Samenvatting burgerlijkrecht
Week 1
Verbintenissenrecht algemeen
1. Verbintenissenrecht en goederenrecht
Het verbintenissenrechtrecht heeft met het goederenrecht gemeen dat het deel uitmaakt van
het vermogensrecht. Het vermogensrecht is een verzamelbegrip voor enerzijds eigendom
van lichamelijke zaken en onlichamelijke rechten op goederen, samengevat in term
goederenrecht en anderzijds verbintenissenrecht. Het verbintenissenrecht onderscheidt zich
van he goederenrecht door dat het zich met twee relaties bezighoudt, terwijl het
goederenrecht niet een bepaalde relatie met een of meer bepaalde derden betreft, maar
rechten met een absoluut karakter, die tegen iedereen kunnen worden gehandhaafd.
3a. Invloed Europese Unie
In het verbintenissenrecht zijn vooral Europese richtlijnen van belang. Richtlijnen hebben
geen rechtstreekse werking, maar zijn gericht tot de lidstaten. Op grond van art. 288 WVEU
zijn richtlijnen voor de lidstaten verbindend ten aanzien van het te bereiken resultaat. Het
wordt aan de lidstaten gelaten om de vorm en middelen te kiezen om dat resultaat te
bereiken. Europese richtlijnen worden door lidstaten omgezet of geïmplementeerd in
nationale regels. Het nationale recht wordt dan dus aangepast aan de voorschriften van die
Europese richtlijnen.
3b. Invloed EVRM
Ook het EVRM en de fundamentele vrijheden kunnen van belang zijn voor het privaatrecht.
Art. 6 EVRM is bijvoorbeeld relevant voor civiele procedures. Ook art. 2 EVRM en 8 EVRM
kunnen van belang zijn voor de beoordeling van privaatrechtelijke kwesties. Dat geldt ook
voor art. 1 Eerste protocol bij het EVRM op grond waarvan iedere persoon recht heeft op
ongestoord genot van zijn eigendom.
5. Wat is een verbintenis
Een verbintenis is een rechtsverhouding tussen twee partijen, krachtens welke een van de
partijen, de schuldenaar, een op het terrein van het vermogen liggende prestatie
verschuldigd is aan de andere partij, de schuldeiser, die deze van haar te vorderen heeft. De
verbintenis is dus een vorderingsrecht en schuld. De verbintenis heeft dus een actieve en
passieve kant.
6. De verbintenis in het spraakgebruik
In het BW wordt het begrip verbintenis vaak gebruikt in de betekenis van schuld/rechtsplicht.
Juristen gebruiken het woord verbintenis als synoniem voor schuld. Hier bestaat geen
bezwaar tegen, mist men bedenkt dat tegenover schuld van de een het vorderingsrecht van
de ander staat.
7. Vermogensrechtelijke prestatie
De prestatie die krachtens een verbintenis is verschuldigd, moet van vermogensrechtelijke
aard zijn. Het voorwerp van de verbintenis is een prestatie die kan bestaan in een geven, in
een doen, of in een niet-doen.
8. Op geld waardeerbaar
De omstandigheid dat een verbintenis van vermogensrechtelijke aard is, wil niet zeggen dat
zij op geld waardeerbaar moet zijn. Dit is wel een vereiste voor de indiening van een
vordering in het faillissement van de schuldenaar, maar niet voor haar erkenning als
verbintenis. Zo is de verbintenis om de wederpartij gedurende zekere tijd geen concurrentie
aan te doen, of e verbintenis om bedrijfsgeheimen niet aan derde te onthullen, niet op geld
waardeerbaar, maar zij zijn ook van vermogensrechtelijke betekenis.
,9. Rechtens afdwingbaar
Een kenmerk van de verbintenis is dat de nakoming daarvan in rechte kan worden
afgedwongen. De verbintenis geeft niet alleen aan de schuldeiser een vorderingsrecht, maar
ook een daaraan verbonden rechtsvordering. Op grond van art. 3:296 BW wordt hij die
tegenover een ander verplicht is iets te geven, te doen of na te laten, daarvoor door de
rechter veroordeeld, op vordering van de gerechtigde, tenzij uit de wet, aard van de
verplichting of uit een rechtshandeling iets anders voortvloeit. Die veroordeling levert een
executoriale titel op waarmee de gerechtigde zijn recht ook daadwerkelijk kan
verwezenlijken.
Ook kent de wet onvolmaakte verbintenissen, namelijk natuurlijke verbintenissen. Zij worden
wel als civiele verbintenis aangeduid.
10. Verbintenissen en andere rechtsplichten
Art. 3:396 BW is van toepassing op verbintenissen, omdat zij verplichten tot geven, doen of
nalaten. Verbintenissen zijn vanuit de passieve zijde gezien rechtsplichten, maar niet alle
rechtsplichten zijn verbintenissen. De verbintenis is een subcategorie van de veel ruimte
categorie rechtsplichten. De verbintenis is een rechtsverhouding tussen schuldeiser en
schuldenaar. De rechtsplicht is een verplichting die door het recht in het leven is geroepen,
zonder dat van een rechtsverhouding tussen schuldeiser en schuldenaar sprake hoeft te zijn.
12. Niet-afdwingbare verbintenissen
Op de regel dat een vorderingsrecht altijd in rechte afdwingbaar is, bestaan een aantal
uitzonderingen. In art. 3:296 BW geeft de hoofdregel. Dit houdt in dat van verbintenissen in
recht de nakoming kan worden gevorderd, maar de uitzondering daarop zijn de gevallen
waarin uit de wet, de aard van de rechtshandeling of uit een rechtshandeling volgt dat
veroordeling tot nakoming niet mogelijk is. In deze gevallen wordt gesproken van een
natuurlijke verbintenis. Het gemeenschappelijke kenmerk is, dat zij niet in rechte afdwingbaar
zijn (art. 6:3 BW), maar dat de vrijwillige nakoming daarvan door de schuldenaar niet zonder
rechtsgrond geschiedt en dus niet als onverschuldigde betaling in de zin van art. 6:203 BW
kan worden aangemerkt.
13. Soorten natuurlijke verbintenissen
De natuurlijke verbintenissen zijn onder te verdelen in drie verschillende gronden, namelijk:
1. Gevallen waarin vanaf het ontstaan van het recht de rechtsvordering daaraan door de
wet of rechtshandeling is te onthouden;
2. Gevallen waarin de rechtsvordering aanvankelijk wel bestond, maar zij later aan het
vorderingsrecht is komen te ontvallen.
De belangrijkste die tot deze groep behoren zijn de vorderingsrechten die zijn
verjaard, nadat op die verjaring in rechte een beroep is gedaan.
3. Gevallen waarin de verplichting van zedelijke aard is.
Hierbij gaat het om dringende morele verplichtingen van zodanige aard dat naleving
daarvan, naar maatschappelijke opvattingen als voldoening van een aan die ander
toekomende prestatie moet worden aangemerkt (art. 6:3 BW).
14. Zijn natuurlijke verbintenissen wel verbintenissen
De vraag wat een verbintenis is en of afdwingbaarheid een vereiste is voor het bestaan, is
sterk beïnvloed door de vraag of natuurlijke verbintenissen wel als verbintenissen zijn te
beschouwen. Het kenmerk van natuurlijke verbintenissen is, namelijk dat zij niet in rechte
afdwingbaar zijn (art. 6:3 lid 1 BW).
15. Natuurlijke verbintenissen nader beschouwd
Voor het antwoord op de vraag of er sprake is van voldoening aan een natuurlijke
verbintenis, is de situatie op het moment van het verrichten van de prestatie bepalend.
,16. Natuurlijke verbintenis en schenking
Wie een natuurlijke verbintenis nakomt, betaalt een niet in rechte opvorderbare schuld aan
een ander. Wie krachten een schenking betaalt, betaald een schuld uit een in rechte
opeisbare verbintenis uit een overeenkomst van schenking. Wie een verjaarde schuld
betaalt, schenkt niet.
19. Natuurlijke verbintenis en nietigheid
Een rechtshandeling die nietig is of vernietigd kan worden, blijft niet voortbestaan als bron
van natuurlijke verbintenissen. De debiteur kan zich wel moreel verplicht voelen de nietige of
vernietigde rechtshandeling na te komen, maar wat hij betaalt is dan onverschuldigd.
20. Rechtsgevolgen van natuurlijke verbintenissen
Aangezien bij natuurlijke verbintenissen nakoming niet kan worden afgedwongen, zijn
wetsbepalingen die voorschrift geven hoe, wanneer en waar moet worden nagekomen niet
op de natuurlijke verbintenissen van toepassing, ook niet van overeenkomstige toepassing.
22. Omzetting van een natuurlijke verbintenis
Art. 6:5 BW regelt de omzetting van een natuurlijke verbintenis is een gewone verbintenis die
in rechte afdwingbaar is. Voor die omzetting is een overeenkomst tussen de schuldeiser en
de schuldenaar vereist. Het tot stand komen van een dergelijke overeenkomst wordt spoedig
aangenomen. Zodra de schuldenaar zich tegenover de schuldeiser bereid verklaart om die
verbintenis na te komen, geldt die mededeling als een aanbod om de natuurlijke verbintenis
om te zetten in een afdwingbare en komt de overeenkomst tot omzetting tot stand door
stilzwijgende aanvaarding, tenzij de schuldeiser het aanbod onverwijld heeft afgewezen. De
omzettingsovereenkomst is een rechtshandeling waarmee wordt beoogd een natuurlijke
verbintenis om te zetten in een gewone afdwingbare verbintenis. Dat veronderstelt dat de
schuldenaar weet dat hij niet hoeft na te komen, maar zich toch bereid verklaart de
natuurlijke schuld om te zetten in een opeisbare schuld.
23. De wet als enige bron van verbintenissen
Het recht kent één bron van verbintenissen, namelijk de wet. Art. 6:1 BW bepaalt dat
verbintenissen slechts kunnen ontstaan als dit uit de wet voortvloeit. Art. 6:1 BW maakt de
overeenkomst als bron van verbintenissen ondergeschikt aan de wet.
24. Toch een open systeem van verbintenissen
De billijkheid speelt een belangrijke rol in het verbintenissenrecht. De wet verwijst regelmatig
naar de billijkheid of naar de redelijkheid en billijkheid als norm voor het bestaan of omvang
van de verbintenissen. Men kan dus niet zeggen dat we een gesloten verbintenissenrecht
hebben net zoals we een gesloten stelsel van goederenrechtelijke rechten hebben. In het
goederenrecht worden naast de eigendom slechts die goederenrechtelijke rechten erkend,
die in het wetboek uitdrukkelijk zijn geregeld. De hoofdregel van het overeenkomsten recht is
dat overeenkomsten partijen verbinden en de rechtsgevolgen hebben die partijen zijn
overeengekomen (art. 6:248 BW). Daarmee hangt samen dat de regels van het
verbintenissenrecht in beginsel niet van dwingend recht zijn.
Dat de wet de enige bron van verbintenissen is, betekent niet dat de wet uitdrukkelijk en met
zoveel woorden moet bepalen, dat uit enig rechtsfeit een bepaalde verbintenis voortvloeit.
Ook als de wet dat niet met zoveel woorden bepaalt, kan soms uit het stelsel van de wet en
uit wat wel uitdrukkelijk is bepaald, worden afgeleid dat uit de wet een verbintenis voortvloeit.
De burgerlijke wet is niet alleen wat zij uitdrukkelijk zegt, maar ook wat zij onuitgesproken
impliceert. Daarom bepaalt art. 6:1 BW dat verbintenissen slechts kunnen ontstaan, als dit uit
de wet voortvloeit en niet dat zij slechts kunnen ontstaan als de wet dit uitdrukkelijk bepaalt.
Dit volgt uit het arrest Quint/Te Poel. De Hoge Raad overwoog in deze zaak over de
betekenis van de woorden uit de wet, dat immers uit deze worden niet volgt, dat elke
verbintenis rechtstreeks op enig wetsartikel moet steunen, docht daaruit slechts afgeleid mag
worden, dat in gevallen die niet bepaaldelijk door de wet zijn geregeld, de oplossing moet
, worden aanvaard, die in het stelsel van de wet past en aansluit bij de wel in de wet
geregelde gevallen.
Er is wel betoogd dat er is gekozen voor een gesloten stelsel van verbintenissen, maar
eigenlijk is het verbintenissenrecht vergaand open. Een volledig open stelsel van
verbintenissen zou meebrengen dat ook als verbintenis wordt erkend wat billijk voorkomt op
grond van de omstandigheden van het geval en de bij ons heersende opvattingen over wat
in die omstandigheden zedelijk geboden is.
55. Geven, doen of niet doen
Verbintenissen kunnen op veel manieren worden onderscheiden. Naar de inhoud zijn
verbintenissen te onderscheiden in verbintenissen om te geven, te doen en niet te doen. Bij
verbintenissen om te geven gaat het om verbintenissen tot overdracht van een goed.
Verbintenissen om te doen vloeien voort uit overeenkomsten tot het verrichten van
werkzaamheden. Verbintenissen om niet doen zijn gering. Een voorbeeld hiervan is een
concurrentiebeding.
56. Inspanningsverbintenissen en resultaatverbintenissen
De verbintenissen om te worden meestal onderscheiden in inspannings- en
resultaatsverbintenissen. Deze onderscheiding heeft vooral betekenis voor de vaststelling of
de verbintenis is nagekomen. Als de verbintenis strekt tot het verrichten van een zekere
inspanning, dan is zij nagekomen wanneer de schuldenaar de van hem te verwachten
inspanning heeft geleverd om de werkzaamheden te verrichten. Bij een resultaatsverbintenis
is de verbintenis niet nagekomen als de zaak niet is geleverd.
Als de verbintenis is nagekomen dan komt de vraag of de schuldenaar aansprakelijk is voor
de schade die voortvloeit uit het niet bereiken van het verhoopte resultaat, niet aan de orde.
Als het resultaat niet is waartoe de schuldenaar zich verbonden had, dan is het niet bereiken
daarvan tevens de vaststelling dat de verbintenis niet is nagekomen.
57. Garantieverbintenissen
De schuldenaar schiet in de nakoming van een resultaatverbintenis te kort, als het resultaat
niet wordt verwezenlijkt. Dat betekent niet dat hij ook voor de gevolgen aansprakelijk is.
Daarvoor is vereist dat de tekortkoming aan hem kan worden toegerekend. Er zijn ook
verbintenissen waarbij de schuldenaar absoluut instaat voor het resultaat. Dit zijn
garantieverbintenissen. De koper kan de overeenkomst ontbinden wegens wanprestatie, de
zaak teruggeven en de koopprijs terugvorderen (art. 6:265 jo. 6:271 BW).
Garantieverbintenissen komen in veel gedaanten voor. Bekend zijn de contractuele garanties
die de verkoper aan de koper geeft, dat e verkochte zaak niet gebrekkig is en geschikt is
voor normaal gebruik. In art. 7:17 BW is de verplichting van de verkoper om ervoor in te
staan dat de zaak niet gebrekkig is en is geschikt voor normaal gebruik, in de wet
neergelegd. In art. 7:18-7:25 Bw zijn de gevolgen van een tekortkoming in de nakoming van
de wettelijke garantie geregeld.
58. Alternatieve verbintenissen
Alternatieve verbintenissen of keuzeverbintenissen zijn verbintenissen waarvan de inhoud
van de prestatie niet onmiddellijk vaststaat, omdat de partij die het keuzerecht eerst nog
moet kiezen welke van de alternatieve prestaties moet worden verricht. Het keuzerecht komt
toe aan de schuldeiser of de schuldenaar of aan derden. Wie mag kiezen blijkt bijna altijd uit
een beding dat bij de overeenkomst of andere rechtshandeling is gemaakt. Art. 6:17 BW
geeft het keuzerecht aan de schuldenaar voor het zeldzame geval dat wel vaststaat dat de
verbintenis strekt tot een prestatie naar keuze, maar niet uit wet, gewoonte of
rechtshandeling voortvloeit wie mag kiezen. Het keuzerecht dat aan een van de partijen
toekomt hoeft niet uitdrukkelijk te zijn bedongen, maar het kan voortvloeien uit de
verbintenis. Het is dan een kwestie van uitleg van de verbintenis aan wie het keuzerecht
toekomt. Nadat de keus is bepaald en ter kennis van de wederpartij is gebracht, is de inhoud
Week 1
Verbintenissenrecht algemeen
1. Verbintenissenrecht en goederenrecht
Het verbintenissenrechtrecht heeft met het goederenrecht gemeen dat het deel uitmaakt van
het vermogensrecht. Het vermogensrecht is een verzamelbegrip voor enerzijds eigendom
van lichamelijke zaken en onlichamelijke rechten op goederen, samengevat in term
goederenrecht en anderzijds verbintenissenrecht. Het verbintenissenrecht onderscheidt zich
van he goederenrecht door dat het zich met twee relaties bezighoudt, terwijl het
goederenrecht niet een bepaalde relatie met een of meer bepaalde derden betreft, maar
rechten met een absoluut karakter, die tegen iedereen kunnen worden gehandhaafd.
3a. Invloed Europese Unie
In het verbintenissenrecht zijn vooral Europese richtlijnen van belang. Richtlijnen hebben
geen rechtstreekse werking, maar zijn gericht tot de lidstaten. Op grond van art. 288 WVEU
zijn richtlijnen voor de lidstaten verbindend ten aanzien van het te bereiken resultaat. Het
wordt aan de lidstaten gelaten om de vorm en middelen te kiezen om dat resultaat te
bereiken. Europese richtlijnen worden door lidstaten omgezet of geïmplementeerd in
nationale regels. Het nationale recht wordt dan dus aangepast aan de voorschriften van die
Europese richtlijnen.
3b. Invloed EVRM
Ook het EVRM en de fundamentele vrijheden kunnen van belang zijn voor het privaatrecht.
Art. 6 EVRM is bijvoorbeeld relevant voor civiele procedures. Ook art. 2 EVRM en 8 EVRM
kunnen van belang zijn voor de beoordeling van privaatrechtelijke kwesties. Dat geldt ook
voor art. 1 Eerste protocol bij het EVRM op grond waarvan iedere persoon recht heeft op
ongestoord genot van zijn eigendom.
5. Wat is een verbintenis
Een verbintenis is een rechtsverhouding tussen twee partijen, krachtens welke een van de
partijen, de schuldenaar, een op het terrein van het vermogen liggende prestatie
verschuldigd is aan de andere partij, de schuldeiser, die deze van haar te vorderen heeft. De
verbintenis is dus een vorderingsrecht en schuld. De verbintenis heeft dus een actieve en
passieve kant.
6. De verbintenis in het spraakgebruik
In het BW wordt het begrip verbintenis vaak gebruikt in de betekenis van schuld/rechtsplicht.
Juristen gebruiken het woord verbintenis als synoniem voor schuld. Hier bestaat geen
bezwaar tegen, mist men bedenkt dat tegenover schuld van de een het vorderingsrecht van
de ander staat.
7. Vermogensrechtelijke prestatie
De prestatie die krachtens een verbintenis is verschuldigd, moet van vermogensrechtelijke
aard zijn. Het voorwerp van de verbintenis is een prestatie die kan bestaan in een geven, in
een doen, of in een niet-doen.
8. Op geld waardeerbaar
De omstandigheid dat een verbintenis van vermogensrechtelijke aard is, wil niet zeggen dat
zij op geld waardeerbaar moet zijn. Dit is wel een vereiste voor de indiening van een
vordering in het faillissement van de schuldenaar, maar niet voor haar erkenning als
verbintenis. Zo is de verbintenis om de wederpartij gedurende zekere tijd geen concurrentie
aan te doen, of e verbintenis om bedrijfsgeheimen niet aan derde te onthullen, niet op geld
waardeerbaar, maar zij zijn ook van vermogensrechtelijke betekenis.
,9. Rechtens afdwingbaar
Een kenmerk van de verbintenis is dat de nakoming daarvan in rechte kan worden
afgedwongen. De verbintenis geeft niet alleen aan de schuldeiser een vorderingsrecht, maar
ook een daaraan verbonden rechtsvordering. Op grond van art. 3:296 BW wordt hij die
tegenover een ander verplicht is iets te geven, te doen of na te laten, daarvoor door de
rechter veroordeeld, op vordering van de gerechtigde, tenzij uit de wet, aard van de
verplichting of uit een rechtshandeling iets anders voortvloeit. Die veroordeling levert een
executoriale titel op waarmee de gerechtigde zijn recht ook daadwerkelijk kan
verwezenlijken.
Ook kent de wet onvolmaakte verbintenissen, namelijk natuurlijke verbintenissen. Zij worden
wel als civiele verbintenis aangeduid.
10. Verbintenissen en andere rechtsplichten
Art. 3:396 BW is van toepassing op verbintenissen, omdat zij verplichten tot geven, doen of
nalaten. Verbintenissen zijn vanuit de passieve zijde gezien rechtsplichten, maar niet alle
rechtsplichten zijn verbintenissen. De verbintenis is een subcategorie van de veel ruimte
categorie rechtsplichten. De verbintenis is een rechtsverhouding tussen schuldeiser en
schuldenaar. De rechtsplicht is een verplichting die door het recht in het leven is geroepen,
zonder dat van een rechtsverhouding tussen schuldeiser en schuldenaar sprake hoeft te zijn.
12. Niet-afdwingbare verbintenissen
Op de regel dat een vorderingsrecht altijd in rechte afdwingbaar is, bestaan een aantal
uitzonderingen. In art. 3:296 BW geeft de hoofdregel. Dit houdt in dat van verbintenissen in
recht de nakoming kan worden gevorderd, maar de uitzondering daarop zijn de gevallen
waarin uit de wet, de aard van de rechtshandeling of uit een rechtshandeling volgt dat
veroordeling tot nakoming niet mogelijk is. In deze gevallen wordt gesproken van een
natuurlijke verbintenis. Het gemeenschappelijke kenmerk is, dat zij niet in rechte afdwingbaar
zijn (art. 6:3 BW), maar dat de vrijwillige nakoming daarvan door de schuldenaar niet zonder
rechtsgrond geschiedt en dus niet als onverschuldigde betaling in de zin van art. 6:203 BW
kan worden aangemerkt.
13. Soorten natuurlijke verbintenissen
De natuurlijke verbintenissen zijn onder te verdelen in drie verschillende gronden, namelijk:
1. Gevallen waarin vanaf het ontstaan van het recht de rechtsvordering daaraan door de
wet of rechtshandeling is te onthouden;
2. Gevallen waarin de rechtsvordering aanvankelijk wel bestond, maar zij later aan het
vorderingsrecht is komen te ontvallen.
De belangrijkste die tot deze groep behoren zijn de vorderingsrechten die zijn
verjaard, nadat op die verjaring in rechte een beroep is gedaan.
3. Gevallen waarin de verplichting van zedelijke aard is.
Hierbij gaat het om dringende morele verplichtingen van zodanige aard dat naleving
daarvan, naar maatschappelijke opvattingen als voldoening van een aan die ander
toekomende prestatie moet worden aangemerkt (art. 6:3 BW).
14. Zijn natuurlijke verbintenissen wel verbintenissen
De vraag wat een verbintenis is en of afdwingbaarheid een vereiste is voor het bestaan, is
sterk beïnvloed door de vraag of natuurlijke verbintenissen wel als verbintenissen zijn te
beschouwen. Het kenmerk van natuurlijke verbintenissen is, namelijk dat zij niet in rechte
afdwingbaar zijn (art. 6:3 lid 1 BW).
15. Natuurlijke verbintenissen nader beschouwd
Voor het antwoord op de vraag of er sprake is van voldoening aan een natuurlijke
verbintenis, is de situatie op het moment van het verrichten van de prestatie bepalend.
,16. Natuurlijke verbintenis en schenking
Wie een natuurlijke verbintenis nakomt, betaalt een niet in rechte opvorderbare schuld aan
een ander. Wie krachten een schenking betaalt, betaald een schuld uit een in rechte
opeisbare verbintenis uit een overeenkomst van schenking. Wie een verjaarde schuld
betaalt, schenkt niet.
19. Natuurlijke verbintenis en nietigheid
Een rechtshandeling die nietig is of vernietigd kan worden, blijft niet voortbestaan als bron
van natuurlijke verbintenissen. De debiteur kan zich wel moreel verplicht voelen de nietige of
vernietigde rechtshandeling na te komen, maar wat hij betaalt is dan onverschuldigd.
20. Rechtsgevolgen van natuurlijke verbintenissen
Aangezien bij natuurlijke verbintenissen nakoming niet kan worden afgedwongen, zijn
wetsbepalingen die voorschrift geven hoe, wanneer en waar moet worden nagekomen niet
op de natuurlijke verbintenissen van toepassing, ook niet van overeenkomstige toepassing.
22. Omzetting van een natuurlijke verbintenis
Art. 6:5 BW regelt de omzetting van een natuurlijke verbintenis is een gewone verbintenis die
in rechte afdwingbaar is. Voor die omzetting is een overeenkomst tussen de schuldeiser en
de schuldenaar vereist. Het tot stand komen van een dergelijke overeenkomst wordt spoedig
aangenomen. Zodra de schuldenaar zich tegenover de schuldeiser bereid verklaart om die
verbintenis na te komen, geldt die mededeling als een aanbod om de natuurlijke verbintenis
om te zetten in een afdwingbare en komt de overeenkomst tot omzetting tot stand door
stilzwijgende aanvaarding, tenzij de schuldeiser het aanbod onverwijld heeft afgewezen. De
omzettingsovereenkomst is een rechtshandeling waarmee wordt beoogd een natuurlijke
verbintenis om te zetten in een gewone afdwingbare verbintenis. Dat veronderstelt dat de
schuldenaar weet dat hij niet hoeft na te komen, maar zich toch bereid verklaart de
natuurlijke schuld om te zetten in een opeisbare schuld.
23. De wet als enige bron van verbintenissen
Het recht kent één bron van verbintenissen, namelijk de wet. Art. 6:1 BW bepaalt dat
verbintenissen slechts kunnen ontstaan als dit uit de wet voortvloeit. Art. 6:1 BW maakt de
overeenkomst als bron van verbintenissen ondergeschikt aan de wet.
24. Toch een open systeem van verbintenissen
De billijkheid speelt een belangrijke rol in het verbintenissenrecht. De wet verwijst regelmatig
naar de billijkheid of naar de redelijkheid en billijkheid als norm voor het bestaan of omvang
van de verbintenissen. Men kan dus niet zeggen dat we een gesloten verbintenissenrecht
hebben net zoals we een gesloten stelsel van goederenrechtelijke rechten hebben. In het
goederenrecht worden naast de eigendom slechts die goederenrechtelijke rechten erkend,
die in het wetboek uitdrukkelijk zijn geregeld. De hoofdregel van het overeenkomsten recht is
dat overeenkomsten partijen verbinden en de rechtsgevolgen hebben die partijen zijn
overeengekomen (art. 6:248 BW). Daarmee hangt samen dat de regels van het
verbintenissenrecht in beginsel niet van dwingend recht zijn.
Dat de wet de enige bron van verbintenissen is, betekent niet dat de wet uitdrukkelijk en met
zoveel woorden moet bepalen, dat uit enig rechtsfeit een bepaalde verbintenis voortvloeit.
Ook als de wet dat niet met zoveel woorden bepaalt, kan soms uit het stelsel van de wet en
uit wat wel uitdrukkelijk is bepaald, worden afgeleid dat uit de wet een verbintenis voortvloeit.
De burgerlijke wet is niet alleen wat zij uitdrukkelijk zegt, maar ook wat zij onuitgesproken
impliceert. Daarom bepaalt art. 6:1 BW dat verbintenissen slechts kunnen ontstaan, als dit uit
de wet voortvloeit en niet dat zij slechts kunnen ontstaan als de wet dit uitdrukkelijk bepaalt.
Dit volgt uit het arrest Quint/Te Poel. De Hoge Raad overwoog in deze zaak over de
betekenis van de woorden uit de wet, dat immers uit deze worden niet volgt, dat elke
verbintenis rechtstreeks op enig wetsartikel moet steunen, docht daaruit slechts afgeleid mag
worden, dat in gevallen die niet bepaaldelijk door de wet zijn geregeld, de oplossing moet
, worden aanvaard, die in het stelsel van de wet past en aansluit bij de wel in de wet
geregelde gevallen.
Er is wel betoogd dat er is gekozen voor een gesloten stelsel van verbintenissen, maar
eigenlijk is het verbintenissenrecht vergaand open. Een volledig open stelsel van
verbintenissen zou meebrengen dat ook als verbintenis wordt erkend wat billijk voorkomt op
grond van de omstandigheden van het geval en de bij ons heersende opvattingen over wat
in die omstandigheden zedelijk geboden is.
55. Geven, doen of niet doen
Verbintenissen kunnen op veel manieren worden onderscheiden. Naar de inhoud zijn
verbintenissen te onderscheiden in verbintenissen om te geven, te doen en niet te doen. Bij
verbintenissen om te geven gaat het om verbintenissen tot overdracht van een goed.
Verbintenissen om te doen vloeien voort uit overeenkomsten tot het verrichten van
werkzaamheden. Verbintenissen om niet doen zijn gering. Een voorbeeld hiervan is een
concurrentiebeding.
56. Inspanningsverbintenissen en resultaatverbintenissen
De verbintenissen om te worden meestal onderscheiden in inspannings- en
resultaatsverbintenissen. Deze onderscheiding heeft vooral betekenis voor de vaststelling of
de verbintenis is nagekomen. Als de verbintenis strekt tot het verrichten van een zekere
inspanning, dan is zij nagekomen wanneer de schuldenaar de van hem te verwachten
inspanning heeft geleverd om de werkzaamheden te verrichten. Bij een resultaatsverbintenis
is de verbintenis niet nagekomen als de zaak niet is geleverd.
Als de verbintenis is nagekomen dan komt de vraag of de schuldenaar aansprakelijk is voor
de schade die voortvloeit uit het niet bereiken van het verhoopte resultaat, niet aan de orde.
Als het resultaat niet is waartoe de schuldenaar zich verbonden had, dan is het niet bereiken
daarvan tevens de vaststelling dat de verbintenis niet is nagekomen.
57. Garantieverbintenissen
De schuldenaar schiet in de nakoming van een resultaatverbintenis te kort, als het resultaat
niet wordt verwezenlijkt. Dat betekent niet dat hij ook voor de gevolgen aansprakelijk is.
Daarvoor is vereist dat de tekortkoming aan hem kan worden toegerekend. Er zijn ook
verbintenissen waarbij de schuldenaar absoluut instaat voor het resultaat. Dit zijn
garantieverbintenissen. De koper kan de overeenkomst ontbinden wegens wanprestatie, de
zaak teruggeven en de koopprijs terugvorderen (art. 6:265 jo. 6:271 BW).
Garantieverbintenissen komen in veel gedaanten voor. Bekend zijn de contractuele garanties
die de verkoper aan de koper geeft, dat e verkochte zaak niet gebrekkig is en geschikt is
voor normaal gebruik. In art. 7:17 BW is de verplichting van de verkoper om ervoor in te
staan dat de zaak niet gebrekkig is en is geschikt voor normaal gebruik, in de wet
neergelegd. In art. 7:18-7:25 Bw zijn de gevolgen van een tekortkoming in de nakoming van
de wettelijke garantie geregeld.
58. Alternatieve verbintenissen
Alternatieve verbintenissen of keuzeverbintenissen zijn verbintenissen waarvan de inhoud
van de prestatie niet onmiddellijk vaststaat, omdat de partij die het keuzerecht eerst nog
moet kiezen welke van de alternatieve prestaties moet worden verricht. Het keuzerecht komt
toe aan de schuldeiser of de schuldenaar of aan derden. Wie mag kiezen blijkt bijna altijd uit
een beding dat bij de overeenkomst of andere rechtshandeling is gemaakt. Art. 6:17 BW
geeft het keuzerecht aan de schuldenaar voor het zeldzame geval dat wel vaststaat dat de
verbintenis strekt tot een prestatie naar keuze, maar niet uit wet, gewoonte of
rechtshandeling voortvloeit wie mag kiezen. Het keuzerecht dat aan een van de partijen
toekomt hoeft niet uitdrukkelijk te zijn bedongen, maar het kan voortvloeien uit de
verbintenis. Het is dan een kwestie van uitleg van de verbintenis aan wie het keuzerecht
toekomt. Nadat de keus is bepaald en ter kennis van de wederpartij is gebracht, is de inhoud
