Over de Grenzen van Disciplines: Hoofdstuk 4, een
Historische Wending
Met het logisch positivisme ontstond het idee dat er gradueel meer kennis zou ontstaan, ook wel een body of
knowlegde. Thomas Kuhn stelde hier tegenover dat de wetenschap bestond uit stabiele perioden van
onderzoek doen binnen een methodologische traditie, afgewisseld door perioden van crisis en radicale
koersverandering.
Kritisch rationalisme
Er was kritiek op het inductieve (bottom-up) logisch positivisme. Karl Popper vond het niet logisch te
onderbouwen, aangezien waarnemingen altijd theorieafhankelijk zijn en wetenschap moet worden
opgebouwd vanuit problemen (kwesties die theoretisch zijn geformuleerd). Je werpt met deze specifieke
hypothesen een licht op het onbekende en kunt deze hierom ook weerleggen, net zoals hoe Einstein dit deed.
Hierom is Popper een rationalist en geen empirist.
Popper had bezwaar op wie hij historicisten noemde (Freud, Marx, Adler..), aangezien zij wetten probeerden
te formuleren, terwijl zij zich bewust waren van dat deze contextafhankelijk zijn. Volgens Popper kun je dit
met sociale wetenschappen niet doen en moet je je richten op situationele logica, waarin je geen grote
theorieën ontwikkelt (zoals bij natuurwetenschappen). Dit had ook een politieke kleuring; men moest
kleinschaliger te werk gaan (piecemeal engineering). Historicisten zoals Marx en Freud hun theorieën
zouden in elke situatie toepasbaar zijn en zouden door elke situatie worden ondersteund. Dit was een teken
van ‘slechte’ wetenschap. Wetenschap moest namelijk falsifieerbaar, weerlegbaar en testbaar zijn.
Zowel Popper als logisch positivisten gingen uit van een gestage cumulatie van empirisch onderbouwde
wetenschappelijke kennis.
Volgens Thomas Kuhn bestond de wetenschap niet uit een continue ontwikkelingslijn, maar uit stabiele
perioden van onderzoek doen binnen een methodologische traditie, afgewisseld door perioden van crisis en
radicale koersverandering. Ook wetenschappers dachten namelijk volgens de geest van hun tijd, volgens
paradigma’s (een compleet wetenschappelijk wereldbeeld met inbegrip van een eigen kennisleer en
methodologie). Het is de interpretatie van feiten die wetenschappelijke revoluties ontketent. De logisch
positivisten en Popper beschuldigden Kuhn ervan dat hij subjectieve criteria liet bepalen wat wetenschap was
en wat niet.
Met Kuhn begon het constructivisme, een stroming na/tegen het logisch positivisme die inhoudt dat
aanhangers van verschillende paradigma’s in verschillende werelden leven, die bepalen wat je ziet. Deze
paradigma’s veranderen en “feiten” komen vaak voort uit de wetenschap. Kuhn heeft met deze ideeën
bijgedragen aan het anti-sciëntisme in de sociale en geesteswetenschappen.
Kuhn vond iets pas een wetenschap zodra alle onderzoekers binnen dit veld één paradigma hadden omarmd.
Hiermee waren de sociale wetenschappen geen wetenschap, waar velen het niet mee eens waren. Zij labelden
bijvoorbeeld psychologie als ‘polyparadigmatisch’ (de verschillende benaderingen)
De wetenschapsgeschiedenis werd lang gezien als groeiende lijn, superieur aan de wetenschap van het
verleden. Het eindproduct was een vorm van finalisme of Whig History; de geschiedenis weergeven alsof
het heden de onvermijdelijke en gewenste uitkomst van het verleden is. Volgens Kuhn was het onterecht om
nieuwe paradigma te zien als superieur aan de oude, in plaats van niet te vergelijken. Zogenaamde preface
history boeken begonnen te concurreren met professioneel uitgevoerde historische analyses. Sommigen
begonnen de wetenschapsgeschiedenis te verklaren vanuit economische en culturele ontwikkelingen
(externalisten). Kuhn was echter een internalist; iemand die zich bezighoudt met theoretische
verschuivingen binnen de wetenschap zelf.
,Constructivisme
Kuhn zijn ideeën kunnen als constructivistisch worden geïnterpreteerd, aangezien hij de invloed van
paradigma’s inzag.
Wetenschapssociologie (Robert, 1940’s) kreeg dertig jaar later een constructivistischer beeld, ook wel
bekend als sociology of scientific knowlegde. Bruno Latour maakte een begin aan een reeks van
microgeschiedenissen van de wetenschap, waarbij wetenschap en sociale context nauw verwogen waren. Hij
beschouwde wetenschap als een dagelijkse praktijk en zag een wezenlijk verschil met veel
beroepspraktijken. Wetenschappers handelen namelijk erg dagelijks; ze hebben meningen, sluiten
compromissen, volgen hun intuïtie etc.. Chaos is de norm en stabiliteit vraagt om verklaring. Ware kennis is
kennis krachtig genoeg om kritiek uit te schakelen. Het is belangrijk om bondgenoten van buiten de
wetenschap te vinden, want anders komt de waarheid nooit ‘waar’. De termen objectief en subjectief geven
enkel aan wie de meeste bondgenoten voor zich heeft kunnen winnen. Hiermee is Latour een extreme
externalist.
Volgens Pierre Bourdieu is de wetenschap een veld (dit impliceert wetenschappers niet één herenigde,
homogene groep zijn) waarbinnen wordt geconcurreerd. Het kan evenals elk ander sociaal veld worden
geanalyseerd, maar heeft wel meer autonomie. Politieke, economische en sociale invloeden dringen op
indirecte en onverwachtse wijze door in de wetenschap, bij de sociale wetenschappen (die gevoeliger is voor
sociale kwesties) meer dan bij bijv natuurkunde.
Een Habitus = “een met een ander gedeeld schema van waarnemen, waarderen en handelen.” Binnen een
veld (wetenschap) worden handelingen en interpretaties geleid door belangen en de habitus van een veld.
Binnen een veld concurreren actoren met elkaar met als doel een monopolie (zoals sociologen met een
bepaalde wereldvisie).
Kritisch realisme
De ideeën hierboven kunnen worden omschreven als idealisme: de wereld is zoals wij haar zien. Realisten
gaan er echter vanuit dat er los van ons een werkelijkheid bestaan die wij kunnen leren kennen (atomen,
elektronen..).
Het realisme ziet de wereld in drie domeinen:
1. Het werkelijke: van datgene dat bestaat , dus ook de onderliggende mechanismen die onzichtbaar
zijn
2. Het actuele: gaat over gebeurtenissen, over wat er gebeurt als de vermogens die in objecten besloten
liggen worden geactiveerd (tektonische platen)
3. Het empirische: het domein van de onmiddellijke ervaring. Dit is wetenschappelijk gezien het meest
beperkt. Onzichtbare structuren worden namelijk uitgesloten.
Kritisch realisten hebben als bezwaar op logisch positivisme (exact) dat zij uitgaan van gesloten systemen
(zoals in experimenten) en algemene covering laws, die complexe gebeurtenissen slecht kunnen verklaren.
Een wet is volgens kritisch realisten geen constante verbinding van gebeurtenissen, maar het
activiteitenpatroon van de ‘tendens’ van een mechanisme. Hun bezwaar tegen het interpretivisme/
hermeneutiek is dat causaliteit en objectiviteit worden losgelaten. Subjectieve interpretaties kunnen
onrealistisch zijn.
De tegenstelling tussen verklaren en begrijpen is volgens kritisch realisten niet zinvol. Zij gaan uit van het
principe van contingentie; complexe gebeurtenissen vloeien voort uit de werking van variabele constellaties
van causale factoren. Een gebeurtenis is niet te verklaren door één causaal mechanisme en de tendens van dit
mechanisme hoeft niet perse tot uitdrukking te komen in een gebeurtenis. Het begrip ‘tendens’ maakt causale
analyses in de sociale wetenschappen mogelijk. Hier is echter een bijzonderheid; mensen hebben intenties
en kunnen hun handelingen redenen geven. Deze redenen kunnen ook oorzaken zijn voor deze handelingen.
, Mensen – en hiermee ook sociale verschijnselen – zijn contextafhankelijk en hebben zelden de stabiliteit van
natuurlijke verschijnselen.
Hoorcollege 3
Vooruitgang in de wetenschap
- Creativiteit (persistent werken)
- Serendipiteit (toevallige, niet geplande vooruitgang)
Voorbij de empirische cyclus: het overtuigen van je publiek
Ethos: resultaten op een geloofwaardige manier presenteren
- Karaktereigenschappen spreker spelen hierbij een rol
- Deugdzaam (niet corrupt/misdadig), empathisch
- Blijkt uit woordkeuze, mimiek, etc.
Pathos: overtuiging publiek met behulp van retorische middelen
- Opwekken van emotie
- Gebruik van retorische middelen: metaforen, analogieën, retorische vragen, humor
Logos: logica, formele geldigheid redeneringen
- Syllogisme: formele (deductieve) logica
o Majeure premise (algemene geaccepteerde uitspraak of wet)
o Mineure premise (locale observatie of toestand)
Historische Wending
Met het logisch positivisme ontstond het idee dat er gradueel meer kennis zou ontstaan, ook wel een body of
knowlegde. Thomas Kuhn stelde hier tegenover dat de wetenschap bestond uit stabiele perioden van
onderzoek doen binnen een methodologische traditie, afgewisseld door perioden van crisis en radicale
koersverandering.
Kritisch rationalisme
Er was kritiek op het inductieve (bottom-up) logisch positivisme. Karl Popper vond het niet logisch te
onderbouwen, aangezien waarnemingen altijd theorieafhankelijk zijn en wetenschap moet worden
opgebouwd vanuit problemen (kwesties die theoretisch zijn geformuleerd). Je werpt met deze specifieke
hypothesen een licht op het onbekende en kunt deze hierom ook weerleggen, net zoals hoe Einstein dit deed.
Hierom is Popper een rationalist en geen empirist.
Popper had bezwaar op wie hij historicisten noemde (Freud, Marx, Adler..), aangezien zij wetten probeerden
te formuleren, terwijl zij zich bewust waren van dat deze contextafhankelijk zijn. Volgens Popper kun je dit
met sociale wetenschappen niet doen en moet je je richten op situationele logica, waarin je geen grote
theorieën ontwikkelt (zoals bij natuurwetenschappen). Dit had ook een politieke kleuring; men moest
kleinschaliger te werk gaan (piecemeal engineering). Historicisten zoals Marx en Freud hun theorieën
zouden in elke situatie toepasbaar zijn en zouden door elke situatie worden ondersteund. Dit was een teken
van ‘slechte’ wetenschap. Wetenschap moest namelijk falsifieerbaar, weerlegbaar en testbaar zijn.
Zowel Popper als logisch positivisten gingen uit van een gestage cumulatie van empirisch onderbouwde
wetenschappelijke kennis.
Volgens Thomas Kuhn bestond de wetenschap niet uit een continue ontwikkelingslijn, maar uit stabiele
perioden van onderzoek doen binnen een methodologische traditie, afgewisseld door perioden van crisis en
radicale koersverandering. Ook wetenschappers dachten namelijk volgens de geest van hun tijd, volgens
paradigma’s (een compleet wetenschappelijk wereldbeeld met inbegrip van een eigen kennisleer en
methodologie). Het is de interpretatie van feiten die wetenschappelijke revoluties ontketent. De logisch
positivisten en Popper beschuldigden Kuhn ervan dat hij subjectieve criteria liet bepalen wat wetenschap was
en wat niet.
Met Kuhn begon het constructivisme, een stroming na/tegen het logisch positivisme die inhoudt dat
aanhangers van verschillende paradigma’s in verschillende werelden leven, die bepalen wat je ziet. Deze
paradigma’s veranderen en “feiten” komen vaak voort uit de wetenschap. Kuhn heeft met deze ideeën
bijgedragen aan het anti-sciëntisme in de sociale en geesteswetenschappen.
Kuhn vond iets pas een wetenschap zodra alle onderzoekers binnen dit veld één paradigma hadden omarmd.
Hiermee waren de sociale wetenschappen geen wetenschap, waar velen het niet mee eens waren. Zij labelden
bijvoorbeeld psychologie als ‘polyparadigmatisch’ (de verschillende benaderingen)
De wetenschapsgeschiedenis werd lang gezien als groeiende lijn, superieur aan de wetenschap van het
verleden. Het eindproduct was een vorm van finalisme of Whig History; de geschiedenis weergeven alsof
het heden de onvermijdelijke en gewenste uitkomst van het verleden is. Volgens Kuhn was het onterecht om
nieuwe paradigma te zien als superieur aan de oude, in plaats van niet te vergelijken. Zogenaamde preface
history boeken begonnen te concurreren met professioneel uitgevoerde historische analyses. Sommigen
begonnen de wetenschapsgeschiedenis te verklaren vanuit economische en culturele ontwikkelingen
(externalisten). Kuhn was echter een internalist; iemand die zich bezighoudt met theoretische
verschuivingen binnen de wetenschap zelf.
,Constructivisme
Kuhn zijn ideeën kunnen als constructivistisch worden geïnterpreteerd, aangezien hij de invloed van
paradigma’s inzag.
Wetenschapssociologie (Robert, 1940’s) kreeg dertig jaar later een constructivistischer beeld, ook wel
bekend als sociology of scientific knowlegde. Bruno Latour maakte een begin aan een reeks van
microgeschiedenissen van de wetenschap, waarbij wetenschap en sociale context nauw verwogen waren. Hij
beschouwde wetenschap als een dagelijkse praktijk en zag een wezenlijk verschil met veel
beroepspraktijken. Wetenschappers handelen namelijk erg dagelijks; ze hebben meningen, sluiten
compromissen, volgen hun intuïtie etc.. Chaos is de norm en stabiliteit vraagt om verklaring. Ware kennis is
kennis krachtig genoeg om kritiek uit te schakelen. Het is belangrijk om bondgenoten van buiten de
wetenschap te vinden, want anders komt de waarheid nooit ‘waar’. De termen objectief en subjectief geven
enkel aan wie de meeste bondgenoten voor zich heeft kunnen winnen. Hiermee is Latour een extreme
externalist.
Volgens Pierre Bourdieu is de wetenschap een veld (dit impliceert wetenschappers niet één herenigde,
homogene groep zijn) waarbinnen wordt geconcurreerd. Het kan evenals elk ander sociaal veld worden
geanalyseerd, maar heeft wel meer autonomie. Politieke, economische en sociale invloeden dringen op
indirecte en onverwachtse wijze door in de wetenschap, bij de sociale wetenschappen (die gevoeliger is voor
sociale kwesties) meer dan bij bijv natuurkunde.
Een Habitus = “een met een ander gedeeld schema van waarnemen, waarderen en handelen.” Binnen een
veld (wetenschap) worden handelingen en interpretaties geleid door belangen en de habitus van een veld.
Binnen een veld concurreren actoren met elkaar met als doel een monopolie (zoals sociologen met een
bepaalde wereldvisie).
Kritisch realisme
De ideeën hierboven kunnen worden omschreven als idealisme: de wereld is zoals wij haar zien. Realisten
gaan er echter vanuit dat er los van ons een werkelijkheid bestaan die wij kunnen leren kennen (atomen,
elektronen..).
Het realisme ziet de wereld in drie domeinen:
1. Het werkelijke: van datgene dat bestaat , dus ook de onderliggende mechanismen die onzichtbaar
zijn
2. Het actuele: gaat over gebeurtenissen, over wat er gebeurt als de vermogens die in objecten besloten
liggen worden geactiveerd (tektonische platen)
3. Het empirische: het domein van de onmiddellijke ervaring. Dit is wetenschappelijk gezien het meest
beperkt. Onzichtbare structuren worden namelijk uitgesloten.
Kritisch realisten hebben als bezwaar op logisch positivisme (exact) dat zij uitgaan van gesloten systemen
(zoals in experimenten) en algemene covering laws, die complexe gebeurtenissen slecht kunnen verklaren.
Een wet is volgens kritisch realisten geen constante verbinding van gebeurtenissen, maar het
activiteitenpatroon van de ‘tendens’ van een mechanisme. Hun bezwaar tegen het interpretivisme/
hermeneutiek is dat causaliteit en objectiviteit worden losgelaten. Subjectieve interpretaties kunnen
onrealistisch zijn.
De tegenstelling tussen verklaren en begrijpen is volgens kritisch realisten niet zinvol. Zij gaan uit van het
principe van contingentie; complexe gebeurtenissen vloeien voort uit de werking van variabele constellaties
van causale factoren. Een gebeurtenis is niet te verklaren door één causaal mechanisme en de tendens van dit
mechanisme hoeft niet perse tot uitdrukking te komen in een gebeurtenis. Het begrip ‘tendens’ maakt causale
analyses in de sociale wetenschappen mogelijk. Hier is echter een bijzonderheid; mensen hebben intenties
en kunnen hun handelingen redenen geven. Deze redenen kunnen ook oorzaken zijn voor deze handelingen.
, Mensen – en hiermee ook sociale verschijnselen – zijn contextafhankelijk en hebben zelden de stabiliteit van
natuurlijke verschijnselen.
Hoorcollege 3
Vooruitgang in de wetenschap
- Creativiteit (persistent werken)
- Serendipiteit (toevallige, niet geplande vooruitgang)
Voorbij de empirische cyclus: het overtuigen van je publiek
Ethos: resultaten op een geloofwaardige manier presenteren
- Karaktereigenschappen spreker spelen hierbij een rol
- Deugdzaam (niet corrupt/misdadig), empathisch
- Blijkt uit woordkeuze, mimiek, etc.
Pathos: overtuiging publiek met behulp van retorische middelen
- Opwekken van emotie
- Gebruik van retorische middelen: metaforen, analogieën, retorische vragen, humor
Logos: logica, formele geldigheid redeneringen
- Syllogisme: formele (deductieve) logica
o Majeure premise (algemene geaccepteerde uitspraak of wet)
o Mineure premise (locale observatie of toestand)
