Samenvatting goederenrecht

GOEDERENRECHT Prof. Annelies
Wylleman

INLEIDING

Enkele begrippen

Het vermogensrecht is het recht tot de regeling van de patrimoniale
subjectieve rechten. Patrimoniaal betekent de op geld waardeerbare
zaken. Binnen het vermogensrecht bestaan er drie soorten van
patrimoniale subjectieve rechten:

 Zakelijke rechten
 Vorderingsrechten
 Intellectuele rechten

Binnen het goederenrecht zijn er linken met vorderingsrechten (het
verbintenissenrecht). Deze rechten bieden een rechtssubject een recht op
een prestatie van een ander rechtssubject. Het gaat dus over
rechtsverhoudingen tussen rechtssubjecten. Een prestatie is iets doen,
iets niet doen (iets laten) of iets geven. Een andere link binnen het
goederenrecht kan gemaakt worden met de intellectuele rechten. Deze
geven de titularis een tijdelijk en exclusief exploitatierecht op een
originele creatie van de menselijke geest.

In het vak goederenrecht zien we de zakelijke rechten. Deze geven een
rechtssubject een rechtstreekse zeggenschap over een bepaalde zaak.
Het gaat dus over de verhouding tussen mens en zaak met een variabele
draagwijdte in functie van de aard van het zakelijk recht. Zo zijn er
gradaties in het zeggenschap waarbij de ene titularis meer macht heeft
over een goed dan een ander.

We spreken van de zakelijke hoofdrechten. Het meest volkomen zakelijke
recht is het eigendomsrecht. Daarnaast hebben we de mede-
eigendom, een variant van het eigendomsrecht. Tenslotte bestaan er ook
zakelijke rechten met minder omvangrijke zeggenschap op een zaak, de
zakelijke gebruiksrechten, zoals de erfdienstbaarheden, vruchtgebruik,
erfpacht en opstalrecht.

We spreken ook van bijkomende zakelijke rechten. Dit zijn zakelijke
zekerheden, ze zijn een accessorium (bijzaak) van een schuldvordering.
Ze waarborgen deze schuldvordering. Voorbeelden van bijkomende
zakelijke rechten zijn de bijzondere voorrechten, pand, hypotheek en
retentierecht.




1

,De modernisering van het goederenrecht

Het goederenrecht werd geregeld in het Burgerlijk Wetboek van 1894.
Deze was gericht op een agrarische samenleving. Het goederenrecht in dit
boek is nauwelijks gewijzigd tot de recente hervorming. Deze hervorming
kent zijn ingang op 1 september 2021. De inwerkingtreding van Boek 3
van het (nieuw) BW, is begrepen in de wet van 4 februari 202 (BS 17
maart 2020).

Belang van het zakenrecht

Zakenrecht is van belang voor een goede juridische regeling van de
toekenning van zakelijke rechten. Het zakenrecht is belangrijk voor onze
welvaart want hoe minder er geregeld is, hoe meer ongelijkheid er is. Het
eigendomsrecht is daarom het grondrecht binnen het zakenrecht. In
België kennen we een publiciteitssysteem. Dit systeem is cruciaal want het
zorgt ervoor dat we snel en met zekerheid weten wie welk vermogen
heeft. Het is dus nuttig voor de medecontractant en voor de overheid.

Zaak – voorwerp – goed – vruchten – opbrengsten – vermogen

De term zaak is algemeen. Het betreft alles wat bestaat, met uitzondering
van de mens. Wanneer we enger kijken naar deze definitie komen we uit
op de term goederen. Goederen zijn alle voorwerpen die vatbaar zijn voor
toe-eigening met inbegrip van de vermogensrechten (intellectuele
rechten, vorderingsrechten, eigendomsrechten…).

Een voorwerp is dat wat geen persoon en geen dier is, ongeacht of het
voorwerp natuurlijk of kunstmatig, lichamelijk of onlichamelijk is. In het
oude BW werd een dier wel nog als voorwerp gezien. Dit is nu niet meer
het geval aangezien een dier een gevoelsvermogen en biologische noden
heeft, wat een voorwerp niet heeft. Lichamelijke voorwerpen zijn
voorwerpen die zintuigelijke kunnen worden waargenomen en worden
gemeten met een momentopname.

Een belangrijk onderscheid dat moet worden kunnen gemaakt is dat
tussen de begrippen vruchten en opbrengsten. Vruchten zijn datgene wat
een goed periodiek voortbrengt zonder dat dit de substantie van het goed
wijzigt, ongeacht of dit uit zichzelf gebeurt of als gevolg van de valorisatie
ervan (betaling tegenover gebruik). Opbrengsten zijn datgene wat een
goed opbrengt maar waardoor de waarde van het goed onmiddellijk of
geleidelijk wordt verminderd bv. diamanten uit een mijn.




2

,Het vermogen is een juridische algemeenheid die het geheel van de
bestaande en toekomstige goederen (baten) en verbintenissen (lasten)
omvat. Het vermogen is belangrijk in het erfrecht en het
verbintenissenrecht. Elk persoon heeft minstens één vermogen. In het
modern recht spreken we van het principe van eenheid van het vermogen.
Dit houdt in dat schuldeisers het gehele vermogen mogen aanspreken
zoals het eruit ziet op het moment van de aanspraak. De
kwaliteitsrekening is een uitzondering op dit principe. Deze is dus van
toepassing op advocaten, notarissen en deurwaarders die een
derdenrekening hebben.

INDELING VAN DE GOEDEREN

Goederen worden ingedeeld om ze in functie van de categorie waartoe ze
behoren, een eigen rechtsstatuut hebben. Het is de basis tot normering.

Goederen volgens de graad van toe-eigeningsmogelijkheid

De indeling is van belang want het is doorslaggevend voor de vraag of een
goed wel het voorwerp kan uitmaken van zakelijke rechten. We maken een
onderscheid tussen twee soorten goederen:

 Goederen in de handel
 Goederen buiten de handel

Goederen in de handel kunnen het voorwerp zijn van vermogensrecht, dus
van private toe-eigening en verhandeling tussen burgers. Goederen buiten
de handel komen in feite wel in aanmerking voor private toe-eigening en
verhandeling maar niet in rechte. Niet in rechte omdat de wetgever ze
bewust buiten het rechtsverkeer plaatst bv. drugs.

We spreken van gemene voorwerpen of gemeenschappelijke voorwerpen
(res communes). Dit zijn voorwerpen die aan niemand toebehoren en
worden gebruikt in het algemeen belang, met inbegrip van het belang
voor toekomstige generaties. We hebben een zorgplicht over deze
goederen bv. de lucht, de zee. De gemene voorwerpen zijn niet vatbaar
voor toe-eigening voor hun totaliteit maar wel voor een deel bv. emmertje
water halen uit de zee.

Goederen zonder eigenaar (res nullius) zijn van tweeërlei aard:

 Ofwel hebben ze nooit een eigenaar gehad maar zijn ze wel vatbaar
voor toe-eigening bv. een wild zwijn, een wolf…
 Ofwel heeft de eigenaar er afstand van gedaan (res derelictae) bv. een
bekende schrijver gooit zijn tekst in een vuilbak op straat




3

, Er is een onderscheid tussen de regeling voor onroerende en roerende
goederen. Verlaten onroerende goederen gaan naar de Belgische staat
maar wanneer deze afstand schade doet aan de gemeenschap kan een
bijkomende schadevergoeding worden opgelegd. Voor verlaten roerende
goederen is er geen sanctie, deze gaan ook naar de staat.

Gevonden goederen hebben wel een eigenaar. Goederen kunnen
gevonden worden wanneer ze:

 Verloren goederen zijn (eigenaar is onbekend)
 Res nullius zijn (objectief gezien van niemand zijn)
 Schatten zijn (werden verborgen en hadden een eigenaar maar die kan
zijn eigendomsrecht niet meer aantonen)

Goederen volgens hun gebruik

We spreken van vervangbare en niet-vervangbare goederen. Vervangbaar
betekent dat ze onderling verwisselbaar zijn. Hierbij is het criterium de wil
van de partijen zelf en dus niet een intrinsiek kenmerk van de goederen.
Het belang tussen het onderscheid van beiden ligt in het
verbintenissenrecht:

 Kwijting van de schuld kan door het leveren van de vervangende zaak
als het voorwerp een vervangbaar goed is
 Schuldvergelijking is enkel mogelijk voor geld en vervangbare zaken van
dezelfde soort

We maken ook een onderscheid tussen verbuikbare en niet-verbruikbare
goederen. Verbruikbare goederen kan men niet gebruiken zonder erover te
beschikken. Ze gaan dus verloren (feitelijk of juridisch) bij het eerste
gebruik dat men ervan maakt. Het belang van het onderscheid is de
bruikleen/verbruikleen (vruchtgebruik).

Tenslotte zijn er de soortgoederen (genera) en de bepaalde goederen
(species). Soortgoederen zijn slechts bepaald naar hun generieke
eigenschappen, dus naar hun maat, getal of gewicht. Bepaalde goederen
zijn individueel bepaalde goederen. Het onderscheidend criterium is de
aard van de goederen zelf. Het belang van het onderscheid tussen genera
en species vindt je terug in het goederenrecht en het
verbintenissenrechtn. In het goederenrecht is er de teruggave bij het
einde van vruchtgebruik, dit is een specialiteitsbeginsel (vermenging). In
het verbintenissenrecht is er de leer van eigendomsoverdracht en de
risicoleer.




4