DUURZAME
SAMENLEVING
,Inhoudsopgave
Hoofdstuk 1 – Kennismaking met duurzame ontwikkeling ............................................................... 3
1.1– Mens en natuur .........................................................................................................................3
1.2 – Rijk en arm...............................................................................................................................3
1.3 – Problemen en successen .........................................................................................................3
1.4 – Twee dimensies: hier een daar, nu en later .................................................................................4
1.5 – Defenitie van ‘duurzame ontwikkeling’ .......................................................................................4
1.6 – De Triple P ...............................................................................................................................5
1.7 – Top-down en bottom-up ...........................................................................................................5
Hoofdstuk 2 – Weeffouten: mens en natuur .................................................................................... 6
2.1 – Eenrichtingsverkeer: geen kringlopen ........................................................................................6
2.2 – Positieve terugkoppeling: zonder rem omhoog of omlaag ............................................................6
2.3 – Roofbouw: een reusachtige voetafdruk ......................................................................................7
2.4 – Schoon water: alles voor de mens, en dan nog niet genoeg .........................................................7
2.5 – Landbouw en veeteelt: efficiency is te hoog en toch nog te laag ..................................................8
2.6 – Gevolgen voor de natuur ...........................................................................................................8
Hoofdstuk 3 - Weeffouten: mens en samenleving ........................................................................... 9
§3.1 - PPP in onbalans: de economie eerst ........................................................................................9
§3.2 – Ongelijkheid: gebrek aan solidariteit ........................................................................................9
§3.3 – Ontmenselijking: vervreemding en uitsluiting ......................................................................... 11
§3.4 – Onveiligheid: terreur, oorlog, dictatuur ................................................................................... 11
§3.5 – Het weefsel van mens, natuur en economie ........................................................................... 11
Hoofdstuk 4 - Krachtbronnen .......................................................................................................12
§4.1 – Internationale organisaties .................................................................................................... 12
§4.2 – Denkbeelden en inspiratiebronnen ........................................................................................ 12
§4.3 – Mensen ............................................................................................................................... 14
§4.4 – Natuur ................................................................................................................................. 14
§4.5 – Wetenschap en techniek ...................................................................................................... 15
§4.6 Ondernemen .......................................................................................................................... 15
§4.7 – Studenten ............................................................................................................................ 15
§4.8 – Circulaire economie ............................................................................................................. 15
§4.9 – Doelen van duurzame ontwikkelingen .................................................................................... 16
Hoofdstuk 5 – Hier en daar ...........................................................................................................18
§5.1 – China: groei, maar niet in mensenrechten .............................................................................. 18
§5.2 – India: hightech versus platteland ........................................................................................... 19
§5.3 – EU: vergrijzend Europa .......................................................................................................... 20
1
, §5.4 – ECOWAS: explosieve bevolkingsgroei in Afrika........................................................................ 21
§5.5 – Gedeelde verantwoordelijkheid ............................................................................................. 22
Hoofdstuk 6 – Nu en later .............................................................................................................24
§6.1 – Leren van het verleden .......................................................................................................... 24
§6.2 – Profeten, futurologen en sciencefictionschrijvers ................................................................... 24
§6.3 – Modellen, scenario’s en simulaties ........................................................................................ 25
§6.4 – Groeimodellen ..................................................................................................................... 25
§6.5 – Wereldscenario’s.................................................................................................................. 26
§6.6 – Wat voor wereld willen we eigenlijk? ...................................................................................... 26
Hoofdstuk 7 – Klimaat en energie ..................................................................................................27
§7.1 – Verschijnsel: temperatuurstijging .......................................................................................... 27
§7.2 – Oorzaak: het broeikaseffect .................................................................................................. 27
§7.3 – Gevolgen: van zeespiegelstijging tot misoogsten .................................................................... 28
§7.4 – Oplossingsrichtingen: technologie en leefstijl ......................................................................... 29
§7.5 – Politieke en economische instrumenten ................................................................................ 30
Hoofdstuk 8 – Duurzaam ondernemen ..........................................................................................32
§8.1 – Maatschappelijk verantwoord ondernemen ........................................................................... 32
§8.2 – Corporate governance .......................................................................................................... 32
§8.3 – Duurzame producten en diensten.......................................................................................... 33
§8.4 – Toekomstgericht ondernemen ............................................................................................... 34
§8.5 – De duurzaam competente professional ................................................................................. 34
2
, Hoofdstuk 1 – Kennismaking met duurzame ontwikkeling
1.1– Mens en natuur
Oorzaken van rivieroverstromingen:
1. Rivieren zijn gekanaliseerd → water stroomt sneller door de rivieren heen
2. Niet genoeg ruimte voor de rivier → in uiterwaarden staan huizen en boerderijen
3. Bossen langs de rivier gekapt → bossen kunnen geen overtallig water opnemen
Ruimte voor de rivier = project van de overheid om ons aan te passen aan de krachten
van de natuur in plaats van de natuur aan te passen
Ecologische hoofdstructuur = een samenhangend netwerk van bestaande en nog te
ontwikkelen natuurgebieden in Nederland die gericht is op herstel van biodiversiteit en
veerkracht van de natuur
Beheersing = kernachtige manier om het oude beleid in 1 woord samen te vatten.
Adaptie is een geschikte term voor het nieuwe, duurzame waterbeheer. Dit woord is een
paradigma (=een woord waarin een manier van denken wordt weergeven).
Verandering in de infrastructuur van watergebieden was nodig vanwege een weeffout (=
moeilijk op te lossen fout). Ruimte voor de rivier was een boeiende transitie, die zorgde
voor een paradigma verschuiving.
1.2 – Rijk en arm
Genetische modifactie (GM/GE) = het aanpassen van genen van een plant/zaad
nuttiger te maken
1e wereldlanden gebruiken GM om een gewas beter te maken voor 3e wereldlanden,
maar kunnen boeren in arme landen dit wel betalen?
Biotechnologie heeft veel risico’s voor het natuurlijk evenwicht. Ook kunnen er
onverwachte bijeffecten zijn.
1.3 – Problemen en successen
Alle problemen zijn terug te voeren naar een paar achterliggende oorzaken:
1. Er is een teveel aan bepaalde dingen: vooral bij rijkere landen
2. Er is ook aan veel dingen een tekort: vooral in armere landen (voedsel,
onderwijs, medische zorg, veiligheid en vrijheid)
Diverse grote problemen beïnvloedden elkaar. Alle problemen hebben met elkaar te
maken waardoor er geen makkelijke oplossing is (weeffout)
Duurzame ontwikkeling=ontwikkeling waarbij de wereld beter wordt (betere wereld)
Duurzame samenleving= Een samenleving die lang kan blijven bestaan
Iets dat lang meegaat is niet persé duurzaam, dus er wordt liever gesproken over
duurzame ontwikkeling.
Een disciplinaire benadering is niet genoeg, alleen door een interdisciplinaire
samenwerking kunnen complexe duurzaamheidsvraagstukken worden opgelost.
3
SAMENLEVING
,Inhoudsopgave
Hoofdstuk 1 – Kennismaking met duurzame ontwikkeling ............................................................... 3
1.1– Mens en natuur .........................................................................................................................3
1.2 – Rijk en arm...............................................................................................................................3
1.3 – Problemen en successen .........................................................................................................3
1.4 – Twee dimensies: hier een daar, nu en later .................................................................................4
1.5 – Defenitie van ‘duurzame ontwikkeling’ .......................................................................................4
1.6 – De Triple P ...............................................................................................................................5
1.7 – Top-down en bottom-up ...........................................................................................................5
Hoofdstuk 2 – Weeffouten: mens en natuur .................................................................................... 6
2.1 – Eenrichtingsverkeer: geen kringlopen ........................................................................................6
2.2 – Positieve terugkoppeling: zonder rem omhoog of omlaag ............................................................6
2.3 – Roofbouw: een reusachtige voetafdruk ......................................................................................7
2.4 – Schoon water: alles voor de mens, en dan nog niet genoeg .........................................................7
2.5 – Landbouw en veeteelt: efficiency is te hoog en toch nog te laag ..................................................8
2.6 – Gevolgen voor de natuur ...........................................................................................................8
Hoofdstuk 3 - Weeffouten: mens en samenleving ........................................................................... 9
§3.1 - PPP in onbalans: de economie eerst ........................................................................................9
§3.2 – Ongelijkheid: gebrek aan solidariteit ........................................................................................9
§3.3 – Ontmenselijking: vervreemding en uitsluiting ......................................................................... 11
§3.4 – Onveiligheid: terreur, oorlog, dictatuur ................................................................................... 11
§3.5 – Het weefsel van mens, natuur en economie ........................................................................... 11
Hoofdstuk 4 - Krachtbronnen .......................................................................................................12
§4.1 – Internationale organisaties .................................................................................................... 12
§4.2 – Denkbeelden en inspiratiebronnen ........................................................................................ 12
§4.3 – Mensen ............................................................................................................................... 14
§4.4 – Natuur ................................................................................................................................. 14
§4.5 – Wetenschap en techniek ...................................................................................................... 15
§4.6 Ondernemen .......................................................................................................................... 15
§4.7 – Studenten ............................................................................................................................ 15
§4.8 – Circulaire economie ............................................................................................................. 15
§4.9 – Doelen van duurzame ontwikkelingen .................................................................................... 16
Hoofdstuk 5 – Hier en daar ...........................................................................................................18
§5.1 – China: groei, maar niet in mensenrechten .............................................................................. 18
§5.2 – India: hightech versus platteland ........................................................................................... 19
§5.3 – EU: vergrijzend Europa .......................................................................................................... 20
1
, §5.4 – ECOWAS: explosieve bevolkingsgroei in Afrika........................................................................ 21
§5.5 – Gedeelde verantwoordelijkheid ............................................................................................. 22
Hoofdstuk 6 – Nu en later .............................................................................................................24
§6.1 – Leren van het verleden .......................................................................................................... 24
§6.2 – Profeten, futurologen en sciencefictionschrijvers ................................................................... 24
§6.3 – Modellen, scenario’s en simulaties ........................................................................................ 25
§6.4 – Groeimodellen ..................................................................................................................... 25
§6.5 – Wereldscenario’s.................................................................................................................. 26
§6.6 – Wat voor wereld willen we eigenlijk? ...................................................................................... 26
Hoofdstuk 7 – Klimaat en energie ..................................................................................................27
§7.1 – Verschijnsel: temperatuurstijging .......................................................................................... 27
§7.2 – Oorzaak: het broeikaseffect .................................................................................................. 27
§7.3 – Gevolgen: van zeespiegelstijging tot misoogsten .................................................................... 28
§7.4 – Oplossingsrichtingen: technologie en leefstijl ......................................................................... 29
§7.5 – Politieke en economische instrumenten ................................................................................ 30
Hoofdstuk 8 – Duurzaam ondernemen ..........................................................................................32
§8.1 – Maatschappelijk verantwoord ondernemen ........................................................................... 32
§8.2 – Corporate governance .......................................................................................................... 32
§8.3 – Duurzame producten en diensten.......................................................................................... 33
§8.4 – Toekomstgericht ondernemen ............................................................................................... 34
§8.5 – De duurzaam competente professional ................................................................................. 34
2
, Hoofdstuk 1 – Kennismaking met duurzame ontwikkeling
1.1– Mens en natuur
Oorzaken van rivieroverstromingen:
1. Rivieren zijn gekanaliseerd → water stroomt sneller door de rivieren heen
2. Niet genoeg ruimte voor de rivier → in uiterwaarden staan huizen en boerderijen
3. Bossen langs de rivier gekapt → bossen kunnen geen overtallig water opnemen
Ruimte voor de rivier = project van de overheid om ons aan te passen aan de krachten
van de natuur in plaats van de natuur aan te passen
Ecologische hoofdstructuur = een samenhangend netwerk van bestaande en nog te
ontwikkelen natuurgebieden in Nederland die gericht is op herstel van biodiversiteit en
veerkracht van de natuur
Beheersing = kernachtige manier om het oude beleid in 1 woord samen te vatten.
Adaptie is een geschikte term voor het nieuwe, duurzame waterbeheer. Dit woord is een
paradigma (=een woord waarin een manier van denken wordt weergeven).
Verandering in de infrastructuur van watergebieden was nodig vanwege een weeffout (=
moeilijk op te lossen fout). Ruimte voor de rivier was een boeiende transitie, die zorgde
voor een paradigma verschuiving.
1.2 – Rijk en arm
Genetische modifactie (GM/GE) = het aanpassen van genen van een plant/zaad
nuttiger te maken
1e wereldlanden gebruiken GM om een gewas beter te maken voor 3e wereldlanden,
maar kunnen boeren in arme landen dit wel betalen?
Biotechnologie heeft veel risico’s voor het natuurlijk evenwicht. Ook kunnen er
onverwachte bijeffecten zijn.
1.3 – Problemen en successen
Alle problemen zijn terug te voeren naar een paar achterliggende oorzaken:
1. Er is een teveel aan bepaalde dingen: vooral bij rijkere landen
2. Er is ook aan veel dingen een tekort: vooral in armere landen (voedsel,
onderwijs, medische zorg, veiligheid en vrijheid)
Diverse grote problemen beïnvloedden elkaar. Alle problemen hebben met elkaar te
maken waardoor er geen makkelijke oplossing is (weeffout)
Duurzame ontwikkeling=ontwikkeling waarbij de wereld beter wordt (betere wereld)
Duurzame samenleving= Een samenleving die lang kan blijven bestaan
Iets dat lang meegaat is niet persé duurzaam, dus er wordt liever gesproken over
duurzame ontwikkeling.
Een disciplinaire benadering is niet genoeg, alleen door een interdisciplinaire
samenwerking kunnen complexe duurzaamheidsvraagstukken worden opgelost.
3
