Jurisprudentie staatsrecht
Week 1
HR Verkiezingsafspraak Elsloo
In Limburg is het veel meer dan in de rest van het land dat mensen voorkeursstemmen
uitbrengen tijdens de verkiezingen. Soms worden er ook weleens verkiezingsafspraken
gemaakt over wie in de Raad komt. Dit wijkt af van de Kieswet, omdat de Kieswet uitgaat
van de volgorde van de lijst.
In dit geval waren er gemeenteraadsverkiezingen geweest. Onderling was de afspraak dat
degene met de meeste stemmen in de Raad kwamen. Toen zou iemand die laag op de lijst
stond in de Raad komen, maar iemand die hoger op de lijst stond stak hier een stukje voor.
Degene met de meeste stemmen ging naar de burgerlijke rechter op grond van de
Onrechtmatige daad.
De Hoge Raad heeft toen bepaald dat hij niet bevoegd is om te beoordelen om dat er geen
enkel burgerlijk recht is geschonden. De rechter wil niet treden in dit politieke geschil.
HR Waterpakt (r.o. 3.5)
In Waterpakt ging het om een wetgever die niet een bepaalde wet tot stand wilde brengen,
terwijl dit volgens Europees recht wel moest. Een Europese richtlijn moest tot uitvoering
worden gebracht en de Nederlandse wetgever deed dit niet. Een belangenorganisatie die
vordert bij de rechter dat de wetgever de richtlijn om zet in een wet in formele zin. Een wet in
formele zin wordt vastgesteld door de Staten-Generaal en de regering. Hierbij moeten de
politieke belangen worden afgewogen. De machtenscheiding brengt mee dat de rechter niet
mag ingrijpen in politieke afwegingen. Dit is ook zo bij de omzetting van Europese wetgeving.
De Hoge Raad treedt ook in deze zaak zeer terughoudend op.
Ro 3.5
HR Meerenberg
Meerenberg is een psychiatrische kliniek waar veel cliënten kwamen. Cliënten van
Meerenberg wilden niet worden geregisterd en het bestuur deed dit ook niet. De regeling dat
cliënten moeten worden geregistreerd was een regeling van de koning/regering, oftewel een
amvb. Het overtreden van deze bepaling is strafbaar. In deze zaak was het de vraag of de
koning wel zo’n regeling mag stellen.
De OvJ is in cassatie gegaan, nadat het bestuur werd ontslagen van rechtsvervolging. In de
Grondwet staat niks over deze bevoegdheid van de koning. Het is niet bepalend of de
Grondwet zegt dat je iets niet mag. Een bevoegdheid moet uitdrukkelijk worden toegekend
bij wet.
HR fluoridering
In deze zaak heeft het gemeentelijk waterbedrijf bepaald dat er fluoride wordt toegevoegd
aan het drinkwater. Het Hof en de rechtbank stellen de gemeente in het gelijk. Het was
namelijk de vraag of er een wettelijke bepaling nodig is voor maatregelen die zeer ingrijpend
van aard zijn. De waterleidingwet gaf weinig aanleiding voor het toekennen van de
toestemming voor het toevoegen van fluoride aan het drinkwater. Dit is nu enkel een feitelijke
handeling. Als een overheid feitelijk en ingrijpend handelt moet er ook worden gehandeld
volgens het legaliteitsbeginsel.
Week 5
HR Meerenberg
De regering had in deze periode niet de bevoegdheid om amvb’s op te stellen op grond van
de Grondwet. Volgens de Hoge Raad mag dit niet. Er moet een wettelijke bevoegdheid zijn.
Dit kan door attributie of delegatie, maar er moet wel een wettelijke basis zijn. Hierbij zijn art.
81 en 89 Gw van belang.
, Week 6
HR Arubaanse verkiezingsuitspraak
In dit arrest heeft de Hoge Raad geoordeeld dat bovenstaande afspraken tussen de politieke
partij en het Kamerlid nietig zijn op grond van art. 3:40 BW. Volgens art. 3:40 BW mogen
overeenkomsten niet in strijd zijn met de openbare orde.
Toch worden deze afspraken altijd gesloten, omdat de politieke partijen grip willen houden
op de Kamerleden.
Week 7
HR Grenstractaat Aken
In deze zaak werd een boer beboet, omdat hij goederen aan het transporteren was. Dit
mocht volgens een koninklijke regeling niet, maar wel volgens een grenstractaat. De Hoge
Rad oordeelde dat het verdrag zonder transformatie doorwerkt in de nationale rechtsorde en
dat de boer dus een beroep kan doen op het grenstractaat.
HR Rookverbod
In deze zaak ging het om het rookverbod in cafés. In kleine cafés met maar één werknemer
of alleen de eigenaar mochten zelf bepalen of het rookverbod gold. De Nederlandse niet
rookorganisatie stapte vanwege deze uitzondering naar de rechter. De organisatie deed een
beroep op art. 8 lid 2 Who kader-verdrag. Deze bepaling is vaag en er wordt bepaald dat de
staten iets moeten uitvoeren. Het gehele rookverbod eerst en daarna werd de uitzondering
ingevoerd. Dit maakt dat art. 8 lid 2 who een ieder verbindende bepaling is. Om te bepalen of
een bepaling een ieder verbindend is moet eer worden beoordeeld wat in het verdrag zelf
staat. Als niet uit de tekst of de totstandkomingsgeschiedenis blijkt dat de bepaling een ieder
verbindend is, is de inhoud van de bepaling beslissend. Het gaat erom of de bepaling
onvoorwaardelijk en voldoende nauwkeurig is om in de nationale rechtsorde door te werken.
Wanneer dit nog niet duidelijk is hangt het af van de context waarin de bepaling wordt
ingeroepen en of zij als objectief recht kan functioneren.
HvJEG Van Gend/Loos
Van Gend en Loos is een vervoersbedrijf en zij moesten douaneposten betalen. Daarom
stapte van Gend en Loos naar de rechter. Er werd een beroep gedaan op art. 12 van. De
rechter stelde een prejudiciële vraag aan het Hof van Justitie, namelijk of het Europees recht
doorwerkt in de nationale rechtsorde. Het hof stelt dat het niet uitmaakt wat voor een stelsel
een land heeft, het Europese recht werkt altijd rechtstreeks door in de nationale rechtsorde,
omdat de EU afhankelijk is van de staten om rechten en plichten in het leven te roepen.
HvJEG Costa/Enel
In deze zaak werd een bedrijf overgenomen door de staat. Volgens het Europese recht was
dit niet toegestaan, maar volgende de Italiaanse wet wel. De Italiaanse wet was later tot
stand gekomen. Het hof van justitie oordeelde dat het Europese recht voorrang heeft op de
nationale wetgeving ondanks dat de nationale wetgeving later tot stand is gekomen. Dit
vanwege de effectiviteit en homogeniteit van de EU-wetgeving.
HR Rusttijden
In deze zaak was het de vraag of een richtlijn over de rusttijden van vrachtwagenchauffers
van de EU een ieder verbindende bepaling is op grond van art. 93 en 94 Gw. Volgens de
Hoge Raad moet hierbij niet worden gekeken naar nationale wetgeving, maar naar de
Europese jurisprudentie (HvJEUG Van Gend en Loos en Costa/Enel) (r.o. 3.6).
Week 1
HR Verkiezingsafspraak Elsloo
In Limburg is het veel meer dan in de rest van het land dat mensen voorkeursstemmen
uitbrengen tijdens de verkiezingen. Soms worden er ook weleens verkiezingsafspraken
gemaakt over wie in de Raad komt. Dit wijkt af van de Kieswet, omdat de Kieswet uitgaat
van de volgorde van de lijst.
In dit geval waren er gemeenteraadsverkiezingen geweest. Onderling was de afspraak dat
degene met de meeste stemmen in de Raad kwamen. Toen zou iemand die laag op de lijst
stond in de Raad komen, maar iemand die hoger op de lijst stond stak hier een stukje voor.
Degene met de meeste stemmen ging naar de burgerlijke rechter op grond van de
Onrechtmatige daad.
De Hoge Raad heeft toen bepaald dat hij niet bevoegd is om te beoordelen om dat er geen
enkel burgerlijk recht is geschonden. De rechter wil niet treden in dit politieke geschil.
HR Waterpakt (r.o. 3.5)
In Waterpakt ging het om een wetgever die niet een bepaalde wet tot stand wilde brengen,
terwijl dit volgens Europees recht wel moest. Een Europese richtlijn moest tot uitvoering
worden gebracht en de Nederlandse wetgever deed dit niet. Een belangenorganisatie die
vordert bij de rechter dat de wetgever de richtlijn om zet in een wet in formele zin. Een wet in
formele zin wordt vastgesteld door de Staten-Generaal en de regering. Hierbij moeten de
politieke belangen worden afgewogen. De machtenscheiding brengt mee dat de rechter niet
mag ingrijpen in politieke afwegingen. Dit is ook zo bij de omzetting van Europese wetgeving.
De Hoge Raad treedt ook in deze zaak zeer terughoudend op.
Ro 3.5
HR Meerenberg
Meerenberg is een psychiatrische kliniek waar veel cliënten kwamen. Cliënten van
Meerenberg wilden niet worden geregisterd en het bestuur deed dit ook niet. De regeling dat
cliënten moeten worden geregistreerd was een regeling van de koning/regering, oftewel een
amvb. Het overtreden van deze bepaling is strafbaar. In deze zaak was het de vraag of de
koning wel zo’n regeling mag stellen.
De OvJ is in cassatie gegaan, nadat het bestuur werd ontslagen van rechtsvervolging. In de
Grondwet staat niks over deze bevoegdheid van de koning. Het is niet bepalend of de
Grondwet zegt dat je iets niet mag. Een bevoegdheid moet uitdrukkelijk worden toegekend
bij wet.
HR fluoridering
In deze zaak heeft het gemeentelijk waterbedrijf bepaald dat er fluoride wordt toegevoegd
aan het drinkwater. Het Hof en de rechtbank stellen de gemeente in het gelijk. Het was
namelijk de vraag of er een wettelijke bepaling nodig is voor maatregelen die zeer ingrijpend
van aard zijn. De waterleidingwet gaf weinig aanleiding voor het toekennen van de
toestemming voor het toevoegen van fluoride aan het drinkwater. Dit is nu enkel een feitelijke
handeling. Als een overheid feitelijk en ingrijpend handelt moet er ook worden gehandeld
volgens het legaliteitsbeginsel.
Week 5
HR Meerenberg
De regering had in deze periode niet de bevoegdheid om amvb’s op te stellen op grond van
de Grondwet. Volgens de Hoge Raad mag dit niet. Er moet een wettelijke bevoegdheid zijn.
Dit kan door attributie of delegatie, maar er moet wel een wettelijke basis zijn. Hierbij zijn art.
81 en 89 Gw van belang.
, Week 6
HR Arubaanse verkiezingsuitspraak
In dit arrest heeft de Hoge Raad geoordeeld dat bovenstaande afspraken tussen de politieke
partij en het Kamerlid nietig zijn op grond van art. 3:40 BW. Volgens art. 3:40 BW mogen
overeenkomsten niet in strijd zijn met de openbare orde.
Toch worden deze afspraken altijd gesloten, omdat de politieke partijen grip willen houden
op de Kamerleden.
Week 7
HR Grenstractaat Aken
In deze zaak werd een boer beboet, omdat hij goederen aan het transporteren was. Dit
mocht volgens een koninklijke regeling niet, maar wel volgens een grenstractaat. De Hoge
Rad oordeelde dat het verdrag zonder transformatie doorwerkt in de nationale rechtsorde en
dat de boer dus een beroep kan doen op het grenstractaat.
HR Rookverbod
In deze zaak ging het om het rookverbod in cafés. In kleine cafés met maar één werknemer
of alleen de eigenaar mochten zelf bepalen of het rookverbod gold. De Nederlandse niet
rookorganisatie stapte vanwege deze uitzondering naar de rechter. De organisatie deed een
beroep op art. 8 lid 2 Who kader-verdrag. Deze bepaling is vaag en er wordt bepaald dat de
staten iets moeten uitvoeren. Het gehele rookverbod eerst en daarna werd de uitzondering
ingevoerd. Dit maakt dat art. 8 lid 2 who een ieder verbindende bepaling is. Om te bepalen of
een bepaling een ieder verbindend is moet eer worden beoordeeld wat in het verdrag zelf
staat. Als niet uit de tekst of de totstandkomingsgeschiedenis blijkt dat de bepaling een ieder
verbindend is, is de inhoud van de bepaling beslissend. Het gaat erom of de bepaling
onvoorwaardelijk en voldoende nauwkeurig is om in de nationale rechtsorde door te werken.
Wanneer dit nog niet duidelijk is hangt het af van de context waarin de bepaling wordt
ingeroepen en of zij als objectief recht kan functioneren.
HvJEG Van Gend/Loos
Van Gend en Loos is een vervoersbedrijf en zij moesten douaneposten betalen. Daarom
stapte van Gend en Loos naar de rechter. Er werd een beroep gedaan op art. 12 van. De
rechter stelde een prejudiciële vraag aan het Hof van Justitie, namelijk of het Europees recht
doorwerkt in de nationale rechtsorde. Het hof stelt dat het niet uitmaakt wat voor een stelsel
een land heeft, het Europese recht werkt altijd rechtstreeks door in de nationale rechtsorde,
omdat de EU afhankelijk is van de staten om rechten en plichten in het leven te roepen.
HvJEG Costa/Enel
In deze zaak werd een bedrijf overgenomen door de staat. Volgens het Europese recht was
dit niet toegestaan, maar volgende de Italiaanse wet wel. De Italiaanse wet was later tot
stand gekomen. Het hof van justitie oordeelde dat het Europese recht voorrang heeft op de
nationale wetgeving ondanks dat de nationale wetgeving later tot stand is gekomen. Dit
vanwege de effectiviteit en homogeniteit van de EU-wetgeving.
HR Rusttijden
In deze zaak was het de vraag of een richtlijn over de rusttijden van vrachtwagenchauffers
van de EU een ieder verbindende bepaling is op grond van art. 93 en 94 Gw. Volgens de
Hoge Raad moet hierbij niet worden gekeken naar nationale wetgeving, maar naar de
Europese jurisprudentie (HvJEUG Van Gend en Loos en Costa/Enel) (r.o. 3.6).
