Samenvatting Feniks LRN-line online + boek 4/5 havo - Geschiedenis tijdvak 7

jaar gebeurtenis kenmerken
1600 Gebruik van de ratio (*het verstand, de rede)  Positieve gevolgen bij
natuurwetenschappers
(zie 6.3 kunst en wetenschap)
 zou dit niet ook kunnen gelden voor
Rationeel optimisme het bestuderen van de mens en de
samenleving?

= de overtuiging dat zo een betere,
eerlijkere samenleving kon worden
ontwikkeld
 verlichte filosofen gingen uit van
vragen:
 Waarom had de vorst zoveel
macht?
 Waarom schreef de kerk zoveel
regels voor?
 Waarom was er ongelijkheid?
 …
* deze vragen waren eeuwen lang
beantwoord door te verwijzen naar traditie

Natuurlijke rechten Filosofen gingen uit van dat er rechten
bestaan die voor alle mensen gelden, net
zoals natuurwetten die overal in de natuur
gelden.
Bv: water verdampt bij 100 graden.

= Mensen zouden in alle omstandigheden
over bepaalde rechten moeten
beschikken.
Bv: Vrijheid van meningsuiting
Montesquieu  trias politica Vond het belangrijk dat de macht niet in
handen van één persoon of groep was.
 Macht verdelen, of controleren 
machtsmisbruik verminderd
 Wie de bestuurder moest worden is
minder belangrijk
Fransman Voltaire Alleen mensen met een goede opleiding
kunnen deel uitmaken van het bestuur
Filosoof John Locke Sociaal contract sluiten  politieke
eenheid  mensen uit hun midden
bestuurders kiezen + recht om hen weer
af te zetten.
Denker Rousseau Steunde het idee, MAAR volk behield wel
hoogste macht (wat het volk wil moest
gebeuren) minderheid voegen naar de
meerderheid
1751 Franse wetenschapper Denis Diderot + Jean Encyclopédie: honderden deskundigen
d’Alembert een groot deel van de toen beschikbare
kennis en ideeën beschreven.
 ze hadden veel invloed op het denken
van de burgerij in Europa

Niet iedereen even gelukkig met de
encyclopédie:
 Edelen en geestelijken voelden zich
aangevallen WANT veel kritiek op…
 de voorrechten van de adel
 positie kerk
Oproep verbod op boek werkte averechts  geestelijkheid
 boeken werden daarna juist beter
verkocht

, Verlichte ideeën drongen ook door tot Meeste van hen hielden vast aan het
verschillende vorsten absolutisme
= regeringsvorm van het ancien régime

Wel stelden sommige absolute vorsten
zich open voor verlichte denkbeelden
Frederik de Grote van Pruisen  Hij zag zichzelf als ‘eerste dienaar van
de staat’
 Hij wees het droit divin af
 Hij vond dat hij verantwoording was
verschuldigd aan het volk met wie hij
verlicht absolutisme (manier van een sociaal contract had afgesloten 
regeren) contract was bindend, volk kon hem
niet afzetten
 Volk kreeg geen inspraak in bestuur
 Geloofsvrijheid
 Beter onderwijs
Catherina de Grote van Rusland  Ideeën over gelijkheid en vrijheid
interessant
 Liet grondwet schrijven
 Russische edelen waren het er niet
mee eens
 vervelend om aan dezelfde rechten
en plichten te zijn gebonden als de
horigen op hun landerijen

* Catherina afhankelijk van adel 
grondwet verdween snel


7.2 Slavernij in de koloniën
+/- Engelsen wilden plantages opzetten In Suriname  plantagekolonie
1650  Klimaat en grond ideaal voor
verbouwen van suiker
 Indianen niet geschikt voor
plantagewerk
 Afrikaanse slaven ingezet  Amerika
via Trans-Atlantische slavenhandel
1667 Suriname veroverd door een Zeeuwse kapitein Plantages in hand van kleine groep
Zeeuwse en Hollandse kolonisten
 Staten-Generaal: zorgde voor soldaten
die belangen van plantagehouders
verdedigen
 Traden op als er opstanden uitbraken
 Traden op als ontsnapte slaven vanuit
het regenwoud plantages aanvielen
Ontstaan complexe samenleving  Europese kolonisten
 Slaven
 Vrije zwarten (vrijgelaten slaven of hun
nakomelingen)
 Mensen van gemengde afkomst
(mulatten)
Vrije zwarten slaven + mulatten kochten  slavernij in alle lagen van de koloniale
slaven (als ze dat konden betalen) samenleving
1773 - Boni Beroemde vrijheidsstrijder
1777  vader NL plantagehouder, moeder
slavin
Moeder verstoten en gevlucht
aangesloten bij groep marrons =
gevluchte slaven die met regelmaat
vanuit het oerwoud de plantages