Week 1: Algemene achtergrond forensische
accountancy
Artikel 1: The cruelest lies are often told in silence. (Marcel Pheijffer, 2009).
1: Mijn gevaarlijke gedachte.
- Door accountants gecontroleerde en geaccordeerde cijfers vertellen niet per
definitie het ware verhaal van een organisatie. De werkelijkheid is in het jaarverslag
op meerdere wijzen cijfermatig weer te even – door keuzemogelijkheden in
verslaggevingsstelsels en subjectieve inschattingen.
o Een accountantscontrole van de gerapporteerde gegevens en cijfers voegt
zekerheid toe, maar is geen garantie.
- Cijfers uit het jaarrapport gaan grotendeels om het verleden. Die kunnen een solide
basis zijn voor een gezonde toekomst, maar toch is de waarde ervan om iets over de
toekomst te kunnen zeggen beperkt.
- Het geschreven woord van de directie is vaak belangrijker dan de winst- en
verliesrekening en de balans. Niet alleen wat het vertelt, maar nog belangrijker, ook
wat het verzwijgt. → “The cruelest lies are often told in silence”
2: Cash is a fact, profit an opinion?
- De rapportage over kastromen is vaak waardevoller dan die over de winst van een
onderneming.
o Bij het bepalen van winst moeten veel keuzes gemaakt worden. Voorbeelden
van keuzes zijn: het verslaggevingsstelsel dat men gaat hanteren, de wijze
van opbrengstverantwoording, de verwerking van onderhanden werk,
waarderingsvraagstukken, afschrijvingstermijnen en keuzes aangaande de
vorming en vrijval van voorzieningen.
o De Generally Accepted Accounting Principles (GAAP) zijn regels over deze
onderwerpen.
o De hoeveelheid regels is enorm, verschilt per land, de gedachten die eraan
ten grondslag liggen zijn vaak onduidelijk.
o De regels wekken de suggestie dat de weergave van de cijfers van de
onderneming juist is zolang maar binnen GAAP wordt gebleven. Dit is wel
juist volgens de letter van de wet- en regelgeving, maar zeker niet altijd
volgens de geest hiervan.
, o Conclusie: cijfers zijn niet altijd betrouwbaar en er bestaan veel
mogelijkheden om deze te manipuleren in de richting die de opstellers ervan
wensen.
- Bij kasstromen is het aantal keuzemogelijkheden beduidend minder.
o Veel voorbeeld quotes uit het artikel beschrijven dat cash niet zomaar
gecreëerd kan worden, dat cash de realiteit is, dat cash echt, eindig en
meetbaar is.
o Maar, kasstromen bestaan niet alleen maar uit contante geldstromen in
keiharde euro’s. Kasstromen vloeien voort uit operationele, investerings- en
financieringsactiviteiten. Deze zijn ook manipuleerbaar, zowel binnen als
buiten de grenzen van de GAAP.
o Een voorbeeld van fraude met kasstromen is de Parmalat-zaak. Het
management hield tegenover de accountants vol dat het bij de Bank of
America een tegoed had van 4,8 miljard dollar. De accountants hadden
hiervan ook een bevestiging van de bank ontvangen. Maar, de bevestiging
bleek vervalst.
- ‘Cash’ is dus niet daadwerkelijk een ‘fact’, maar net als winst ook een opinie. Toch
zijn kasstromen betrouwbaarder dan winstcijfers.
o Dit is door de financiële markten niet afdoende onderkend.
o Vanaf de jaren ’90 keek men steeds minder goed naar de kwaliteit van de
winst en de verhouding daarvan tot de kasstromen.
o Ondernemers lieten beleggers, analisten en banken geloven dat het niet of
minder uitkeren van dividenden goed zou zijn voor de onderneming, en dus
ook voor de stakeholders. Bijvoorbeeld omdat het geld nu benut kon worden
voor het inkopen van eigen aandelen. Maar, het niet of minder uitbetalen van
dividenden heeft ertoe geleid dat het voor bedrijven makkelijker werd om
‘accountancy-spelletjes’ te spelen. Als je de dividenden wel uitbetaalt, moet
je cash generen en is winst generen op papier niet voldoende.
3: Creative accounting.
- Er bestaat veel wet- en regelgeving over de balans en de winst- en verliesrekening,
er is echter relatief weinig wet- en regelgeving ten aanzien van het
kasstroomoverzicht.
o Terwijl een rapportage over de kasstromen over het algemeen dus
waardevoller is/wordt gevonden.
- ‘Creative accounting’ is een vorm van ‘earnings management’, waarbij gewoonlijk
binnen de wet wordt geopereerd.
o Er bestaan veel definities over het begrip ‘creative accounting’, het artikel
geeft er geen.
o De term ‘creative accounting’ is vooral bedacht door praktijkmensen en
beroepen die rapporteren over de markt (zoals journalisten). Hun zorgen
komen voort uit het observeren van de markt, niet uit een theorie. Ze
begrijpen dat creatief boekhouden gemotiveerd wordt door het verlangen om
, investeerders te misleiden door te presenteren wat ze willen zien, zoals
bijvoorbeeld een toenemende winst.
- Een aantal verschijningsvormen van ‘creative accounting’ zijn:
o ‘Income smoothing & cookie jar reserves’
▪ Is in feite winstegalisatie. In goede tijden wordt geld weggezet om dat
vervolgens te gebruiken in tijden dat het minder gaat. Op deze manier
kunnen de winsten relatief egaal of in een stijgende lijn worden
gepresenteerd.
o ‘Big bath accounting’
▪ Met deze methode wordt de balans opgeschoond. Door in een jaar
waarin het toch al slecht gaat ‘extra ellende’ te nemen en het
resultaat nog verder te verlagen, wordt het waarschijnlijker dat voor
de komende jaren een resultaatsverbetering kan worden getoond.
• Dit kan bijvoorbeeld door extra afschrijvingen en het treffen
van reorganisatie- of herstructureringsvoorzieningen.
▪ Aantredend management kan deze methode gebruiken. Ze
verschuiven de pijn naar het oude management, geven hen de schuld,
en stellen vervolgens zelf verantwoordelijk te zijn voor het
resultaatherstel.
▪ Aftredend management kan deze methode ook gebruiken. Zij
verschuiven kosten naar de toekomst, waardoor de resultaten feitelijk
te hoog worden voorgesteld. Dit kan bijvoorbeeld zijn met het oog op
bonus- en vertrekregelingen. Toekomstige winsten – waarvoor het
aantredend management verantwoordelijk wordt – zullen daardoor
lager uitvallen.
o ‘Premature revenue recognition’
▪ Omzet wordt te vroeg verantwoord. Goederen die feitelijk en juridisch
gezien nog niet zijn geleverd, worden wel als zodanig verantwoord.
o ‘Channel stuffing’
▪ Is een variant op ‘premature revenue recognition’.
▪ Er vinden ongevraagd leveranties plaats, bijvoorbeeld door extra
goederen te leveren bij door afnemers bestelde goederen. De
getoonde omzet wordt vergroot en de debiteurenpositie stijgt. Omdat
het om ongevraagde leveranties gaat moeten de transacties later wel
worden teruggedraaid, maar uiteraard na de verslagleggingstermijn.
▪ Het kan ook gaan om het doen van verkopen op basis van
ongebruikelijk hoge kortingen. Op deze wijze wordt omzet als het
ware ‘gestolen’ van de toekomst, omdat afnemers dan voorlopig
genoeg voorraad hebben.
- Er zijn een aantal redenen waarom ‘creative accounting’ voorkomt:
o de beloning van de ondernemingsleiding is (gedeeltelijk) winstafhankelijk
o het verhullen van een zwakke performance van de ondernemingsleiding
o winstverlagende maatregelen kunnen opportuun zijn uit bijvoorbeeld
concurrentie-overwegingen of het verhullen van kartelposities
, o het voldoen aan de druk en verwachtingen van (institutionele) beleggers
o ten behoeve van ratio’s die bijvoorbeeld bij het aantrekken van vreemd
vermogen van belang zijn
o het beïnvloeden van (potentiële) aandeelhouders en financiële analisten
o het verminderen van onzekerheid en risico’s
4: Creative compliance.
- Bij ‘creative accounting’ wordt gewoonlijk binnen de wet geopereerd. Moeten we
dat zien als de letter van de wet, of de geest van de wet?
o In de praktijk wordt vaker naar de letter dan de geest van wet- en regelgeving
gekeken. Dit noemen we een legalistische benadering.
- ‘Creative compliance’ betekent het wel naar de letter, maar niet naar de geest van
wet- en regelgeving handelen.
- Dit staat in contrast met begrippen die in het huidige tijdperk populair zijn bij
ondernemers, zoals maatschappelijk verantwoord ondernemen, sociaal
ondernemen, transparantie, bedrijfsethiek, ‘compliance’, ‘corporate governance’,
‘the tone at the top’ et cetera.
o Indien deze begrippen worden geplaatst in het perspectief van ‘creative
accounting’ mag je van ondernemers best verwachten dat creatieve
verslaglegging gepaard gaat met openheid ten aanzien van alternatieve
verslaggevingsmethodieken. Openheid ten aanzien van inschattingen en
uitgangspunten. Openheid ten aanzien van hardheid en vooral zachtheid van
cijfers. Openheid ten aanzien van de inschatting van gehanteerde onder- en
bovengrenzen.
- De legalistische benadering heeft niet zoveel op met het opereren naar de geest van
wet- en regelgeving. In een tijdperk waarin ondernemers terzijde worden gestaan
door advocaten en accountantskantoren, niet alleen als controleur maar ook als
adviseur, is dat ook niet zo verwonderlijk.
o Er is weinig bewijs dat bedrijven zich schuldig maken aan flagrante
overtredingen van de standaarden voor jaarrekeningen. Echter wordt er van
tijd tot tijd sterke druk uitgeoefend op accountants om interpretaties van
standaarden voor jaarrekeningen te accepteren die eerder in
overeenstemming zijn met de belangen van de opstellers dan met de geest
van de standaard.
5: Fraude.
- De definitie van fraude bevat 3 elementen: fraude is opzettelijke misleiding waarbij
het behalen van een wederrechtelijk voordeel wordt beoogd.
- Fraude gaat vaak gepaard met:
o Valsheid in geschrifte (art. 225 WvS, 6 jaar gevangenisstraf)
o Een samenweefsel van verdichtsels en listige kunstgrepen (art. 326 WvS, 4
jaar gevangenisstraf)
accountancy
Artikel 1: The cruelest lies are often told in silence. (Marcel Pheijffer, 2009).
1: Mijn gevaarlijke gedachte.
- Door accountants gecontroleerde en geaccordeerde cijfers vertellen niet per
definitie het ware verhaal van een organisatie. De werkelijkheid is in het jaarverslag
op meerdere wijzen cijfermatig weer te even – door keuzemogelijkheden in
verslaggevingsstelsels en subjectieve inschattingen.
o Een accountantscontrole van de gerapporteerde gegevens en cijfers voegt
zekerheid toe, maar is geen garantie.
- Cijfers uit het jaarrapport gaan grotendeels om het verleden. Die kunnen een solide
basis zijn voor een gezonde toekomst, maar toch is de waarde ervan om iets over de
toekomst te kunnen zeggen beperkt.
- Het geschreven woord van de directie is vaak belangrijker dan de winst- en
verliesrekening en de balans. Niet alleen wat het vertelt, maar nog belangrijker, ook
wat het verzwijgt. → “The cruelest lies are often told in silence”
2: Cash is a fact, profit an opinion?
- De rapportage over kastromen is vaak waardevoller dan die over de winst van een
onderneming.
o Bij het bepalen van winst moeten veel keuzes gemaakt worden. Voorbeelden
van keuzes zijn: het verslaggevingsstelsel dat men gaat hanteren, de wijze
van opbrengstverantwoording, de verwerking van onderhanden werk,
waarderingsvraagstukken, afschrijvingstermijnen en keuzes aangaande de
vorming en vrijval van voorzieningen.
o De Generally Accepted Accounting Principles (GAAP) zijn regels over deze
onderwerpen.
o De hoeveelheid regels is enorm, verschilt per land, de gedachten die eraan
ten grondslag liggen zijn vaak onduidelijk.
o De regels wekken de suggestie dat de weergave van de cijfers van de
onderneming juist is zolang maar binnen GAAP wordt gebleven. Dit is wel
juist volgens de letter van de wet- en regelgeving, maar zeker niet altijd
volgens de geest hiervan.
, o Conclusie: cijfers zijn niet altijd betrouwbaar en er bestaan veel
mogelijkheden om deze te manipuleren in de richting die de opstellers ervan
wensen.
- Bij kasstromen is het aantal keuzemogelijkheden beduidend minder.
o Veel voorbeeld quotes uit het artikel beschrijven dat cash niet zomaar
gecreëerd kan worden, dat cash de realiteit is, dat cash echt, eindig en
meetbaar is.
o Maar, kasstromen bestaan niet alleen maar uit contante geldstromen in
keiharde euro’s. Kasstromen vloeien voort uit operationele, investerings- en
financieringsactiviteiten. Deze zijn ook manipuleerbaar, zowel binnen als
buiten de grenzen van de GAAP.
o Een voorbeeld van fraude met kasstromen is de Parmalat-zaak. Het
management hield tegenover de accountants vol dat het bij de Bank of
America een tegoed had van 4,8 miljard dollar. De accountants hadden
hiervan ook een bevestiging van de bank ontvangen. Maar, de bevestiging
bleek vervalst.
- ‘Cash’ is dus niet daadwerkelijk een ‘fact’, maar net als winst ook een opinie. Toch
zijn kasstromen betrouwbaarder dan winstcijfers.
o Dit is door de financiële markten niet afdoende onderkend.
o Vanaf de jaren ’90 keek men steeds minder goed naar de kwaliteit van de
winst en de verhouding daarvan tot de kasstromen.
o Ondernemers lieten beleggers, analisten en banken geloven dat het niet of
minder uitkeren van dividenden goed zou zijn voor de onderneming, en dus
ook voor de stakeholders. Bijvoorbeeld omdat het geld nu benut kon worden
voor het inkopen van eigen aandelen. Maar, het niet of minder uitbetalen van
dividenden heeft ertoe geleid dat het voor bedrijven makkelijker werd om
‘accountancy-spelletjes’ te spelen. Als je de dividenden wel uitbetaalt, moet
je cash generen en is winst generen op papier niet voldoende.
3: Creative accounting.
- Er bestaat veel wet- en regelgeving over de balans en de winst- en verliesrekening,
er is echter relatief weinig wet- en regelgeving ten aanzien van het
kasstroomoverzicht.
o Terwijl een rapportage over de kasstromen over het algemeen dus
waardevoller is/wordt gevonden.
- ‘Creative accounting’ is een vorm van ‘earnings management’, waarbij gewoonlijk
binnen de wet wordt geopereerd.
o Er bestaan veel definities over het begrip ‘creative accounting’, het artikel
geeft er geen.
o De term ‘creative accounting’ is vooral bedacht door praktijkmensen en
beroepen die rapporteren over de markt (zoals journalisten). Hun zorgen
komen voort uit het observeren van de markt, niet uit een theorie. Ze
begrijpen dat creatief boekhouden gemotiveerd wordt door het verlangen om
, investeerders te misleiden door te presenteren wat ze willen zien, zoals
bijvoorbeeld een toenemende winst.
- Een aantal verschijningsvormen van ‘creative accounting’ zijn:
o ‘Income smoothing & cookie jar reserves’
▪ Is in feite winstegalisatie. In goede tijden wordt geld weggezet om dat
vervolgens te gebruiken in tijden dat het minder gaat. Op deze manier
kunnen de winsten relatief egaal of in een stijgende lijn worden
gepresenteerd.
o ‘Big bath accounting’
▪ Met deze methode wordt de balans opgeschoond. Door in een jaar
waarin het toch al slecht gaat ‘extra ellende’ te nemen en het
resultaat nog verder te verlagen, wordt het waarschijnlijker dat voor
de komende jaren een resultaatsverbetering kan worden getoond.
• Dit kan bijvoorbeeld door extra afschrijvingen en het treffen
van reorganisatie- of herstructureringsvoorzieningen.
▪ Aantredend management kan deze methode gebruiken. Ze
verschuiven de pijn naar het oude management, geven hen de schuld,
en stellen vervolgens zelf verantwoordelijk te zijn voor het
resultaatherstel.
▪ Aftredend management kan deze methode ook gebruiken. Zij
verschuiven kosten naar de toekomst, waardoor de resultaten feitelijk
te hoog worden voorgesteld. Dit kan bijvoorbeeld zijn met het oog op
bonus- en vertrekregelingen. Toekomstige winsten – waarvoor het
aantredend management verantwoordelijk wordt – zullen daardoor
lager uitvallen.
o ‘Premature revenue recognition’
▪ Omzet wordt te vroeg verantwoord. Goederen die feitelijk en juridisch
gezien nog niet zijn geleverd, worden wel als zodanig verantwoord.
o ‘Channel stuffing’
▪ Is een variant op ‘premature revenue recognition’.
▪ Er vinden ongevraagd leveranties plaats, bijvoorbeeld door extra
goederen te leveren bij door afnemers bestelde goederen. De
getoonde omzet wordt vergroot en de debiteurenpositie stijgt. Omdat
het om ongevraagde leveranties gaat moeten de transacties later wel
worden teruggedraaid, maar uiteraard na de verslagleggingstermijn.
▪ Het kan ook gaan om het doen van verkopen op basis van
ongebruikelijk hoge kortingen. Op deze wijze wordt omzet als het
ware ‘gestolen’ van de toekomst, omdat afnemers dan voorlopig
genoeg voorraad hebben.
- Er zijn een aantal redenen waarom ‘creative accounting’ voorkomt:
o de beloning van de ondernemingsleiding is (gedeeltelijk) winstafhankelijk
o het verhullen van een zwakke performance van de ondernemingsleiding
o winstverlagende maatregelen kunnen opportuun zijn uit bijvoorbeeld
concurrentie-overwegingen of het verhullen van kartelposities
, o het voldoen aan de druk en verwachtingen van (institutionele) beleggers
o ten behoeve van ratio’s die bijvoorbeeld bij het aantrekken van vreemd
vermogen van belang zijn
o het beïnvloeden van (potentiële) aandeelhouders en financiële analisten
o het verminderen van onzekerheid en risico’s
4: Creative compliance.
- Bij ‘creative accounting’ wordt gewoonlijk binnen de wet geopereerd. Moeten we
dat zien als de letter van de wet, of de geest van de wet?
o In de praktijk wordt vaker naar de letter dan de geest van wet- en regelgeving
gekeken. Dit noemen we een legalistische benadering.
- ‘Creative compliance’ betekent het wel naar de letter, maar niet naar de geest van
wet- en regelgeving handelen.
- Dit staat in contrast met begrippen die in het huidige tijdperk populair zijn bij
ondernemers, zoals maatschappelijk verantwoord ondernemen, sociaal
ondernemen, transparantie, bedrijfsethiek, ‘compliance’, ‘corporate governance’,
‘the tone at the top’ et cetera.
o Indien deze begrippen worden geplaatst in het perspectief van ‘creative
accounting’ mag je van ondernemers best verwachten dat creatieve
verslaglegging gepaard gaat met openheid ten aanzien van alternatieve
verslaggevingsmethodieken. Openheid ten aanzien van inschattingen en
uitgangspunten. Openheid ten aanzien van hardheid en vooral zachtheid van
cijfers. Openheid ten aanzien van de inschatting van gehanteerde onder- en
bovengrenzen.
- De legalistische benadering heeft niet zoveel op met het opereren naar de geest van
wet- en regelgeving. In een tijdperk waarin ondernemers terzijde worden gestaan
door advocaten en accountantskantoren, niet alleen als controleur maar ook als
adviseur, is dat ook niet zo verwonderlijk.
o Er is weinig bewijs dat bedrijven zich schuldig maken aan flagrante
overtredingen van de standaarden voor jaarrekeningen. Echter wordt er van
tijd tot tijd sterke druk uitgeoefend op accountants om interpretaties van
standaarden voor jaarrekeningen te accepteren die eerder in
overeenstemming zijn met de belangen van de opstellers dan met de geest
van de standaard.
5: Fraude.
- De definitie van fraude bevat 3 elementen: fraude is opzettelijke misleiding waarbij
het behalen van een wederrechtelijk voordeel wordt beoogd.
- Fraude gaat vaak gepaard met:
o Valsheid in geschrifte (art. 225 WvS, 6 jaar gevangenisstraf)
o Een samenweefsel van verdichtsels en listige kunstgrepen (art. 326 WvS, 4
jaar gevangenisstraf)
