Levensbeschouwing – samenvatting van het handboek Samenleven met
overtuigingen. Levensbeschouwing, democratie en wetenschap:
HOOFDSTUK 1: WESTERSE TRADITIES
Inleiding:
Drie monotheïstische openbaringsgodsdiensten:
1. Jodendom
2. Christendom
3. Islam
-> gaan alle drie terug op figuur van stamvader Abraham + in alle drie de godsdiensten speelt de
schrift een belangrijke rol
=> “godsdiensten van het boek”
2. Christendom
2.1 Verspreiding en aantallen
Christendom = grootste + meest verspreide religie ter wereld
= ontstaan in het Midden-Oosten
= helft van christenen is katholiek
= 37% behoort tot de protestantse traditie
-> 3 tradities: Mainline Protestant Churches, Evangelicals, Historically Black Churches
-> baptisten bevinden zich hierbinnen
= Southern Baptist Convention
Binnen traditionele protestantisme -> methodisten vormen grootste famillie
-> grote interne diversiteit
Grieks- en Russisch-orthodoxen = 12 procent van de christenen
= georganiseerd o.b.v. patriarchaten
Jehova’s getuigen = ontstonden eind 19de eeuw in de VS binnen adventistische stroming
= geloven dat de mens zich in de eindtijd bevindt
De mormoonse kerk = ontstaan in 1830 in NY door Joseph Smith Jr.
= alle bestaande kerken zijn vals, Smith publiceerde zelf het Boek van Mormon
= in Salt Lake City (Utah) ligt hun hoofdzetel
= geloven dat het doopsel nog postuum voltrokken kan worden
Het aantal christenen zal de komende decennia blijven stijgen
-> heeft vooral met demografische factoren te maken + vooral in ontwikkelingslanden
2.2 Jezus: ‘marginale jood’ en Messias
Christendom:
- In de schoot van het jodendom ontstaan, maar ook als een afsplitsing ervan
- Eerste christenen = joden die in Jezus een Messias erkenden
- Mogelijk door expliciete messiaanse verwachting, eindtijdverwachting, idee van leven na de
dood
Jezus:
- Gebrek aan bronnen -> weinig over hem bekend
- Opgegroeid in farizeïsche kringen -> daarna in kringen van baptisme van Johannes de Doper
- Zijn boodschap: aandacht voor de zwakkeren, verhouding met God, kritiek op te
materialistische geloofsbeleving, geestelijke bekering in Einde der Tijden
o Eindtijdgeloof is doorheen de tijd weggeëbd
,Verschil christendom <-> jodendom:
- Christenen geloven dat Jezus de Messias is (zijn verlossing: liefde van God voor alle mensen)
- Christenen kennen bijzonder statuut toe aan Jezus (= incarnatie/vleeswording van God in de
mens)
o Feest rond incarnatie = Kerstmis (herdenking geboorte Jezus, 25 december)
- Jezus is voor christenen de zoon van God die gestorven is om de mensheid van zonde te
redden
- Christendom = universaliteit -> voor alle mensen + in alle talen
- Missionering en bekering nemen belangrijke plaats in in het christendom
- De voorschriften uit de wet van Mozes
o Christenen: dubbele liefdesgebod: bemin God & bemin naaste zoals jezelf
o Joden: geboden uit de Thora onderhouden
- Christenen: meer op het hiernamaals gericht (verrijzenis van ziel & lichaam)
2.3 Nieuw Testament
Christelijke Bijbel = Oud en Nieuw Testament
= grotendeels gelijk aan de Tenach
= een nieuw verbond: Jezus vervult de joodse messiaanse profetieën
uit het OT
= bevat 27 boeken
=> eerst Marcusevangelie rond het jaar 70 -> Mattheus en Lucas
(synoptische evangeliën) hebben zich erop gebaseerd
-> Johannesevangelie pas rond jaar 90-110
Evangelies ≠ betrouwbare geschiedschrijving
=> kenden Jezus niet
=> slechts verhalen om christelijke geloof over te dragen
Naast 4 evangelies bevat NT ook het historisch boek Handelingen der apostelen (waarschijnlijk door
Lucas geschreven) = hoe 1ste christelijke gemeensch. zich vormen
NT bevat ook brieven -> 14 brieven aan Paulus toegeschreven zijn belangrijkst + oudst
-> gericht aan 1ste christelijke gemeenschappen
Dan hebben we ook het boek Openbaring of ook Apocalyps genoemd
=> behoort in het OT tot eschatologische literatuur
=> profetie over eindtijd en laatste oordeel
2.4 Geloofsleer
Specifiek voor zowat alle christenen: apostolische geloofsbelijdenis zoals die op het concilie van
Nicea (325) werd opgetekend (zie fragment p. 30)
Deze geloofsbelijdenis (credo) = resultaat van de strijd rond de orthodoxie
-> wat was bv. de natuur van Jezus?
Concilie was bijeengeroepen door Romeinse keizer Constantijn
-> kozen daar voor homo-ousios = christus is één in wezen met de Vader, van dezelfde substantie
Op concilie van Chalcedon (451) werd deze leer bevestigd & veroordeelden ze zo het nestorianisme
(geloof dat Christus 2 personen was: de mens Jezus en de goddelijke zoon van God)
Inquisitie = rechtbank van Katholieke Kerk belast met opsporen en veroordelen van ketterij en
andersgelovigen
1ste slachtoffers pauselijke inquisitie = de katharen
= en middeleeuws, dualistische strekking die door de
prediking v/d rondtrekkende perfecti vooral populair werd in
, het zuiden van Frankrijk
Joden en moslims werden in EU geregeld opgejaagd door de christenen (bv. door kruistochten)
+ bij missionering van de Nieuwe Wereld -> niet bereid tot bekering = geweld
In filosofisch-theologische traditie -> probleem van lijden en kwaad neemt bel. rol in
Vragen uit het bijbelboek Job -> probleem van de theodicee: God moet zich verantwoorden voor het
bestaan van het kwaad
2.5 Religieuze praktijk
Christendom is eerder orthodoxie i.p.v. orthopraxie
-> boodschap van Jezus uitdragen door navolging van Christus in dagelijkse leven
-> christelijke liefde en ethiek vereisen inzet voor de naaste in navolging v/d parabel v/d
barmhartige Samaritaan (evangelische naastenliefde)
Belangrijkste viering: eucharistieviering (= herdenking Laatste Avondmaal) + consecratie (hosties en
wijn)
=> communie: diepe vorm v/communicatie met Jezus – eten van hostie
=> sacrament: middel om een spirituele zegening te ontvangen + uiterlijk teken v/e innerlijke beleving
: zijn er 7 voor de katholieken en de orthodoxen: eucharistie, biecht, doopsel, vormsel,
huwelijk, ziekenzalving, priesterwijding
-> protestanten hebben er 2: eucharistie en doopsel
Belangrijkste christelijke feest: Pasen (gaat terug op joodse Pesachtraditie)
= herdenken verrijzenis JC
= valt op eerste zondag na eerste volle maan v/d lente
Week voor Pasen = Goede Week (Witte donderdag, Goede vrijdag, Stille zaterdag)
-> herdenken Laatste avondmaal
-> herdenken Jezus’ kruisdood
In Johannesevangelie: geen laatste avondmaal, wel verhaal v/J die voeten wast
Aswoensdag = 40 dagen voor Pasen, dus begin Veertigdagentijd (voor kath., ortho. & sommige prot.)
Hemelvaart = 40 dagen na Pasen
Pinksteren = 50 dagen na Pasen (= herdenken hoe volgelingen inspiratie v/d Heilige Geest ontvingen)
Kerstmis = 25 december (= geboorte van Jezus)
-> hier eindigt de adventsperiode (begint op vierde zondag voor Kerstmis)
Driekoningen = 6 januari (verwijst naar verschijning van God aan alle volken op aarde)
= Caspar, Melchior, Balthasar -> goud, mirre, wierook
-> de Oosters-orthodoxe Kerk herdenkt die dag de doop van Jezus in de Jordaan
Maria Lichtmis = veertig dagen na Kerstmis (2 februari)
= jonge moeder moet zich 40 dagen na bevalling reinigen in tempel + elke mannelijke
eerstgeborene aan God opdragen
Dagen voor katholieken belangrijk, maar losstaan van figuur JC:
Onze-Lieve-Vrouw Hemelvaart = 15 augustus
Allerheiligen = 1 november (eren van alle heiligen)
Allerzielen = 2 november (herdenken v/d overledenen)
Binnen katholieke en orthodoxe kerken andere vormen v/collectieve geloofsbeleving = processies en
bedevaarten
-> bedevaartsoorden: Lourdes en Santiago de Compostella, Banneux
Wereldjongerendag (v/d Rooms-katholieke Kerk) = populair door Poolse paus Johannes Paulus II
Na JP II -> Benedictus XVI -> Franciscus
overtuigingen. Levensbeschouwing, democratie en wetenschap:
HOOFDSTUK 1: WESTERSE TRADITIES
Inleiding:
Drie monotheïstische openbaringsgodsdiensten:
1. Jodendom
2. Christendom
3. Islam
-> gaan alle drie terug op figuur van stamvader Abraham + in alle drie de godsdiensten speelt de
schrift een belangrijke rol
=> “godsdiensten van het boek”
2. Christendom
2.1 Verspreiding en aantallen
Christendom = grootste + meest verspreide religie ter wereld
= ontstaan in het Midden-Oosten
= helft van christenen is katholiek
= 37% behoort tot de protestantse traditie
-> 3 tradities: Mainline Protestant Churches, Evangelicals, Historically Black Churches
-> baptisten bevinden zich hierbinnen
= Southern Baptist Convention
Binnen traditionele protestantisme -> methodisten vormen grootste famillie
-> grote interne diversiteit
Grieks- en Russisch-orthodoxen = 12 procent van de christenen
= georganiseerd o.b.v. patriarchaten
Jehova’s getuigen = ontstonden eind 19de eeuw in de VS binnen adventistische stroming
= geloven dat de mens zich in de eindtijd bevindt
De mormoonse kerk = ontstaan in 1830 in NY door Joseph Smith Jr.
= alle bestaande kerken zijn vals, Smith publiceerde zelf het Boek van Mormon
= in Salt Lake City (Utah) ligt hun hoofdzetel
= geloven dat het doopsel nog postuum voltrokken kan worden
Het aantal christenen zal de komende decennia blijven stijgen
-> heeft vooral met demografische factoren te maken + vooral in ontwikkelingslanden
2.2 Jezus: ‘marginale jood’ en Messias
Christendom:
- In de schoot van het jodendom ontstaan, maar ook als een afsplitsing ervan
- Eerste christenen = joden die in Jezus een Messias erkenden
- Mogelijk door expliciete messiaanse verwachting, eindtijdverwachting, idee van leven na de
dood
Jezus:
- Gebrek aan bronnen -> weinig over hem bekend
- Opgegroeid in farizeïsche kringen -> daarna in kringen van baptisme van Johannes de Doper
- Zijn boodschap: aandacht voor de zwakkeren, verhouding met God, kritiek op te
materialistische geloofsbeleving, geestelijke bekering in Einde der Tijden
o Eindtijdgeloof is doorheen de tijd weggeëbd
,Verschil christendom <-> jodendom:
- Christenen geloven dat Jezus de Messias is (zijn verlossing: liefde van God voor alle mensen)
- Christenen kennen bijzonder statuut toe aan Jezus (= incarnatie/vleeswording van God in de
mens)
o Feest rond incarnatie = Kerstmis (herdenking geboorte Jezus, 25 december)
- Jezus is voor christenen de zoon van God die gestorven is om de mensheid van zonde te
redden
- Christendom = universaliteit -> voor alle mensen + in alle talen
- Missionering en bekering nemen belangrijke plaats in in het christendom
- De voorschriften uit de wet van Mozes
o Christenen: dubbele liefdesgebod: bemin God & bemin naaste zoals jezelf
o Joden: geboden uit de Thora onderhouden
- Christenen: meer op het hiernamaals gericht (verrijzenis van ziel & lichaam)
2.3 Nieuw Testament
Christelijke Bijbel = Oud en Nieuw Testament
= grotendeels gelijk aan de Tenach
= een nieuw verbond: Jezus vervult de joodse messiaanse profetieën
uit het OT
= bevat 27 boeken
=> eerst Marcusevangelie rond het jaar 70 -> Mattheus en Lucas
(synoptische evangeliën) hebben zich erop gebaseerd
-> Johannesevangelie pas rond jaar 90-110
Evangelies ≠ betrouwbare geschiedschrijving
=> kenden Jezus niet
=> slechts verhalen om christelijke geloof over te dragen
Naast 4 evangelies bevat NT ook het historisch boek Handelingen der apostelen (waarschijnlijk door
Lucas geschreven) = hoe 1ste christelijke gemeensch. zich vormen
NT bevat ook brieven -> 14 brieven aan Paulus toegeschreven zijn belangrijkst + oudst
-> gericht aan 1ste christelijke gemeenschappen
Dan hebben we ook het boek Openbaring of ook Apocalyps genoemd
=> behoort in het OT tot eschatologische literatuur
=> profetie over eindtijd en laatste oordeel
2.4 Geloofsleer
Specifiek voor zowat alle christenen: apostolische geloofsbelijdenis zoals die op het concilie van
Nicea (325) werd opgetekend (zie fragment p. 30)
Deze geloofsbelijdenis (credo) = resultaat van de strijd rond de orthodoxie
-> wat was bv. de natuur van Jezus?
Concilie was bijeengeroepen door Romeinse keizer Constantijn
-> kozen daar voor homo-ousios = christus is één in wezen met de Vader, van dezelfde substantie
Op concilie van Chalcedon (451) werd deze leer bevestigd & veroordeelden ze zo het nestorianisme
(geloof dat Christus 2 personen was: de mens Jezus en de goddelijke zoon van God)
Inquisitie = rechtbank van Katholieke Kerk belast met opsporen en veroordelen van ketterij en
andersgelovigen
1ste slachtoffers pauselijke inquisitie = de katharen
= en middeleeuws, dualistische strekking die door de
prediking v/d rondtrekkende perfecti vooral populair werd in
, het zuiden van Frankrijk
Joden en moslims werden in EU geregeld opgejaagd door de christenen (bv. door kruistochten)
+ bij missionering van de Nieuwe Wereld -> niet bereid tot bekering = geweld
In filosofisch-theologische traditie -> probleem van lijden en kwaad neemt bel. rol in
Vragen uit het bijbelboek Job -> probleem van de theodicee: God moet zich verantwoorden voor het
bestaan van het kwaad
2.5 Religieuze praktijk
Christendom is eerder orthodoxie i.p.v. orthopraxie
-> boodschap van Jezus uitdragen door navolging van Christus in dagelijkse leven
-> christelijke liefde en ethiek vereisen inzet voor de naaste in navolging v/d parabel v/d
barmhartige Samaritaan (evangelische naastenliefde)
Belangrijkste viering: eucharistieviering (= herdenking Laatste Avondmaal) + consecratie (hosties en
wijn)
=> communie: diepe vorm v/communicatie met Jezus – eten van hostie
=> sacrament: middel om een spirituele zegening te ontvangen + uiterlijk teken v/e innerlijke beleving
: zijn er 7 voor de katholieken en de orthodoxen: eucharistie, biecht, doopsel, vormsel,
huwelijk, ziekenzalving, priesterwijding
-> protestanten hebben er 2: eucharistie en doopsel
Belangrijkste christelijke feest: Pasen (gaat terug op joodse Pesachtraditie)
= herdenken verrijzenis JC
= valt op eerste zondag na eerste volle maan v/d lente
Week voor Pasen = Goede Week (Witte donderdag, Goede vrijdag, Stille zaterdag)
-> herdenken Laatste avondmaal
-> herdenken Jezus’ kruisdood
In Johannesevangelie: geen laatste avondmaal, wel verhaal v/J die voeten wast
Aswoensdag = 40 dagen voor Pasen, dus begin Veertigdagentijd (voor kath., ortho. & sommige prot.)
Hemelvaart = 40 dagen na Pasen
Pinksteren = 50 dagen na Pasen (= herdenken hoe volgelingen inspiratie v/d Heilige Geest ontvingen)
Kerstmis = 25 december (= geboorte van Jezus)
-> hier eindigt de adventsperiode (begint op vierde zondag voor Kerstmis)
Driekoningen = 6 januari (verwijst naar verschijning van God aan alle volken op aarde)
= Caspar, Melchior, Balthasar -> goud, mirre, wierook
-> de Oosters-orthodoxe Kerk herdenkt die dag de doop van Jezus in de Jordaan
Maria Lichtmis = veertig dagen na Kerstmis (2 februari)
= jonge moeder moet zich 40 dagen na bevalling reinigen in tempel + elke mannelijke
eerstgeborene aan God opdragen
Dagen voor katholieken belangrijk, maar losstaan van figuur JC:
Onze-Lieve-Vrouw Hemelvaart = 15 augustus
Allerheiligen = 1 november (eren van alle heiligen)
Allerzielen = 2 november (herdenken v/d overledenen)
Binnen katholieke en orthodoxe kerken andere vormen v/collectieve geloofsbeleving = processies en
bedevaarten
-> bedevaartsoorden: Lourdes en Santiago de Compostella, Banneux
Wereldjongerendag (v/d Rooms-katholieke Kerk) = populair door Poolse paus Johannes Paulus II
Na JP II -> Benedictus XVI -> Franciscus
