnostische patronen, omdat artsen symptomen bij mannen en vrouwen
soms anders interpreteren.
• Verschillen in toegang tot behandeling en het gebruik van gezondheidszorg.
- Veranderingen in fysieke capaciteiten: Mensen jonger dan 85 jaar leven langer en kunnen
over het geheel genomen hun dagelijkse bezigheden langer volhouden dan eerdere
cohorten. Ook hebben zij minder beperkingen, omdat het eigenlijk uitgesteld wordt tot na
het 85ste levensjaar.
Psychologische gevolgen van veroudering
Volgens het model van Successful Aging (Rowe & Kahn, 2015)) omvat succesvol ouder worden drie
belangrijke aspecten:
1. Lage kans op ziekte en ziekte-gerelateerde beperkingen: Dit houdt
in dat de afwezigheid van ernstige ziekten en risicofactoren
bijdraagt aan een hogere kwaliteit van leven.
2. Hoge cognitieve en fysieke functionele capaciteit: Hierbij gaat het
om wat een persoon kan doen (bijvoorbeeld zelfstandig
functioneren) in plaats van wat iemand daadwerkelijk doet.
3. Actieve betrokkenheid in het leven: Dit omvat:
, - Interpersoonlijke relaties, zoals contact met anderen, het delen van informatie, en
emotionele steun.
- Productieve activiteiten, zoals vrijwilligerswerk of zorgen voor een familielid (met een
beperking), wat maatschappelijke waarde creëert en het gevoel van zingeving versterkt.
Levensloopperspectief (Stowe & Cowey (2004):
Dit perspectief bekritiseert het model van Successful Aging: de focus zou te veel op het ouder zijn
liggen in plaats van op heel de levensloop. Een levensloopperspectief is een dynamisch perspectief
dat rekening houdt met ontwikkeling, geschiedenis en het belang van relaties door de tijd heen. Het
levensloopperspectief is volgens Stowe en Cowey belangrijk om mee te nemen wanneer men kijkt
naar gezond ouder worden.
Ook zou de focus te veel liggen op de individuele verantwoordelijkheid, terwijl er veel meer dingen
van invloed zijn: bijvoorbeeld waar je wordt geboren en in welke omstandigheden je opgroeit. Het
levensloopperspectief benadrukt dat de omstandigheden waarin iemand opgroeit, de kansen in het
leven en sociale relaties gedurende het leven een grote impact hebben op gezond ouder worden.
Sociale gevolgen van veroudering
Christensen et al. (2009)
- Toename van ondersteunende technologie: Technologische innovaties verbeteren de
zelfredzaamheid van ouderen. Denk hierbij aan hulpmiddelen voor mobiliteit, digitale
zorgdiensten en slimme apparaten in huis.
- Verbeteringen in huisvesting en toegankelijkheid: Ouderen profiteren van betere
woonstandaarden, toegankelijk openbaar vervoer en aangepaste gebouwen, wat hun
mobiliteit en zelfstandigheid vergroot.
- Veranderingen in sociaal beleid: Beleidsmaatregelen gericht op ouderen, zoals financiële
ondersteuning, zorgvoorzieningen en maatschappelijke inclusie, helpen ouderen langer actief
te blijven in de samenleving.
- Verschuivende rolpatronen en sociale percepties: Traditionele rolverdelingen tussen mannen
en vrouwen veranderen, wat invloed heeft op hoe ouderen zich sociaal en economisch
positioneren. Daarnaast is de sociale perceptie van handicap veranderd, waardoor ouderen
met beperkingen minder worden buitengesloten.
- Sociale betrokkenheid en participatie: Ouderen die actief blijven via sociale contacten en
productieve bezigheden hebben over het algemeen een betere mentale gezondheid en
voelen zich gelukkiger.
K|WG1|Leeftijd of kwetsbaarheid: Wat vertelt ons meer?
Beschrijven wat onder kwetsbaarheid verstaan wordt.
Schuurmans et al. (2004): Kwetsbaarheid is een verlies van hulpbronnen in verschillende domeinen
van het functioneren, wat leidt tot een afnemende reservecapaciteit om met stressfactoren om te
gaan.
LITERATUUR: Van Campen, C. (2011). Kwetsbare ouderen, hoofdstuk 1, 2 en 3
Fried et al. (2001): kwetsbaarheid is een biologisch syndroom van een verminderde reserve en
weerstand tegen stressoren, dat het resultaat is van dalingen van diverse fysiologische systemen. Het
veroorzaakt ongewenste uitkomsten.
,De meetbare definitie van kwetsbaarheid (a phenotype of frailty) bevat de onderstaande criteria.
Volgens Fried et al. (2001) is iemand kwetsbaar als hij of zij aan drie of meer van deze criteria voldoet.
- Onbedoeld gewichtsverlies
- Zelfgerapporteerde uitputting
- Zwakheid
- Traagheid in lopen
- Verminderde fysieke activiteit
De definitie is smal gedefinieerd → sterke nadruk op gezondheidsverlies en nauwelijks aandacht voor
psychisch en sociaal functioneren.
Strawbridge et al. (1998): kwetsbaarheid is een syndroom dat een groep van problemen en verlies
aan mogelijkheden in diverse domeinen bevat en een individu vatbaar maakt voor
omgevingsfactoren.
Bredere definitie → naast lichamelijk domein ook cognitief en sensorisch domein (horen, zien) en een
domein voeding (gebrek aan eetlust, onverklaarbaar gewichtsverlies).
Van Campen, C. (2011): Kwetsbaarheid bij ouderen is een proces van het opeenstapelen van
lichamelijke, psychische en/of sociale tekorten in het functioneren dat de kans vergroot op negatieve
gezondheidsuitkomsten (functiebeperkingen, opname, overlijden)
Kwetsbaarheid is volgens deze definitie meetbaar aan de hand van de volgende criteria per domein:
1. Lichamelijk domein:
- Kracht
- Voeding
- Uithoudingsvermogen
- Mobiliteit
- Lichamelijke activiteit
- Evenwicht
- Zintuigelijke functies
2. Psychisch domein
- Cognitie
- Stemming
- Coping
3. Cognitief domein
- Geheugen en dementie
4. Sociaal domein
- Sociale steun
- Sociale relaties
Conceptueel model van kwetsbaarheid (Gobbens et al., 2010):
,Het model van Robbert Gobbens
wordt vaak gebruikt om inzicht te
geven in kwetsbaarheid en de
determinanten van kwetsbaarheid.
Dit model is gebaseerd op het model
van Bergman uit 2004.
Het schetst de weg van kwetsbaarheid
naar ongewenste uitkomsten.
Biologische, psychologische en sociale
factoren werken gedurende de gehele
levensloop op elkaar in.
Het model geeft ook inzicht in hele
verschillende determinanten van
kwetsbaarheid. Dit gaat enerzijds over
de leeftijd van mensen, maar
bijvoorbeeld ook opleidingsniveau. Er
worden daarnaast ook determinanten
beschreven die te beïnvloeden zijn,
zoals leefstijl van mensen, voldoende
beweging hebben en gezond eten. Ook leefomstandigheden, leefomgeving en ingrijpende
levensgebeurtenissen spelen een rol, evenals de manier waarop mensen daarmee omgaan.
Dit model geeft een goed overzicht van de samenhang tussen de verschillende onderdelen.
Bovenstaande informatie is gegeven in Kennisclip: Kwetsbaarheid en welzijn gedurende de levensloop
CP-rapport (2011): Kwetsbaarheid bij ouderen is een proces van het opeenstapelen van lichamelijke,
psychische en/of sociale tekorten in het functioneren dat de kans vergroot op negatieve
gezondheidsuitkomsten (functiebeperkingen, opname, overlijden)
Wie zijn vaker kwetsbaar? En waarom?
- Vaker hoogbejaard, vrouw, alleenstaand en mensen met een lage SES
Waarom?
- Vaak meer dan één aandoening (multimorbiditeit)
- Matige of ernstige functiebeperkingen (in bewegen, zelfverzorging en/of huishoudelijk werk)
Beloop van kwetsbaarheid
- Kwetsbaarheid is geen toestand maar een proces. Het gaat zowel over veranderingen in
sociaal functioneren, psychisch functioneren en fysiek functioneren.
- Beloop van kwetsbaarheid een belangrijke voorspeller van opname in een verzorgings- of
verpleeghuis en van overlijden
- Door de mate van kwetsbaarheid vast te stellen kan bepaald worden wie extra aandacht of
zorg nodig heeft (beter dan alleen op basis van leeftijd).
Waarom kwetsbaarder?
- Fysiek kwetsbaarder door slecht kunnen lopen, slecht evenwicht kunnen bewaren en
lichamelijke moeheid
, - Psychisch kwetsbaarder door meer geheugenklachten, toename gevoelens van somberheid,
angst en hulpeloosheid
- Sociaal kwetsbaarder door alleen komen te staan en contacten gaan missen
Bovenstaande informatie is gegeven in Kennisclip: Kwetsbaarheid en welzijn gedurende de levensloop
De mate van kwetsbaarheid van ouderen met verschillende profielen analyseren.
Antwoorden van ouderen wanneer er gevraagd wordt naar de kwetsbaarheid:
Van Campen, C. (2011)
- Verliezen van dierbaren
- Verlies van gezondheid
- Verlies van zelfstandigheid
- Veranderingen in de maatschappij
• Er wordt weinig rekening gehouden met ouderen
• Minder goed verweren tegen agressie
• Bang zijn om de deur open te doen
- Afhankelijk zijn van anderen
- Draaglast en draagkracht
Uitleggen welke relatie leeftijd en kwetsbaarheid hebben met gezondheidsuitkomsten.
LITERATUUR: Hanneke Schuurmans et al (2004). Old or Frail: What Tells Us More?
Het primaire doel van deze studie was om te bepalen of kwetsbaarheid een betere voorspeller is van
ongunstige uitkomsten bij ouderen (en dus een beter selectiecriterium voor interventies) dan leeftijd.
Kwetsbaarheid is een geschikter selectiecriterium dan leeftijd wanneer zelfmanagement-
vaardigheden worden gebruikt als belangrijkste uitkomstmaat. Kwetsbaarheid hangt sterker samen
met een afname van zelfmanagementcapaciteiten dan leeftijd. Om kwetsbaarheid te meten is de
Groningen Frailty Indicator een kort en gebruiksvriendelijk instrument.
LITERATUUR: Van Campen, C. (2011). Kwetsbare ouderen, hoofdstuk 1, 2 en 3
De mate van kwetsbaarheid van een oudere persoon blijkt een betere voorspeller van ongewenste
gebeurtenissen zoals opname in een ziekenhuis of verpleeghuis en vroegtijdig overlijden dan leeftijd.
Dit is van belang om te bepalen hoeveel en welk type zorg of behandeling nodig is en om een
inschatting te maken van de gezondheidsrisico’s en de daarmee samenhangende zorgbehoefte. Door
de mate van kwetsbaarheid vast te stellen kan bepaald worden wie extra aandacht of zorg nodig
heeft.
Kwetsbaarheid (frailty): vatbaar voor verwonding of ander onheil. Kwetsbaarheid lijkt vooraf te gaan
aan ‘ernstig ziek zijn’, al kan een ziekte iemand ook kwetsbaar maken – denk aan een groter risico op
sociaal isolement na een beroerte.
In onderzoek wordt kwetsbaarheid vaak in een adem genoemd met termen als ‘beperkingen’,
‘zelfredzaamheid’ en ‘multimorbiditeit’. De samenhang tussen deze verschijnselen is niet erg duidelijk
en het verschilt per geval.
Ouderen met meer aandoeningen (multimorbiditeit) en ernstige beperkingen zijn vaker kwetsbaar,
maar niet alle kwetsbare ouderen hebben multimorbiditeit of ernstige beperkingen. Er is een groep
kwetsbare ouderen die geen ernstige aandoeningen of beperkingen heeft en toch vatbaar is voor een
snelle achteruitgang in hun gezondheid.
