Stralingsbescherming
Samenvatting
ACTA, Academisch Centrum Tandheelkunde Amsterdam
Master 3
Voor het tentamen van 8 juni 2020
Nina Paulusma
1
,Inhoud
1. Voorwoord……………………………………………………………………………….3
2. Algemene informatie straling……………………………………………………………4
3. Grootheden en formules…………………………………………………………………8
4. Wetgeving………………………………………………………………………………11
5. Dosislimieten……………………………………………………………………………14
6. Rechtvaardiging…………………………………………………………………………18
7. ALARA/ALADA……………………………………………………………………….24
8. Radiobiologie……………………………………………………………………………26
9. Uitwerkingen opdrachten……………………………………………………….……….30
10. Literatuur………………………………………………………………………………..53
2
,1. Voorwoord
Nu in deze gekke tijd is het fijn als we wat afleiding kunnen vinden in de studie die ons lief is. Zo ook bij het vak
Stralingsbescherming, die voor sommigen van ons eigenlijk zelfs een jaar te vroeg gegeven wordt. Zoals ook bij
mij. Hopelijk helpt deze samenvatting daar ook goed bij. Misschien zelfs wel na deze rare tijd, dat ook volgende
jaren profijt hebben aan deze samenvatting. Of u nu ‘geen tijd’ had om zelf een samenvatting te maken of omdat
u naast jullie eigen samenvatting nog willen kijken of er misschien toch wel iets gemist is, ik hoop dat deze
samenvatting u helpt ook dit vak door te komen. De samenvatting is gebaseerd op de opdrachten, colleges en
bijbehorende artikelen, dus eigenlijk alle stof die we door moesten nemen.
3
, 2. Algemene informatie straling
2.1 Het röntgentoestel
Röntgenstraling ontstaat in de kern, de röntgenbuis. Deze kunt u schematisch zien op figuur 1.1. De buis is van
glas en is gevuld met niets, vacuüm. Er staat spanning op de buis, deze is normaliter (bij een normaal toestel
voor intra-orale opnames) 60-70 kV. De buis bestaat uit een gloeidraad die dient als kathode, een focus, wat
dient als anode. In de kathode zullen elektronen ontstaan. Door de spanning zal er kinetische energie ontstaan en
zullen de elektronen zich verplaatsen richting het focus. Hierbij zal röntgenstraling ontstaan, echter ook
lekstraling. Lekstraling wordt als het goed is afgeschermd. De anode is veelal van Wolfraam gemaakt. Dat is
onder andere omdat wolfraam een hoog smeltpunt heeft, een groot voordeel gezien straling voor het grootste
deel wordt omgezet in warmte. Slechts 1 tot 2% zal röntgenstraling worden.
2.2 Vanaf kleiner perspectief
Zoals u wellicht nog weet van scheikunde (en Marieb) bestaat een atoom uit een kern en daaromheen bevinden
zich schillen met elektronen. Er zijn meerdere schillen met meerdere benamingen, zichtbaar op figuur 2.1. Hier
valt een elektron binnen op schil K. Het elektron dat zich bevond op deze schil wordt weggeschoten en het
invallend elektron gaat een andere kant uit. De schil is nu onstabiel, iets wat het atoom ‘niet wil’. Om dit weer in
balans te krijgen zal er een elektron van een schil van buitenaf (schil L) naar schil K verplaatst worden. Hierdoor
zal energie vrij komen in de vorm van een foton. Bindingskrachten zijn per atoom anders. Middels fotonmeting
kan het soort atoom berekend worden.
4
Samenvatting
ACTA, Academisch Centrum Tandheelkunde Amsterdam
Master 3
Voor het tentamen van 8 juni 2020
Nina Paulusma
1
,Inhoud
1. Voorwoord……………………………………………………………………………….3
2. Algemene informatie straling……………………………………………………………4
3. Grootheden en formules…………………………………………………………………8
4. Wetgeving………………………………………………………………………………11
5. Dosislimieten……………………………………………………………………………14
6. Rechtvaardiging…………………………………………………………………………18
7. ALARA/ALADA……………………………………………………………………….24
8. Radiobiologie……………………………………………………………………………26
9. Uitwerkingen opdrachten……………………………………………………….……….30
10. Literatuur………………………………………………………………………………..53
2
,1. Voorwoord
Nu in deze gekke tijd is het fijn als we wat afleiding kunnen vinden in de studie die ons lief is. Zo ook bij het vak
Stralingsbescherming, die voor sommigen van ons eigenlijk zelfs een jaar te vroeg gegeven wordt. Zoals ook bij
mij. Hopelijk helpt deze samenvatting daar ook goed bij. Misschien zelfs wel na deze rare tijd, dat ook volgende
jaren profijt hebben aan deze samenvatting. Of u nu ‘geen tijd’ had om zelf een samenvatting te maken of omdat
u naast jullie eigen samenvatting nog willen kijken of er misschien toch wel iets gemist is, ik hoop dat deze
samenvatting u helpt ook dit vak door te komen. De samenvatting is gebaseerd op de opdrachten, colleges en
bijbehorende artikelen, dus eigenlijk alle stof die we door moesten nemen.
3
, 2. Algemene informatie straling
2.1 Het röntgentoestel
Röntgenstraling ontstaat in de kern, de röntgenbuis. Deze kunt u schematisch zien op figuur 1.1. De buis is van
glas en is gevuld met niets, vacuüm. Er staat spanning op de buis, deze is normaliter (bij een normaal toestel
voor intra-orale opnames) 60-70 kV. De buis bestaat uit een gloeidraad die dient als kathode, een focus, wat
dient als anode. In de kathode zullen elektronen ontstaan. Door de spanning zal er kinetische energie ontstaan en
zullen de elektronen zich verplaatsen richting het focus. Hierbij zal röntgenstraling ontstaan, echter ook
lekstraling. Lekstraling wordt als het goed is afgeschermd. De anode is veelal van Wolfraam gemaakt. Dat is
onder andere omdat wolfraam een hoog smeltpunt heeft, een groot voordeel gezien straling voor het grootste
deel wordt omgezet in warmte. Slechts 1 tot 2% zal röntgenstraling worden.
2.2 Vanaf kleiner perspectief
Zoals u wellicht nog weet van scheikunde (en Marieb) bestaat een atoom uit een kern en daaromheen bevinden
zich schillen met elektronen. Er zijn meerdere schillen met meerdere benamingen, zichtbaar op figuur 2.1. Hier
valt een elektron binnen op schil K. Het elektron dat zich bevond op deze schil wordt weggeschoten en het
invallend elektron gaat een andere kant uit. De schil is nu onstabiel, iets wat het atoom ‘niet wil’. Om dit weer in
balans te krijgen zal er een elektron van een schil van buitenaf (schil L) naar schil K verplaatst worden. Hierdoor
zal energie vrij komen in de vorm van een foton. Bindingskrachten zijn per atoom anders. Middels fotonmeting
kan het soort atoom berekend worden.
4
