Samenvatting Privaat Recht

Privaat recht

Deel 4: Personen- en familierecht
Personenrecht: ‘vakgebied dat betrekking heeft op de status en de
bescherming van de persoon als enkeling
 Bepaalt rechten en plichten van een persoon
Familierecht: ‘rechtsgebied binnen het burgerlijk recht dat de regels omvat
betreffende de privaatrechtelijke verhoudingen tussen personen, zoals huwelijk,
geregistreerd partnerschap, echtscheiding, adoptie,…’
 Statuut van de verhoudingen gebaseerd op de afstamming en de
levensgemeenschap van volwassen
 Veel relaties, daarom vaak samen genomen

1. De persoon
1.1 Begrip
Persoon= elke entiteit die drager kan zijn van rechten en plichten (=
rechtssubject)
 De juridische persoonlijkheid of rechtspersoonlijkheid= het geheel van
rechten en plichten waardoor het rechtssubject kan deelnemen aan het
rechtsverkeer
 Wat als een mens mechanische elementen bevat? Vb loper met
mechanische benen
 Alle menselijke wezens zijn personen en hebben rechtspersoonlijkheid
 Persoonlijkheid vindt uitdrukking in:
o De staat van de persoon (zijn rechtstoestand als enkeling, in de
familie en in de natie)
o De bekwaamheid van de persoon (de geschiktheid van de persoon
om rechten te hebben en die uit te oefenen)
 Uiteindelijk  2 categorieën personen


1. De natuurlijke of fysieke persoon
= de mens met zijn rechten en plichten
o Criterium: mens zijn (hersendood, baby,…)
 Allemaal drager van rechten en plichten, ongeacht of zij hun
rechten kunnen uitoefenen
o Niet altijd zo geweest
 Vroeger kon iemand door slavernij zijn rechtspersoonlijkheid
verliezen
 Ook burgerlijke dood ontnam rechtsbekwaamheid (afgeschaft:
1831)




1

,  Je wordt vogelvrij verklaart geen mens meer maar
een ding, iedereen kan met je doen wat ze wouden
want je bent geen mens meer
o Andere levende wezens als dieren en planten hebben geen
rechtspersoonlijkheid
o Dieren= ‘zaken’ in het recht, objecten van het recht, geen
rechtssubjecten
 In middeleeuwen anders: varken kon vonnis krijgen voor
schade dat hij had aangericht
 Nu: wetgeving rond dierenbescherming
 Tot stand gekomen door eigenbelang en voor het
welzijn van de mens, mens hecht emotionele waarde
aan dieren
2. De rechtspersoon
= groepering van personen/ en of middelen die aan het rechtsverkeer kan
deelnemen als drager van subjectieve rechten en plichten
 Nood om ook andere dan fysieke personen in het recht te laten bestaan
 Problemen:
o Nood aan systeem voor kapitaalopbouw
 Oplossing: vennootschap met aandelen verdelen: als er ruzie
was kon fabriek toch nog blijven werken, je kon gewoon de
ander zijn aandelen overkopen
o Nood aan beperking van aansprakelijkheid, belangen verenigen
 Fabriek ontploft, eigenaar kreeg de schuld niemand wil dit
meemaken dus nu beperkte aansprakelijkheid 
vennootschappen worden opgericht, als er iets fout gaat
neemt de rechtspersoon dit op zich, je kan niet aansprakelijk
gesteld worden, alleen het deel dat je geïnvesteerd hebt
verliezen
 ontstaan van een aparte persoon, los van de mens: de rechtspersoon
 Rechtspersonen= instellingen, stichtingen en groeperingen van individuen
of kapitalen, die zoals de fysieke persoon, titularis zijn van bepaalde
rechten en plichten, kunnen overeenkomsten sluiten en kunnen
geïdentificeerd worden door naam, woonplaats en nationaliteit
 Geen fysiek bestaan, ze zijn een creatie van het recht
 Beschikken enkel over vermogensrechten (eigendomsrecht, recht om
contracten af te sluiten,…), geen familierechten
 Onderscheid tussen:
o Publiekrechtelijke rechtspersonen (vb gemeenschappen, gewesten,
lokale besturen, Bpost,…)
 Algemeen belang
 Bevoegdheden:
 Belastingen heffen
 Bindende reglementen opstellen
 Onteigenen (als er vb sporen aangelegd moeten
worden)
o Privaatrechtelijke rechtspersonen (= groeperingen van personen die
een bepaalde bedrijvigheid willen uitoefenen)
 Commerciële privaatrechtelijke rechtspersoon (= commerciële
vennootschap) (vb Besloten Vennootschap, Telenet)

2

,  Niet- commerciële privaatrechtelijke rechtspersonen (vb VZW)
 Kan niet zomaar opgestart worden:
 Opmaak statuten
 Neerleggen dossier
 Nu geen onderscheid meer, alles noemt men ondernemingen
o Feitelijke verenigingen
 Geen aansprakelijkheidsbeperking: persoonlijk
verantwoordelijk voor de daden die je stelt in naam van de
vereniging
 Geen juridische erkenning
 Vb jeugdverenigingen
Vaak onduidelijk of het om privaatrechtelijke of publiekrechtelijke
rechtspersoon gaat
o Publieke instellingen met private investeerders
regel: de helft+1 van de aandelen bij de overheid=
publiekrechtelijke rechtspersoon
 Vakbonden willen geen rechtspersoonlijkheid, redenen:
o Stakingen zouden via de rechtbank kunnen worden tegengehouden
o Financiële aansprakelijkheid

Publiekrechtelijke Privaatrechtelijke Feitelijke
rechtspersonen rechtspersonen verenigingen
Vb: gemeenschappen, = groeperingen van
gewesten, Bpost,… personen die een
bepaalde bedrijvigheid
willen uitoefenen
Algemeen belang Commerciële
privaatrechtelijke
Bevoegdheden: rechtspersoon (=
 Belastingen heffen commerciële
 Bindende vennootschap) (vb
reglementen Besloten Vennootschap,
opstellen Telenet)
 Onteigenen (als er
vb sporen Niet- commerciële
aangelegd moeten privaatrechtelijke
worden) rechtspersonen (vb
VZW)



1.2 De fysieke of natuurlijke persoon
1.2.1 Het lichaam
Natuurlijk persoon= de mens, met een menselijk lichaam en een menselijk leven
 Bepaalt door biologische gegevens

 Menselijk lichaam: bijzonder waardevol en heeft een bijzonder juridisch
statuut
o Bescherming tegen derden: bescherming van de fysieke integriteit
tegen inmenging door derden
o Zelfbeschikkingsrecht: zeggenschap over je eigen lichaam

3

, Bescherming van het lichaam tegen aantasting door derden/
bescherming van de fysieke integriteit
Algemene regel: het lichaam is onschendbaar
Maar rekening houden met:
 Privaatrecht: geen enkel individu mag de fysieke integriteit van iemand
anders schenden
o Vb om biologische vader te vinden worden vaak DNA testen gedaan
 vader kan niet verplicht worden om mee te werken  als die niet
wil meewerken kan de rechter wel ‘vermoeden’
 Publiek recht: het algemeen belang weegt zwaarder door dan het
individueel belang waardoor dwangmaatregelen mogelijk zijn, vb:
o Verplichte vaccinatie tegen polio
o Gedwongen opname van geesteszieken
o Fouillering en arrestatie
o Douanecontroles  vb sommige mensen slikken drugs in plastic, ze
voelen dan  mag maar enkel als er duidelijk is wrm ze jou
verdenken
Indien fysieke integriteit toch wordt aangetast kan dit 2 gevolgen hebben:
 Een strafsanctie (misdrijven van vrijwillige of onvrijwillige slagen en
verwondingen
 Op burgerrechtelijk vlak: schadevergoeding
Schending van de fysieke integriteit is slechts mogelijk onder bepaalde
voorwaarden:
 Legaliteit: staat het in de wet?
 Finaliteit: dient het een democratisch doel?
 Proportionaliteit: is het in verhouding tot het beoogde doel?
 Vb politie schiet op vluchtend busje waar mensen in zaten (wist dat niet), 1
kind sterft  is dat proportioneel?
Maar wat met contactsporten als Judo,…  Toestemming!
Het bijzondere geval van de medische handeling
Geoorloofde medische ingreep- voorwaarden:
 Er moet een medische noodzaak zijn, 3 mogelijkheden:
o Preventief (vb vaccinatie)
o Diagnostisch (kijken wat er mis is)
o Curatief (genezend optreden)
 Er moet een redelijke proportie bestaan tussen het medisch risico
waarmee de ingreep gepaard gaat en het gunstig resultaat dat het kan
opleveren  vb als mensen al heel oud zijn
 De geneeskunde moet worden beoefend volgens de regels van de kunst,
met gebruikmaking van recente wetenschappelijke kennis en moderne
medische technieken
 De patiënt moet, na geïnformeerd te zijn, vrij toestemmen in de
behandeling (informed consent)


4