HOORCOLLEGE 1 P&B
Psychometrie en besliskunde: Wat houdt dat in?
Besliskunde
Besliskunde is het onderzoek naar hoe mensen oordelen en beslissingen nemen en de
kwaliteit van dat beslisproces. Daarbij wordt gekeken naar:
Welke beslissingen mensen nemen en hoe goed die zijn.
Welke systematische fouten mensen maken bij het nemen van beslissingen.
Hoe het beslisproces verbeterd kan worden met goede instrumenten.
Binnen deze cursus ligt de nadruk op klinische besliskunde, die onderzoekt hoe professionals
zoals artsen, psychologen en pedagogen beslissingen nemen.
Drie benaderingen van besliskunde
1. Descriptief: Hoe oordelen/beslissen mensen?
o Beschrijft welke beslissingen mensen nemen en hoe ze dat doen.
o Bestudeert ook systematische fouten die mensen maken.
o Dit is de meest gebruikte benadering binnen besliskunde.
2. Normatief: Hoe zouden mensen op de beste manier moeten beslissen?
o Probeert een ideale situatie te schetsen waarin geen fouten worden gemaakt.
o Baseert zich op logisch redeneren en geeft richtlijnen voor optimale
besluitvorming.
o Wordt gebruikt om te bepalen welke behandeling, interventie of aanpak het
beste is.
3. Prescriptief: Hoe kunnen beslissingen verbeterd worden?
o Richt zich op het opstellen van richtlijnen (prescripties) voor betere
beslissingen.
o Probeert een balans te vinden tussen de ideale norm (normatief) en de
realiteit (descriptief).
o Ontwikkelt praktische richtlijnen die in specifieke situaties toepasbaar zijn.
Kort samengevat:
Descriptief: Hoe mensen écht beslissen (inclusief fouten).
, Normatief: Hoe mensen zouden moeten beslissen (ideaal).
Prescriptief: Hoe we beslissingen in de praktijk kunnen verbeteren.
Deze drie benaderingen helpen bij het begrijpen en verbeteren van beslissingen in de
praktijk, vooral in klinische contexten.
Psychometrie
Psychometrie onderzoekt de kwaliteit van metingen en meetinstrumenten. Dit gebeurt door
tests af te nemen bij een groep proefpersonen en de resultaten te analyseren.
Het doel is om te bepalen of een meting betrouwbaar en valide is.
Psychometrie omvat ook het ontwerpen van meetinstrumenten, maar dat valt buiten
deze cursus.
De psychometrie kent drie hoofdvragen:
1. Betrouwbaarheid → Hoe goed/nauwkeurig meet ik? Meet ik goed?
o Een meting is betrouwbaar als deze bij herhaling dezelfde uitkomsten
oplevert.
o Dit betekent dat er consistentie moet zijn tussen herhaalde metingen.
2. Validiteit → Wat meet ik? Meet ik wat ik beoog te meten?
o Een test moet meten wat hij hoort te meten.
o Een voorbeeld van onvaliditeit: vroeger probeerde men met een weegschaal te
bepalen of iemand een heks was. Dit mat alleen gewicht, niet heks-zijn, en
was daarom geen valide meting.
3. Normativiteit → Interpreteer ik de uitkomsten correct? Neem ik de juiste
beslissing?
o Interpretatie van testresultaten moet correct gebeuren.
o In de praktijk vergelijken clinici testresultaten met normtabellen om een
oordeel te vellen.
Kort samengevat:
Betrouwbaarheid = Is de meting consistent?
Validiteit = Meet de test wat hij hoort te meten?
Normativiteit = Worden de resultaten correct geïnterpreteerd?
,Besliskunde geeft een reden voor psychometrie
Goede meetinstrumenten helpen bij het maken van betere klinische oordelen en
beslissingen.
Kwaliteit is essentieel bij diagnoses en behandelingskeuzes.
Beslissingen op basis van meetinstrumenten hebben een grote impact op de
behandeling van een cliënt.
Waarom is psychometrie nodig?
Mensen nemen niet altijd vanzelf de juiste beslissingen.
Psychologische besliskunde laat zien dat mensen moeite hebben om beslissingen
goed te beschrijven en objectief te vergelijken.
Daarom ontwikkelt de besliskunde denk-hulpmiddelen die helpen bij het nemen van
betere beslissingen.
Systematische fouten in klinische oordelen
Mensen maken systematische fouten bij klinische oordelen en beslissingen.
De beschrijvende besliskunde onderzoekt waarom dit gebeurt.
Mensen hebben moeite om veel informatie tegelijkertijd te verwerken.
Daarom gebruiken ze heuristieken → snelle, efficiënte denkregels om beslissingen
te nemen.
Hoewel heuristieken handig zijn, zijn ze ook risicovol omdat:
Mensen belangrijke informatie kunnen overslaan.
Ze vatbaar zijn voor biases (systematische vertekeningen), waardoor verkeerde
beslissingen worden genomen.
Kort samengevat:
Psychometrie helpt bij het verbeteren van klinische beslissingen.
Besliskunde biedt hulpmiddelen om fouten in beslissingen te verminderen.
Mensen gebruiken heuristieken, die efficiënt maar foutgevoelig zijn.
Biases kunnen leiden tot verkeerde beslissingen.
, Drie bekende heuristieken
1. Representativiteitsheuristiek
Deze heuristiek wordt gebruikt om de waarschijnlijkheid van een gebeurtenis of categorie te
schatten op basis van gelijkenis.
Voorbeeld: Een druk en rusteloos kind lijkt op het stereotype ADHD-kind → Kans op
ADHD lijkt groter.
Probleem: Wat het meest representatief lijkt, is niet altijd het meest
waarschijnlijk.
Gevaren van de representativiteitsheuristiek:
Base rate neglect → Mensen negeren de werkelijke kans van een gebeurtenis.
o Voorbeeld: Een cliënt kan symptomen van een zeldzame aandoening hebben,
maar de kans dat hij die aandoening écht heeft, blijft klein.
Construction fallacy → Mensen denken dat gebeurtenissen die vaak samen
voorkomen, minder waarschijnlijk zijn als ze apart worden beschouwd.
2. Beschikbaarheidsheuristiek
Beslissingen worden gebaseerd op informatie die makkelijk beschikbaar is in het
geheugen.
Voorbeeld: ADHD lijkt veel vaker voor te komen, omdat de media er veel aandacht
aan besteden. Hierdoor wordt het vaker gediagnosticeerd, ook als het niet altijd terecht
is.
Probleem: Wat makkelijk te herinneren is, hoeft niet per se correct of representatief
te zijn.
Gevaren van de beschikbaarheidsheuristiek:
Verkeerde kansinschattingen → Dingen die je vaker ziet of hoort, lijken
waarschijnlijker.
Onbewuste informatiefiltering → Belangrijke informatie wordt over het hoofd
gezien.
Persoonlijke kijk kan de beoordeling vertekenen → Als iemand zelf iets heeft
meegemaakt, kan hij onterecht aannemen dat dit bij veel mensen zo is.
o Voorbeeld: Een arts die recent veel ADHD-gevallen heeft gezien, kan gaan
denken dat de diagnose vaker voorkomt dan werkelijk het geval is.
3. Verankering en Aanpassing
Psychometrie en besliskunde: Wat houdt dat in?
Besliskunde
Besliskunde is het onderzoek naar hoe mensen oordelen en beslissingen nemen en de
kwaliteit van dat beslisproces. Daarbij wordt gekeken naar:
Welke beslissingen mensen nemen en hoe goed die zijn.
Welke systematische fouten mensen maken bij het nemen van beslissingen.
Hoe het beslisproces verbeterd kan worden met goede instrumenten.
Binnen deze cursus ligt de nadruk op klinische besliskunde, die onderzoekt hoe professionals
zoals artsen, psychologen en pedagogen beslissingen nemen.
Drie benaderingen van besliskunde
1. Descriptief: Hoe oordelen/beslissen mensen?
o Beschrijft welke beslissingen mensen nemen en hoe ze dat doen.
o Bestudeert ook systematische fouten die mensen maken.
o Dit is de meest gebruikte benadering binnen besliskunde.
2. Normatief: Hoe zouden mensen op de beste manier moeten beslissen?
o Probeert een ideale situatie te schetsen waarin geen fouten worden gemaakt.
o Baseert zich op logisch redeneren en geeft richtlijnen voor optimale
besluitvorming.
o Wordt gebruikt om te bepalen welke behandeling, interventie of aanpak het
beste is.
3. Prescriptief: Hoe kunnen beslissingen verbeterd worden?
o Richt zich op het opstellen van richtlijnen (prescripties) voor betere
beslissingen.
o Probeert een balans te vinden tussen de ideale norm (normatief) en de
realiteit (descriptief).
o Ontwikkelt praktische richtlijnen die in specifieke situaties toepasbaar zijn.
Kort samengevat:
Descriptief: Hoe mensen écht beslissen (inclusief fouten).
, Normatief: Hoe mensen zouden moeten beslissen (ideaal).
Prescriptief: Hoe we beslissingen in de praktijk kunnen verbeteren.
Deze drie benaderingen helpen bij het begrijpen en verbeteren van beslissingen in de
praktijk, vooral in klinische contexten.
Psychometrie
Psychometrie onderzoekt de kwaliteit van metingen en meetinstrumenten. Dit gebeurt door
tests af te nemen bij een groep proefpersonen en de resultaten te analyseren.
Het doel is om te bepalen of een meting betrouwbaar en valide is.
Psychometrie omvat ook het ontwerpen van meetinstrumenten, maar dat valt buiten
deze cursus.
De psychometrie kent drie hoofdvragen:
1. Betrouwbaarheid → Hoe goed/nauwkeurig meet ik? Meet ik goed?
o Een meting is betrouwbaar als deze bij herhaling dezelfde uitkomsten
oplevert.
o Dit betekent dat er consistentie moet zijn tussen herhaalde metingen.
2. Validiteit → Wat meet ik? Meet ik wat ik beoog te meten?
o Een test moet meten wat hij hoort te meten.
o Een voorbeeld van onvaliditeit: vroeger probeerde men met een weegschaal te
bepalen of iemand een heks was. Dit mat alleen gewicht, niet heks-zijn, en
was daarom geen valide meting.
3. Normativiteit → Interpreteer ik de uitkomsten correct? Neem ik de juiste
beslissing?
o Interpretatie van testresultaten moet correct gebeuren.
o In de praktijk vergelijken clinici testresultaten met normtabellen om een
oordeel te vellen.
Kort samengevat:
Betrouwbaarheid = Is de meting consistent?
Validiteit = Meet de test wat hij hoort te meten?
Normativiteit = Worden de resultaten correct geïnterpreteerd?
,Besliskunde geeft een reden voor psychometrie
Goede meetinstrumenten helpen bij het maken van betere klinische oordelen en
beslissingen.
Kwaliteit is essentieel bij diagnoses en behandelingskeuzes.
Beslissingen op basis van meetinstrumenten hebben een grote impact op de
behandeling van een cliënt.
Waarom is psychometrie nodig?
Mensen nemen niet altijd vanzelf de juiste beslissingen.
Psychologische besliskunde laat zien dat mensen moeite hebben om beslissingen
goed te beschrijven en objectief te vergelijken.
Daarom ontwikkelt de besliskunde denk-hulpmiddelen die helpen bij het nemen van
betere beslissingen.
Systematische fouten in klinische oordelen
Mensen maken systematische fouten bij klinische oordelen en beslissingen.
De beschrijvende besliskunde onderzoekt waarom dit gebeurt.
Mensen hebben moeite om veel informatie tegelijkertijd te verwerken.
Daarom gebruiken ze heuristieken → snelle, efficiënte denkregels om beslissingen
te nemen.
Hoewel heuristieken handig zijn, zijn ze ook risicovol omdat:
Mensen belangrijke informatie kunnen overslaan.
Ze vatbaar zijn voor biases (systematische vertekeningen), waardoor verkeerde
beslissingen worden genomen.
Kort samengevat:
Psychometrie helpt bij het verbeteren van klinische beslissingen.
Besliskunde biedt hulpmiddelen om fouten in beslissingen te verminderen.
Mensen gebruiken heuristieken, die efficiënt maar foutgevoelig zijn.
Biases kunnen leiden tot verkeerde beslissingen.
, Drie bekende heuristieken
1. Representativiteitsheuristiek
Deze heuristiek wordt gebruikt om de waarschijnlijkheid van een gebeurtenis of categorie te
schatten op basis van gelijkenis.
Voorbeeld: Een druk en rusteloos kind lijkt op het stereotype ADHD-kind → Kans op
ADHD lijkt groter.
Probleem: Wat het meest representatief lijkt, is niet altijd het meest
waarschijnlijk.
Gevaren van de representativiteitsheuristiek:
Base rate neglect → Mensen negeren de werkelijke kans van een gebeurtenis.
o Voorbeeld: Een cliënt kan symptomen van een zeldzame aandoening hebben,
maar de kans dat hij die aandoening écht heeft, blijft klein.
Construction fallacy → Mensen denken dat gebeurtenissen die vaak samen
voorkomen, minder waarschijnlijk zijn als ze apart worden beschouwd.
2. Beschikbaarheidsheuristiek
Beslissingen worden gebaseerd op informatie die makkelijk beschikbaar is in het
geheugen.
Voorbeeld: ADHD lijkt veel vaker voor te komen, omdat de media er veel aandacht
aan besteden. Hierdoor wordt het vaker gediagnosticeerd, ook als het niet altijd terecht
is.
Probleem: Wat makkelijk te herinneren is, hoeft niet per se correct of representatief
te zijn.
Gevaren van de beschikbaarheidsheuristiek:
Verkeerde kansinschattingen → Dingen die je vaker ziet of hoort, lijken
waarschijnlijker.
Onbewuste informatiefiltering → Belangrijke informatie wordt over het hoofd
gezien.
Persoonlijke kijk kan de beoordeling vertekenen → Als iemand zelf iets heeft
meegemaakt, kan hij onterecht aannemen dat dit bij veel mensen zo is.
o Voorbeeld: Een arts die recent veel ADHD-gevallen heeft gezien, kan gaan
denken dat de diagnose vaker voorkomt dan werkelijk het geval is.
3. Verankering en Aanpassing
