Samenvatting SDEN4 - Vinoloog Boek 4: Spanje, Portugal,
Duitsland
H. van Beek, 19-03-2025
,(22) Spanje
22.1 Inleiding
- 945.000 ha (was 1,6 mln!!), nr. 1.
- Afname vooral door EU-rooiprogramma om wijnoverschot terug te dringen
- Uitzondering Rioja en Pais Vasco (Baskenland). Daar een ha-toename.
- Ook op Balearen en Canarische eilanden wijnbouw.
- Spanje qua wijnproductie op derde plaats, maar heeft grootste wijngaardoppervlakte
- Lage productie per ha komt o.a. door droge klimaat en traditionele inrichting wijngaarden
(lage plantdichtheid)
- V.w.b. wijn is Spanje een exportland, vooral door lage prijzen. Grootste afnemer: Frankrijk!
- Wijnconsumptie daalt. Van 40 liter naar 24 liter per hoofd bevolking, incl. toerisme
22.2 Historie
Zeer lange wijnbouwgeschiedenis. Phoeniciërs arriveren rond 1100 v.Chr. aan Zuidkust. Romeinen
300 v.Chr. noordelijker, ten zuiden van Catalonië. Phoeniciërs bleven aan de kust, maar de Romeinen
brachten de wijnstok naar het binnenland (Rioja, Navarra, Dourovallei). Ze introduceerden de amfoor
voor transport en daaruit is de tinaja ontstaan, een grote, aardewerken kruik van 1.600 liter die her en
der nog voor vergisting en rijping wordt gebruikt.
,Moorse overheersing
Islamitische Moren vallen in 711 binnen. Daarmee raakt de wijnbouw in verval. Dat duurde t/m eind
15e eeuw. Beetje bij beetje werd het land herwonnen op de Moren, de Reconquista. Na 1.500 kreeg
de wijnbouw een nieuwe impuls. Met de ontdekking van Amerika en de verovering van grote delen
van Zuid-Amerika werd Spanje een van de belangrijkste landen ter wereld.
Internationale belangstelling
Vanaf de 17e eeuw krijgen de wijnen uit Jerez een grote internationale bekendheid (GB en NL). Rest
bleef op binnenlandse markt. Frankrijk werd getroffen door mildiou en phylloxera. En dus week men
uit naar Spanje, met name Rioja. Daar werden Franse rassen geïntroduceerd, totdat ook phylloxera
daar aankwam en alles geënt moest worden.
Franco
Eerder dan in Frankrijk in 1932 eerste 18 DOC’s. De Spaanse Burgeroorlog en het tijdperk Franco t/m
1975 gooiden roet in het eten. Wijnbouw en -handel stonden stil. Internationaal isolement. Alles
gericht op binnenlandse markt met oog voor grote volumes en lage prijzen. Spanje was immers
relatief arm.
Grote bloei
Na Franco kwam wijnbouw tot bloei. Toetreding tot EU in 1986 gaf een enorme impuls. Aantal DOC’s
van 32 in 1980 naar 70 in 2020. Alle wijnbouwgebieden hebben een enorme sprong gemaakt.
22.3 Bodem
Bergen en hoogvlakten
Het Spaanse wijngaardlandschap is vooral bergachtig. Grootste deel meer dan 200 meter boven de
zeespiegel. Door hele land hoge bergmassieven. In Midden-Spanje de uitgestrekte hoogvlakte… de
Meseta. Er zijn 17 zgn. autonomías in Spanje, verantwoordelijk voor eigen taal en cultuur.
Bijzondere bodems
Veel verschillende bodemtypen. Hieronder een opsomming van bodems die erg belangrijk gevonden
worden voor de reputatie van het gebied:
a. Rías Baixas: veel graniet en langs de Miño veel klei
b. Priorato: veel leisteen; bodem heet hier de llicorella
c. Ribera del Duero: kalkhoudende kleibodem die goed water vasthoudt
d. Rioja: ideaal voor kwaliteitswijnbouw door samenstelling en waterhuishouding
e. Jerez: de beroemde albariza, wit en zeer kalkrijk, poreus en absorbeert regenwater erg goed,
waardoor er altijd een voorraad water aanwezig is.
f. Canarische Eilanden: vulkanische bodems
22.4 Klimaat
Tussen 36e en 43e breedtegraad. Veel verschillende klimaten. Binnenland continentaal, soms zelfs
extreem, met koude winters en warme zomers. Kuststreken worden beïnvloed door de oceanen.
Galicië en Andalusië zijn werelden op zich.
Ook de vele gebergten zijn van invloed op het klimaat. 90% van wijngaarden ligt hoger dan in
Frankrijk. Door de lage temperaturen daar behouden de druiven hun zuren.
Koel en groen
Galicië, noordwesten van Spanje. Guur, koud, winderig en vooral erg nat. Daardoor continu
problemen voor de wijnbouw. Door dit koele klimaat zijn alleen witte druiven aangeplant.
,Mediterrane invloeden
Middellandse Zeekust en zijn achterland kennen een mediterraan klimaat. Wel verschil tussen
noordoosten (Catalonië) en zuidoosten (Levante) v.w.b. zonuren en neerslag.
Hoogvlakte
Meseta. Continentaal. Verdeeld in Meseta Norte met o.a. Ribera del Duero, Toro en Rueda en de
Meseta Sur met La Mancha, Valdepeñas en Almansa
Zuid-Spanje
Andalusië. Bijna woestijnachtig klimaat. Zeer heet en droog. Wijngaarden vrijwel allemaal aan de kust
i.v.m. verkoeling.
22.5 Druivenrassen
Afgelopen decennia is er weer meer interesse gekomen voor authentieke druivenrassen. Chardonnay
en sauvignon blanc ontbreken in de top 10 van meest aangeplante druivenrassen in Spanje.
Witte druivenrassen (2020)
a) Airén 204.700 ha
b) Macabeo 55.000 ha
c) Verdejo 25.500 ha
d) Pardina 23.250 ha
e) Palomino 11.500 ha
f) Cayetana Blanca 11.250 ha
g) Moscatel de Alejandria 10.750 ha
h) Xarello 10.500 ha
i) Chardonnay 10.000 ha
Enkele belangrijke witte druivenrassen zijn:
1. Airén
Wordt vaak nog steeds alleen voor distillatie gebruikt. Men werkt aan een make-over. Dikke
schil, weelderige bladgroei als bescherming tegen de zon. Nietszeggende, neutrale smaak.
2. Albariño (‘de witte van de Rijn’)
Galicië, Rias Baixas. Door Duitse monniken geïmporteerd. Goede zuren, licht geparfumeerd,
abrikoos, perzik.
3. Macabeo (heet viura in Rioja, macabeo in Catalonië)
Vooral in noorden. Eén van de basisrassen voor Cava.
4. Palomino fino (palomino, listán blanco)
Andalusië. Dikke schil ter bescherming zon Zuid-Spanje. Dé sherrydruif bij uitstek.
5. Verdejo
DO Rueda. Hoog zuurgehalte, aromatisch en fris. Appel, peer, meloen en ‘tonen’ van gras.
6. Xarello (xarel.lo Catalonië)
Samen met macabeo en parellada voor Cava. Vooral in Catalonië.
,Blauwe druivenrassen
Tempranillo de grootste met 200.000 ha. Voor merlot is het te warm in Spanje, m.u.v. koele
Somontano. Syrah is op termijn kansrijk.
1. Tempranillo 200.000 ha
2. Garnacha tinta 58.000 ha
3. Bobal 55.000 ha
4. Monastrell 37.500 ha
5. Garnacha tintorera 35.000 ha
6. Cabernet sauvignon 18.500 ha
7. Syrah 17.500 ha
8. Merlot 12.000 ha
Enkele belangrijke blauwe druivenrassen zijn:
1. Bobal
Midden en zuidoosten. Veel kleur en alcohol. Ook voor rosé.
2. Cariñena (mazuelo, samsó)
Identiek aan Franse Carignan. Gevoelig voor meeldauw. Heeft een warm en mediterraan
klimaat nodig. Opmerkelijk: niet het meest aangeplante ras in DO Cariñena.
3. Garnacha tinta
Identiek aan grenache noir. Overal, behalve noordwesten en zuiden.
4. Garnacha tintorera
In Frankrijk alicante bouschet. Is een teinturier, d.w.z. rood vruchtvlees.
5. Mencía
Oud druivenras. Weer in opkomst. Vooral in Bierzo.
6. Monastrell
Identiek aan mourvèdre. Tanninerijke en krachtige wijnen, vooral uit Levante.
7. Tempranillo
‘Temprano’ betekent ‘vroeg’. Tempranillo is een vroegrijper met een korte rijpingscyclus.
Meest aangeplant in Spanje. Doet het vooral goed op hoger gelegen wijngaarden.
Temperatuurverschil tussen dag en nacht komt de kwaliteit van de druiven ten goede. Buiten
Spanje en Portugal zie je hem nog niet vaak. Aardbei, tabak, leer pruim. In combinatie met
Amerikaans eiken krijgt de wijn een specifieke kokossmaak. Er is ook een witte variant:
tempranillo blanco.
-------------------------------------
Synoniemen voor tempranillo:
- Cencibel: La Mancha, Valdepenas
- Tinta de toro: in Toro (ten westen van Rueda)
- Tinta del país: in Ribera del Duero
- Tinto fino: in Ribera del Duero
- Ull de llebre: Penedès
, - Aragonez: Portugal
- Tinta roriz: Portugal
------------------------------------
22.6 Wijnbouw
Met 945.000 ha grootste wijnland ter wereld. In laatste decennia van 20e eeuw diverse veranderingen.
Aanleg wijngaarden in hoger gelegen gebieden. Verder druivenstokken niet meer vanzelfsprekend en
vaso (gobelet), maar via Cordon Royat of Guyot met draadgeleiding (en espaldera). 1/3 van de
wijngaarden krijgt irrigatie. 10% biologisch en dat stijgt. Opvallend kenmerk van Spaanse wijngaarden
is de lage plantdichtheid. Lage opbrengsten zijn typisch voor Spaanse wijngaarden. ‘Pie franco’ is een
ongeënte druivenstok (uit les).
22.7 Vinificatie
Veel Spaanse wijnen hadden vroeger nadrukkelijke smaak van houtaroma. Vooral ook door gebruik
van Amerikaans eiken. Nu meer Frans eiken en een kortere rijpingstijd op hout. Is deze korter dan de
voorgeschreven periode voor een Crianza, dan noem je dat Roble. Binnen de EU heeft vooral Spanje
baat gehad bij de komst van rvs, temperatuurgereguleerde gisting en andere moderne ideeën over
opvoeding. Het is nu allemaal ‘state of the art’.
Cava
Via methode traditionnelle. Heeft een eigen DO (zie verderop). Productiegebied strekt zich uit over
meerdere streken. Fruit is rijper en minder zuur dan in Champagne. Daarom minder dosage. Dat
verklaart populariteit van brut nature. Meeste komt uit Penedès. Rijping 9 maanden. Kan wit of rosé
zijn. Hoofdrassen zijn macabeo, xarel.lo en parellada.
Sherry
Fino en oloroso
Alle droge en aangezoete sherry’s worden gemaakt van de palominodruif. Je kunt sherry in 2 stijlen
verdelen:
a. Fino (niet-geoxideerd; fino betekent ‘fijn’)
b. Oloroso (geoxideerd; oloroso betekent ‘geurig’)
Beste fino’s komen van druiven van wat oudere stokken op albariza-bodems. Oloroso sherry’s ook
van andere bodems.
Het maken van een fino of oloroso begint niet anders dan met het maken van een ‘gewone’ witte wijn.
Na de gisting ontstaat een basiswijn met ongeveer 12% alcohol. De fijnste wijnen worden fino’s, de
minder verfijnde oloroso’s. De toekomstige fino’s worden versterkt met wijnalcohol tot 15 à 15,5%,
waarbij de flor zich kan ontwikkelen. De oloroso’s worden versterkt tot 17 à 18%, waardoor zich geen
flor kan vormen. Het uiteindelijke alcoholpercentage kan hoger zijn door bv blenden.
Flor
Fino wel flor, oloroso niet. Flor is een laag gistcellen die zich van nature op de wijn ontwikkelt. Gist
zakt normaal naar beneden, maar een deel drijft naar boven. Daar ‘eet’ het o.a. alcohol en gebruikt
,zuurstof om zich voort te planten. Door dit laagje kan er geen zuurstof bij de wijn, waardoor die licht
van kleur en fris van smaak blijft. Voor de benodigde zuurstof worden de vaten maar voor 5/6 deel
gevuld. De flor geeft uiteindelijk de bekende sherry-aroma’s van amandel en bloemen en een zilte
smaak. Bovendien ‘eet’ flor glycerine, een alcohol die voor een rond gevoel zorgt. Daarom zijn fino’s
droog en strak. Deze rijping onder de flor die dus reductief is noemt men ook wel biologische rijping.
Solera
Flor maakt sherry uniek, maar de manier waarop de wijn wordt opgevoed is bijzonder: solera. 3, 4 of
5 niveaus gestapelde vaten. De onderste laag is de feitelijke solera, daarboven criaderas. Bovenin
gaat de jonge wijn, onderin tapt men de wijn af. Dit is het klassieke systeem wat als voorbeeld dient
om het solera-systeem uit te leggen. In de praktijk liggen de vaten met diverse rijpingstijden vaak
naast elkaar en worden ze geblend.
Fino
Eén van ’s werelds droogste witte wijnen. Strogeel van kleur, licht van karakter. In de geur gist, rijpe
appel, amandel en bloemen. Perfect aperitief. Strakdroog en milder/zachter dan een manzanilla. Koel
schenken op 9 à 11 graden. Open fles niet langer dan 3 dagen houdbaar.
Manzanilla
Type fino sherry. Enige verschil is waar de wijn rijpt. Manzanilla in Sanlucar de Barrameda. Koelere
zomers en hogere luchtvochtigheid geven dikkere laag flor. Meest frisse, opwekkendste en droogste
sherry van allemaal. Manzanilla betekent letterlijk ‘kamille’. In de smaak tonen van gist, amandelen
en…. kamille. Serveren bij 8-10 graden. Open fles niet langer dan 3 dagen. Naast de gewone
manzanilla fina kennen we ook de manzanilla pasada die 6, 8 of soms wel 10 jaar oud is.
Saca
Het gedeelte van de rijpende sherry dat uit de solera wordt gehaald noemt men saca. Het karakter
ervan wordt bepaald door de dikte van de flor-laag.
Amontillado
Oude fino of manzanilla waarvan de flor gestopt is. Keuze van wijnmaker. Alcohol wordt verhoogd
naar 17%, waardoor de flor sterft en de fino verder gaat als oxidatieve wijn. Die wordt daardoor
donkerder van kleur en voller van smaak. Rijping 7 à 8 jaar, maar kan ook 50-60 jaar (!!) zijn. Door
verdamping stijgt het alcoholpercentage naar soms wel 22%. Schenken op 12-14 graden.
Palo cortado
Zeldzaam type sherry tussen amontillado en oloroso in. Biologische rijping met flor, maar veel korter.
Donkerder dan amontillado, krachtiger met meer smaak.
Oloroso
Sherry zonder florrijping, dus volledig geoxideerd. Meer van bodems met klei en zand dan van
albarizza. Daardoor meer geur en wat stoerder van karakter. Minimaal 6 jaar in solera. Oxidatieve
rijping geeft oloroso zijn robuustere, smaakvolle tonen. Kleur intens mahonie. Smaak van walnoten,
karamel, rogge, tabak en vijgen. Ronder en voller dan een fino door glycerine. Serveren bij 12-14
graden. Staat er Oloroso op het etiket, dan altijd droog met max 5gr/l restzoet.
---------------------------------
Weetje:
Sherry mag gekleurd worden door het toevoegen van karamel, net zoals bij bv Madeira.
---------------------------------
Medium / medium sweet
Suikergehalte medium dry 5-45 gr., medium sweet 115-145 gr. Medium sherry is een gemengde wijn.
,Basis is een droge Jerezwijn, meestal een amontillado, waaraan natuurlijk zoete sherry, PX en/of
moscatel of gedroogd druivensap wordt toegevoegd. Amberkleurig. 12-14 graden serveren.
Cream
Suikergehalte per liter 115-140 gr. Is ook een gemengde Jerezwijn. Vrijwel altijd een oloroso. Diep en
donker mahonie van kleur. Noten en tabak. Vaak is PX toegevoegd. 12-16 graden.
Pale cream
Suikergehalte per liter 45-115 gr. Aangezoete fino of manzanilla. Bleekgeel en wat frisser dan
‘gewone’ cream sherry.
Pedro Ximénez
Suikergehalte per liter >212 gr. Ongemengde, natuurlijk zoete sherry. Gemaakt van PX-druiven.
Druiven worden enkele dagen gedroogd in de zon, waardoor ze verschrompelen tot rozijnen. Sap uit
druiven is zo zoet dat gisting niet op gang komt. Sap gaat daarom direct of na korte gisting met
wijnalcohol het solera-systeem in.
Zeer donker, stroperig en intens zoet. Meestal 400-500 gram suiker per liter. Appelstroop, vijgen,
rozijnen, toffe, chocolade. Je hebt geen dessert meer nodig . 12-26 graden serveren.
Moscatel
Suikergehalte per liter >160 gr. Ook een natuurlijk zoete sherry, maar dan van moscateldruiven.
Moscatel wordt op zelfde manier gemaakt als PX. Komt in NL nauwelijks voor.
22.8 Wijngebieden en herkomstbenamingen
Wetgeving, kwaliteitsindeling en etikettering
Spanje in 1986 lid van EU. Wijnwetgeving in lijn met EU-voorschriften. Er zijn 4 kwaliteitsniveaus:
a. Vino / Vino de España: vroeger tafelwijn; komt uit een niet-afgebakend gebied.
b. Indicación Geográfica Protegida (IGP, onze BGA), voorheen Vino de la Tierra. Ruim
afgebakend gebied en wijnen met een streekkarakter. In totaal 43.
c. Vino de Calidad con Indicación Geográfica (VC): voorstadium DO-aanvraag, die na 5 jaar kan
worden toegekend.
d. Denominación de Origen Calificada (DOP, onze BOB); In totaal 72. Elke DOP heeft eigen
bestuursorgaan voor handhaving van de regels. De DOCa-wijnen vallen hier ook onder.
Vergelijk met DOCG in Italië. Er zijn er maar 2, Rioja en Priorat. Strikt afgebakend gebied,
hoge en constante kwaliteit.
Joven, Crianza, Reserva en Gran Reserva
Etiketten moeten voldoen aan Europese regelgeving. Daarnaast stelt de Spaanse wijnwetgeving
extra eisen aan de (hout)rijping.
Stijl/kleur Minimale houtrijping mnd. Totale rijping in kelder in mnd.
Joven/Genérico 0-6 12
Roble 3 (Ribera del Duero)
Crianza wit 6 12 (Rioja/Navarra/Ribera del Douro
18)
Crianza rosé 6 12 (Rioja/Ribera del Duero 18)
Crianza rood 6 (Rioja/Ribera del Duero 12, 24
Navarra 9)
Reserva wit/rosé 6 24
Reserva rood 12 36 (Rioja incl. min. 6 mnd flesrijping
Gran Reserva 6 48
wit/rosé
, Gran Reserva rood 18 (Rioja/Rueda/Ribera del Duero 60 (Rioja incl. min 24 mnd
24) flesrijping
DO Cava
Cava, Spaans voor ‘kelder’, is in wezen een Crémant. Regelgeving Crémant is ook op cava van
toepassing. Tweede gisting op fles en minimaal 9 maanden rijping. Voor Cava Reserva en Cava Gran
Reserva resp. 18 en 30 maanden. Kan wit of rosé zijn. Cava is doorgaans uit 1 oogstjaar, maar dat
staat meestal niet op het etiket. Op onderkant kurk een vierpuntige ster.
DO Cava kan gemaakt worden in 7 regio’s. Er zijn zo’n 230-240 producenten voor jaarlijks zo’n 300
miljoen flessen. Circa 38.000 ha. In de praktijk komt 95% uit Catalonië, vooral Penedès. Daar minder
kalk en meer zon dan in Champagne en dus is cava minder zuur dan champagne. Naast andere zijn
macabeo, xarel.lo, parellada en chardonnay de meest gangbare rassen.
Enkele kleinere producenten van mousserende wijnen uit Penedès hebben gebroken met DO Cava.
Het productiegebied was te groot en ze wilden strengere regels. Ze brengen hun mousserende wijnen
op de markt onder de naam Corpinnat. Wit minimaal 90% xarel.lo, parellada en/of malvasia. Rosé
mag geen chardonnay en pinot noir hebben.
Recente ontwikkelingen:
- 4 productiezones (met subzones) met regels voor rijping; mag op etiket vermeld worden
- Nieuw segment: Cava de Guarda (9 mnd.), Cava de Guarda Superior Reserva (18 mnd.) en Cava
de Guarda Superior Gran Reserva (min. 30 mnd.). Superior moet vanaf 2021 een eco-certificaat
hebben en vanaf 2025 verplicht bio.
- Sinds 2017 Cava de Paraje Calificado: cava van 1 bedrijf. Strenge voorschriften, o.a. 10 jaar oude
stokken, minimale rijping van 36 maanden en uit één oogstjaar. Alleen Extra Brut, Brut en Brut
Nature. Organoleptische keuring.
Vino de Pago (DO Pago)
Sinds 2003 een nieuwe naam voor speciale categorie Spaanse kwaliteitswijnen: (Vino de) Pago.
Herkomstbenaming voor prestigieuze wijnen van één wijngaard of één specifiek perceel, maar ook
een heel wijngoed. Hoogste niveau, in theorie hoogste erkenning binnen Spaanse wijnwet. Ze mogen
hun wijnen alleen maken van eigen druiven. Pago-concept is niet hetzelfde als chateau-concept.
Wijnen mogen elders gebotteld worden. In 2023 waren er 25 Vinos de Pago. Zie tabel op pagina 42.
Het noordwesten (Galicië)
Het ‘groene’ Spanje of ‘het Spanje achter de bergen’. Tussen Portugal en de Golf van Biskaje. Lichte,
droge en frisse wijnen. Nat en groen. Daardoor ook pergola-systeem met druiven omhoog geleid om
rot en meeldauw tegen te gaan.
Druivenrassen:
a. Wit: albariño, godello, torrontés en teixadura
b. Rood: mencía en tempranillo en merenzao (=trousseau)
DO Rias Baixas
Circa 4.500 ha. Zeer ruig kustgebied. Wijngaarden vooral dicht bij kust. Zeer klein wijngaardbezit.
Voldoende zon en beluchting is essentieel. Maritiem klimaat met 1.600 mm neerslag en 2.200 uren
, zon. Voor Spanje is het hier koel. Vorst en extreme hitte komen nauwelijks voor. Vooral graniet in de
bodem. 95% is witte aanplant, vooral albariño. Handmatige oogst, frisse en elegante wijnen, zonder
houtlagering.
DO Ribeiro
Circa 1.300 ha. Vrij onbekend wijnbouwgebied. Vroeger bekend van de zoete wijnen. Nu is 9% rood
van mencía en tempranillo. Wit 90% van albariño, godello, torrontés en teixadura.
DO Ribeira Sacra
Circa 1.250 ha. Steile terraswijngaarden betekenen handmatige pluk. 90% van de wijn is hier rood
van vooral mencía (minimaal 70%).
DO Valdeorras
Circa 1.150 ha. Oosten van Galicië. Op grens van Atlantisch en continentaal klimaat. 55% wit, 45%
rood. Wit vooral godello en rood van mencía.
DO Monterrei
Slechts 700 ha. Tegen noordgrens van Portugal. Zelfde omstandigheden als Valdeorras. 70% wit van
hier bekende rassen. Idem voor rood.
Arabako Txakolina, Bizkaiko Txakolina, Geteriako Txakolina
3 kleine wijnbouwgebieden in Baskenland, rond stad Bilbao met het woord Chacolí of Txakolina
(Baskisch) in de naam.
- Chacolí de Alava (Arabako Txakolina): 100 ha
- Chacolí de Vizcaya (Bizkaiko Txakolina): 425 ha
- Chacolí de Guetaria (Geteriako Txakolina): 450 ha
Atlantisch klimaat. Vooral zandbodems op klei. Grootste deel is wit van hondarribi zuri (=wit in
Baskisch; 3 rassen!). Rood van hondarribi beltza (=donker in Baskisch). Vaak hebben wijnen een
beetje koolzuur en laag alcoholgehalte (11,5-12%).
Tussen de Pyreneeën en de Ebro
Tussen de Pyreneeën en de rivier Ebro liggen 2 klassieke wijnbouwgebieden van Spanje: Rioja en
Navarra. Hier 1 DOCa (Rioja) en 5 DO’s. Navarra kent bovendien 4 Vinos de Pago.
Druivenrassen:
a. Wit: viura, malvasia riojana, garnacha blanca
b. Rood: tempranillo, garnacha tinta, graciano en mazuelo (carignan)
DOCa Rioja
66.000 ha. Oudste Spaanse herkomstgebied, per 1991 eerste DOCa. Circa 120 km in de loop van de
Ebro. Aan beide zijden gebergten. Gemiddeld 2.800 uren zon. 90% is rode wijn, maar witte Rioja is in
opkomst. Voor rode Rioja is 80% van de aanplant tempranillo. Witte Rioja van viura, malvasia riojana
en garnacha blanca. Vroeger rode Rioja op Amerikaans eiken met typische vanillesmaak. Nu meer
Frans eiken.
Rioja kent 3 zones:
a. Rioja Alta (westen, grootste)
Duitsland
H. van Beek, 19-03-2025
,(22) Spanje
22.1 Inleiding
- 945.000 ha (was 1,6 mln!!), nr. 1.
- Afname vooral door EU-rooiprogramma om wijnoverschot terug te dringen
- Uitzondering Rioja en Pais Vasco (Baskenland). Daar een ha-toename.
- Ook op Balearen en Canarische eilanden wijnbouw.
- Spanje qua wijnproductie op derde plaats, maar heeft grootste wijngaardoppervlakte
- Lage productie per ha komt o.a. door droge klimaat en traditionele inrichting wijngaarden
(lage plantdichtheid)
- V.w.b. wijn is Spanje een exportland, vooral door lage prijzen. Grootste afnemer: Frankrijk!
- Wijnconsumptie daalt. Van 40 liter naar 24 liter per hoofd bevolking, incl. toerisme
22.2 Historie
Zeer lange wijnbouwgeschiedenis. Phoeniciërs arriveren rond 1100 v.Chr. aan Zuidkust. Romeinen
300 v.Chr. noordelijker, ten zuiden van Catalonië. Phoeniciërs bleven aan de kust, maar de Romeinen
brachten de wijnstok naar het binnenland (Rioja, Navarra, Dourovallei). Ze introduceerden de amfoor
voor transport en daaruit is de tinaja ontstaan, een grote, aardewerken kruik van 1.600 liter die her en
der nog voor vergisting en rijping wordt gebruikt.
,Moorse overheersing
Islamitische Moren vallen in 711 binnen. Daarmee raakt de wijnbouw in verval. Dat duurde t/m eind
15e eeuw. Beetje bij beetje werd het land herwonnen op de Moren, de Reconquista. Na 1.500 kreeg
de wijnbouw een nieuwe impuls. Met de ontdekking van Amerika en de verovering van grote delen
van Zuid-Amerika werd Spanje een van de belangrijkste landen ter wereld.
Internationale belangstelling
Vanaf de 17e eeuw krijgen de wijnen uit Jerez een grote internationale bekendheid (GB en NL). Rest
bleef op binnenlandse markt. Frankrijk werd getroffen door mildiou en phylloxera. En dus week men
uit naar Spanje, met name Rioja. Daar werden Franse rassen geïntroduceerd, totdat ook phylloxera
daar aankwam en alles geënt moest worden.
Franco
Eerder dan in Frankrijk in 1932 eerste 18 DOC’s. De Spaanse Burgeroorlog en het tijdperk Franco t/m
1975 gooiden roet in het eten. Wijnbouw en -handel stonden stil. Internationaal isolement. Alles
gericht op binnenlandse markt met oog voor grote volumes en lage prijzen. Spanje was immers
relatief arm.
Grote bloei
Na Franco kwam wijnbouw tot bloei. Toetreding tot EU in 1986 gaf een enorme impuls. Aantal DOC’s
van 32 in 1980 naar 70 in 2020. Alle wijnbouwgebieden hebben een enorme sprong gemaakt.
22.3 Bodem
Bergen en hoogvlakten
Het Spaanse wijngaardlandschap is vooral bergachtig. Grootste deel meer dan 200 meter boven de
zeespiegel. Door hele land hoge bergmassieven. In Midden-Spanje de uitgestrekte hoogvlakte… de
Meseta. Er zijn 17 zgn. autonomías in Spanje, verantwoordelijk voor eigen taal en cultuur.
Bijzondere bodems
Veel verschillende bodemtypen. Hieronder een opsomming van bodems die erg belangrijk gevonden
worden voor de reputatie van het gebied:
a. Rías Baixas: veel graniet en langs de Miño veel klei
b. Priorato: veel leisteen; bodem heet hier de llicorella
c. Ribera del Duero: kalkhoudende kleibodem die goed water vasthoudt
d. Rioja: ideaal voor kwaliteitswijnbouw door samenstelling en waterhuishouding
e. Jerez: de beroemde albariza, wit en zeer kalkrijk, poreus en absorbeert regenwater erg goed,
waardoor er altijd een voorraad water aanwezig is.
f. Canarische Eilanden: vulkanische bodems
22.4 Klimaat
Tussen 36e en 43e breedtegraad. Veel verschillende klimaten. Binnenland continentaal, soms zelfs
extreem, met koude winters en warme zomers. Kuststreken worden beïnvloed door de oceanen.
Galicië en Andalusië zijn werelden op zich.
Ook de vele gebergten zijn van invloed op het klimaat. 90% van wijngaarden ligt hoger dan in
Frankrijk. Door de lage temperaturen daar behouden de druiven hun zuren.
Koel en groen
Galicië, noordwesten van Spanje. Guur, koud, winderig en vooral erg nat. Daardoor continu
problemen voor de wijnbouw. Door dit koele klimaat zijn alleen witte druiven aangeplant.
,Mediterrane invloeden
Middellandse Zeekust en zijn achterland kennen een mediterraan klimaat. Wel verschil tussen
noordoosten (Catalonië) en zuidoosten (Levante) v.w.b. zonuren en neerslag.
Hoogvlakte
Meseta. Continentaal. Verdeeld in Meseta Norte met o.a. Ribera del Duero, Toro en Rueda en de
Meseta Sur met La Mancha, Valdepeñas en Almansa
Zuid-Spanje
Andalusië. Bijna woestijnachtig klimaat. Zeer heet en droog. Wijngaarden vrijwel allemaal aan de kust
i.v.m. verkoeling.
22.5 Druivenrassen
Afgelopen decennia is er weer meer interesse gekomen voor authentieke druivenrassen. Chardonnay
en sauvignon blanc ontbreken in de top 10 van meest aangeplante druivenrassen in Spanje.
Witte druivenrassen (2020)
a) Airén 204.700 ha
b) Macabeo 55.000 ha
c) Verdejo 25.500 ha
d) Pardina 23.250 ha
e) Palomino 11.500 ha
f) Cayetana Blanca 11.250 ha
g) Moscatel de Alejandria 10.750 ha
h) Xarello 10.500 ha
i) Chardonnay 10.000 ha
Enkele belangrijke witte druivenrassen zijn:
1. Airén
Wordt vaak nog steeds alleen voor distillatie gebruikt. Men werkt aan een make-over. Dikke
schil, weelderige bladgroei als bescherming tegen de zon. Nietszeggende, neutrale smaak.
2. Albariño (‘de witte van de Rijn’)
Galicië, Rias Baixas. Door Duitse monniken geïmporteerd. Goede zuren, licht geparfumeerd,
abrikoos, perzik.
3. Macabeo (heet viura in Rioja, macabeo in Catalonië)
Vooral in noorden. Eén van de basisrassen voor Cava.
4. Palomino fino (palomino, listán blanco)
Andalusië. Dikke schil ter bescherming zon Zuid-Spanje. Dé sherrydruif bij uitstek.
5. Verdejo
DO Rueda. Hoog zuurgehalte, aromatisch en fris. Appel, peer, meloen en ‘tonen’ van gras.
6. Xarello (xarel.lo Catalonië)
Samen met macabeo en parellada voor Cava. Vooral in Catalonië.
,Blauwe druivenrassen
Tempranillo de grootste met 200.000 ha. Voor merlot is het te warm in Spanje, m.u.v. koele
Somontano. Syrah is op termijn kansrijk.
1. Tempranillo 200.000 ha
2. Garnacha tinta 58.000 ha
3. Bobal 55.000 ha
4. Monastrell 37.500 ha
5. Garnacha tintorera 35.000 ha
6. Cabernet sauvignon 18.500 ha
7. Syrah 17.500 ha
8. Merlot 12.000 ha
Enkele belangrijke blauwe druivenrassen zijn:
1. Bobal
Midden en zuidoosten. Veel kleur en alcohol. Ook voor rosé.
2. Cariñena (mazuelo, samsó)
Identiek aan Franse Carignan. Gevoelig voor meeldauw. Heeft een warm en mediterraan
klimaat nodig. Opmerkelijk: niet het meest aangeplante ras in DO Cariñena.
3. Garnacha tinta
Identiek aan grenache noir. Overal, behalve noordwesten en zuiden.
4. Garnacha tintorera
In Frankrijk alicante bouschet. Is een teinturier, d.w.z. rood vruchtvlees.
5. Mencía
Oud druivenras. Weer in opkomst. Vooral in Bierzo.
6. Monastrell
Identiek aan mourvèdre. Tanninerijke en krachtige wijnen, vooral uit Levante.
7. Tempranillo
‘Temprano’ betekent ‘vroeg’. Tempranillo is een vroegrijper met een korte rijpingscyclus.
Meest aangeplant in Spanje. Doet het vooral goed op hoger gelegen wijngaarden.
Temperatuurverschil tussen dag en nacht komt de kwaliteit van de druiven ten goede. Buiten
Spanje en Portugal zie je hem nog niet vaak. Aardbei, tabak, leer pruim. In combinatie met
Amerikaans eiken krijgt de wijn een specifieke kokossmaak. Er is ook een witte variant:
tempranillo blanco.
-------------------------------------
Synoniemen voor tempranillo:
- Cencibel: La Mancha, Valdepenas
- Tinta de toro: in Toro (ten westen van Rueda)
- Tinta del país: in Ribera del Duero
- Tinto fino: in Ribera del Duero
- Ull de llebre: Penedès
, - Aragonez: Portugal
- Tinta roriz: Portugal
------------------------------------
22.6 Wijnbouw
Met 945.000 ha grootste wijnland ter wereld. In laatste decennia van 20e eeuw diverse veranderingen.
Aanleg wijngaarden in hoger gelegen gebieden. Verder druivenstokken niet meer vanzelfsprekend en
vaso (gobelet), maar via Cordon Royat of Guyot met draadgeleiding (en espaldera). 1/3 van de
wijngaarden krijgt irrigatie. 10% biologisch en dat stijgt. Opvallend kenmerk van Spaanse wijngaarden
is de lage plantdichtheid. Lage opbrengsten zijn typisch voor Spaanse wijngaarden. ‘Pie franco’ is een
ongeënte druivenstok (uit les).
22.7 Vinificatie
Veel Spaanse wijnen hadden vroeger nadrukkelijke smaak van houtaroma. Vooral ook door gebruik
van Amerikaans eiken. Nu meer Frans eiken en een kortere rijpingstijd op hout. Is deze korter dan de
voorgeschreven periode voor een Crianza, dan noem je dat Roble. Binnen de EU heeft vooral Spanje
baat gehad bij de komst van rvs, temperatuurgereguleerde gisting en andere moderne ideeën over
opvoeding. Het is nu allemaal ‘state of the art’.
Cava
Via methode traditionnelle. Heeft een eigen DO (zie verderop). Productiegebied strekt zich uit over
meerdere streken. Fruit is rijper en minder zuur dan in Champagne. Daarom minder dosage. Dat
verklaart populariteit van brut nature. Meeste komt uit Penedès. Rijping 9 maanden. Kan wit of rosé
zijn. Hoofdrassen zijn macabeo, xarel.lo en parellada.
Sherry
Fino en oloroso
Alle droge en aangezoete sherry’s worden gemaakt van de palominodruif. Je kunt sherry in 2 stijlen
verdelen:
a. Fino (niet-geoxideerd; fino betekent ‘fijn’)
b. Oloroso (geoxideerd; oloroso betekent ‘geurig’)
Beste fino’s komen van druiven van wat oudere stokken op albariza-bodems. Oloroso sherry’s ook
van andere bodems.
Het maken van een fino of oloroso begint niet anders dan met het maken van een ‘gewone’ witte wijn.
Na de gisting ontstaat een basiswijn met ongeveer 12% alcohol. De fijnste wijnen worden fino’s, de
minder verfijnde oloroso’s. De toekomstige fino’s worden versterkt met wijnalcohol tot 15 à 15,5%,
waarbij de flor zich kan ontwikkelen. De oloroso’s worden versterkt tot 17 à 18%, waardoor zich geen
flor kan vormen. Het uiteindelijke alcoholpercentage kan hoger zijn door bv blenden.
Flor
Fino wel flor, oloroso niet. Flor is een laag gistcellen die zich van nature op de wijn ontwikkelt. Gist
zakt normaal naar beneden, maar een deel drijft naar boven. Daar ‘eet’ het o.a. alcohol en gebruikt
,zuurstof om zich voort te planten. Door dit laagje kan er geen zuurstof bij de wijn, waardoor die licht
van kleur en fris van smaak blijft. Voor de benodigde zuurstof worden de vaten maar voor 5/6 deel
gevuld. De flor geeft uiteindelijk de bekende sherry-aroma’s van amandel en bloemen en een zilte
smaak. Bovendien ‘eet’ flor glycerine, een alcohol die voor een rond gevoel zorgt. Daarom zijn fino’s
droog en strak. Deze rijping onder de flor die dus reductief is noemt men ook wel biologische rijping.
Solera
Flor maakt sherry uniek, maar de manier waarop de wijn wordt opgevoed is bijzonder: solera. 3, 4 of
5 niveaus gestapelde vaten. De onderste laag is de feitelijke solera, daarboven criaderas. Bovenin
gaat de jonge wijn, onderin tapt men de wijn af. Dit is het klassieke systeem wat als voorbeeld dient
om het solera-systeem uit te leggen. In de praktijk liggen de vaten met diverse rijpingstijden vaak
naast elkaar en worden ze geblend.
Fino
Eén van ’s werelds droogste witte wijnen. Strogeel van kleur, licht van karakter. In de geur gist, rijpe
appel, amandel en bloemen. Perfect aperitief. Strakdroog en milder/zachter dan een manzanilla. Koel
schenken op 9 à 11 graden. Open fles niet langer dan 3 dagen houdbaar.
Manzanilla
Type fino sherry. Enige verschil is waar de wijn rijpt. Manzanilla in Sanlucar de Barrameda. Koelere
zomers en hogere luchtvochtigheid geven dikkere laag flor. Meest frisse, opwekkendste en droogste
sherry van allemaal. Manzanilla betekent letterlijk ‘kamille’. In de smaak tonen van gist, amandelen
en…. kamille. Serveren bij 8-10 graden. Open fles niet langer dan 3 dagen. Naast de gewone
manzanilla fina kennen we ook de manzanilla pasada die 6, 8 of soms wel 10 jaar oud is.
Saca
Het gedeelte van de rijpende sherry dat uit de solera wordt gehaald noemt men saca. Het karakter
ervan wordt bepaald door de dikte van de flor-laag.
Amontillado
Oude fino of manzanilla waarvan de flor gestopt is. Keuze van wijnmaker. Alcohol wordt verhoogd
naar 17%, waardoor de flor sterft en de fino verder gaat als oxidatieve wijn. Die wordt daardoor
donkerder van kleur en voller van smaak. Rijping 7 à 8 jaar, maar kan ook 50-60 jaar (!!) zijn. Door
verdamping stijgt het alcoholpercentage naar soms wel 22%. Schenken op 12-14 graden.
Palo cortado
Zeldzaam type sherry tussen amontillado en oloroso in. Biologische rijping met flor, maar veel korter.
Donkerder dan amontillado, krachtiger met meer smaak.
Oloroso
Sherry zonder florrijping, dus volledig geoxideerd. Meer van bodems met klei en zand dan van
albarizza. Daardoor meer geur en wat stoerder van karakter. Minimaal 6 jaar in solera. Oxidatieve
rijping geeft oloroso zijn robuustere, smaakvolle tonen. Kleur intens mahonie. Smaak van walnoten,
karamel, rogge, tabak en vijgen. Ronder en voller dan een fino door glycerine. Serveren bij 12-14
graden. Staat er Oloroso op het etiket, dan altijd droog met max 5gr/l restzoet.
---------------------------------
Weetje:
Sherry mag gekleurd worden door het toevoegen van karamel, net zoals bij bv Madeira.
---------------------------------
Medium / medium sweet
Suikergehalte medium dry 5-45 gr., medium sweet 115-145 gr. Medium sherry is een gemengde wijn.
,Basis is een droge Jerezwijn, meestal een amontillado, waaraan natuurlijk zoete sherry, PX en/of
moscatel of gedroogd druivensap wordt toegevoegd. Amberkleurig. 12-14 graden serveren.
Cream
Suikergehalte per liter 115-140 gr. Is ook een gemengde Jerezwijn. Vrijwel altijd een oloroso. Diep en
donker mahonie van kleur. Noten en tabak. Vaak is PX toegevoegd. 12-16 graden.
Pale cream
Suikergehalte per liter 45-115 gr. Aangezoete fino of manzanilla. Bleekgeel en wat frisser dan
‘gewone’ cream sherry.
Pedro Ximénez
Suikergehalte per liter >212 gr. Ongemengde, natuurlijk zoete sherry. Gemaakt van PX-druiven.
Druiven worden enkele dagen gedroogd in de zon, waardoor ze verschrompelen tot rozijnen. Sap uit
druiven is zo zoet dat gisting niet op gang komt. Sap gaat daarom direct of na korte gisting met
wijnalcohol het solera-systeem in.
Zeer donker, stroperig en intens zoet. Meestal 400-500 gram suiker per liter. Appelstroop, vijgen,
rozijnen, toffe, chocolade. Je hebt geen dessert meer nodig . 12-26 graden serveren.
Moscatel
Suikergehalte per liter >160 gr. Ook een natuurlijk zoete sherry, maar dan van moscateldruiven.
Moscatel wordt op zelfde manier gemaakt als PX. Komt in NL nauwelijks voor.
22.8 Wijngebieden en herkomstbenamingen
Wetgeving, kwaliteitsindeling en etikettering
Spanje in 1986 lid van EU. Wijnwetgeving in lijn met EU-voorschriften. Er zijn 4 kwaliteitsniveaus:
a. Vino / Vino de España: vroeger tafelwijn; komt uit een niet-afgebakend gebied.
b. Indicación Geográfica Protegida (IGP, onze BGA), voorheen Vino de la Tierra. Ruim
afgebakend gebied en wijnen met een streekkarakter. In totaal 43.
c. Vino de Calidad con Indicación Geográfica (VC): voorstadium DO-aanvraag, die na 5 jaar kan
worden toegekend.
d. Denominación de Origen Calificada (DOP, onze BOB); In totaal 72. Elke DOP heeft eigen
bestuursorgaan voor handhaving van de regels. De DOCa-wijnen vallen hier ook onder.
Vergelijk met DOCG in Italië. Er zijn er maar 2, Rioja en Priorat. Strikt afgebakend gebied,
hoge en constante kwaliteit.
Joven, Crianza, Reserva en Gran Reserva
Etiketten moeten voldoen aan Europese regelgeving. Daarnaast stelt de Spaanse wijnwetgeving
extra eisen aan de (hout)rijping.
Stijl/kleur Minimale houtrijping mnd. Totale rijping in kelder in mnd.
Joven/Genérico 0-6 12
Roble 3 (Ribera del Duero)
Crianza wit 6 12 (Rioja/Navarra/Ribera del Douro
18)
Crianza rosé 6 12 (Rioja/Ribera del Duero 18)
Crianza rood 6 (Rioja/Ribera del Duero 12, 24
Navarra 9)
Reserva wit/rosé 6 24
Reserva rood 12 36 (Rioja incl. min. 6 mnd flesrijping
Gran Reserva 6 48
wit/rosé
, Gran Reserva rood 18 (Rioja/Rueda/Ribera del Duero 60 (Rioja incl. min 24 mnd
24) flesrijping
DO Cava
Cava, Spaans voor ‘kelder’, is in wezen een Crémant. Regelgeving Crémant is ook op cava van
toepassing. Tweede gisting op fles en minimaal 9 maanden rijping. Voor Cava Reserva en Cava Gran
Reserva resp. 18 en 30 maanden. Kan wit of rosé zijn. Cava is doorgaans uit 1 oogstjaar, maar dat
staat meestal niet op het etiket. Op onderkant kurk een vierpuntige ster.
DO Cava kan gemaakt worden in 7 regio’s. Er zijn zo’n 230-240 producenten voor jaarlijks zo’n 300
miljoen flessen. Circa 38.000 ha. In de praktijk komt 95% uit Catalonië, vooral Penedès. Daar minder
kalk en meer zon dan in Champagne en dus is cava minder zuur dan champagne. Naast andere zijn
macabeo, xarel.lo, parellada en chardonnay de meest gangbare rassen.
Enkele kleinere producenten van mousserende wijnen uit Penedès hebben gebroken met DO Cava.
Het productiegebied was te groot en ze wilden strengere regels. Ze brengen hun mousserende wijnen
op de markt onder de naam Corpinnat. Wit minimaal 90% xarel.lo, parellada en/of malvasia. Rosé
mag geen chardonnay en pinot noir hebben.
Recente ontwikkelingen:
- 4 productiezones (met subzones) met regels voor rijping; mag op etiket vermeld worden
- Nieuw segment: Cava de Guarda (9 mnd.), Cava de Guarda Superior Reserva (18 mnd.) en Cava
de Guarda Superior Gran Reserva (min. 30 mnd.). Superior moet vanaf 2021 een eco-certificaat
hebben en vanaf 2025 verplicht bio.
- Sinds 2017 Cava de Paraje Calificado: cava van 1 bedrijf. Strenge voorschriften, o.a. 10 jaar oude
stokken, minimale rijping van 36 maanden en uit één oogstjaar. Alleen Extra Brut, Brut en Brut
Nature. Organoleptische keuring.
Vino de Pago (DO Pago)
Sinds 2003 een nieuwe naam voor speciale categorie Spaanse kwaliteitswijnen: (Vino de) Pago.
Herkomstbenaming voor prestigieuze wijnen van één wijngaard of één specifiek perceel, maar ook
een heel wijngoed. Hoogste niveau, in theorie hoogste erkenning binnen Spaanse wijnwet. Ze mogen
hun wijnen alleen maken van eigen druiven. Pago-concept is niet hetzelfde als chateau-concept.
Wijnen mogen elders gebotteld worden. In 2023 waren er 25 Vinos de Pago. Zie tabel op pagina 42.
Het noordwesten (Galicië)
Het ‘groene’ Spanje of ‘het Spanje achter de bergen’. Tussen Portugal en de Golf van Biskaje. Lichte,
droge en frisse wijnen. Nat en groen. Daardoor ook pergola-systeem met druiven omhoog geleid om
rot en meeldauw tegen te gaan.
Druivenrassen:
a. Wit: albariño, godello, torrontés en teixadura
b. Rood: mencía en tempranillo en merenzao (=trousseau)
DO Rias Baixas
Circa 4.500 ha. Zeer ruig kustgebied. Wijngaarden vooral dicht bij kust. Zeer klein wijngaardbezit.
Voldoende zon en beluchting is essentieel. Maritiem klimaat met 1.600 mm neerslag en 2.200 uren
, zon. Voor Spanje is het hier koel. Vorst en extreme hitte komen nauwelijks voor. Vooral graniet in de
bodem. 95% is witte aanplant, vooral albariño. Handmatige oogst, frisse en elegante wijnen, zonder
houtlagering.
DO Ribeiro
Circa 1.300 ha. Vrij onbekend wijnbouwgebied. Vroeger bekend van de zoete wijnen. Nu is 9% rood
van mencía en tempranillo. Wit 90% van albariño, godello, torrontés en teixadura.
DO Ribeira Sacra
Circa 1.250 ha. Steile terraswijngaarden betekenen handmatige pluk. 90% van de wijn is hier rood
van vooral mencía (minimaal 70%).
DO Valdeorras
Circa 1.150 ha. Oosten van Galicië. Op grens van Atlantisch en continentaal klimaat. 55% wit, 45%
rood. Wit vooral godello en rood van mencía.
DO Monterrei
Slechts 700 ha. Tegen noordgrens van Portugal. Zelfde omstandigheden als Valdeorras. 70% wit van
hier bekende rassen. Idem voor rood.
Arabako Txakolina, Bizkaiko Txakolina, Geteriako Txakolina
3 kleine wijnbouwgebieden in Baskenland, rond stad Bilbao met het woord Chacolí of Txakolina
(Baskisch) in de naam.
- Chacolí de Alava (Arabako Txakolina): 100 ha
- Chacolí de Vizcaya (Bizkaiko Txakolina): 425 ha
- Chacolí de Guetaria (Geteriako Txakolina): 450 ha
Atlantisch klimaat. Vooral zandbodems op klei. Grootste deel is wit van hondarribi zuri (=wit in
Baskisch; 3 rassen!). Rood van hondarribi beltza (=donker in Baskisch). Vaak hebben wijnen een
beetje koolzuur en laag alcoholgehalte (11,5-12%).
Tussen de Pyreneeën en de Ebro
Tussen de Pyreneeën en de rivier Ebro liggen 2 klassieke wijnbouwgebieden van Spanje: Rioja en
Navarra. Hier 1 DOCa (Rioja) en 5 DO’s. Navarra kent bovendien 4 Vinos de Pago.
Druivenrassen:
a. Wit: viura, malvasia riojana, garnacha blanca
b. Rood: tempranillo, garnacha tinta, graciano en mazuelo (carignan)
DOCa Rioja
66.000 ha. Oudste Spaanse herkomstgebied, per 1991 eerste DOCa. Circa 120 km in de loop van de
Ebro. Aan beide zijden gebergten. Gemiddeld 2.800 uren zon. 90% is rode wijn, maar witte Rioja is in
opkomst. Voor rode Rioja is 80% van de aanplant tempranillo. Witte Rioja van viura, malvasia riojana
en garnacha blanca. Vroeger rode Rioja op Amerikaans eiken met typische vanillesmaak. Nu meer
Frans eiken.
Rioja kent 3 zones:
a. Rioja Alta (westen, grootste)
