Portfoliobewijsmateriaal – Competentie 3b - Bewijs 2
“Uitleg over de DSM”
Niveau van Miller: KNOWS HOW
21 december 2023
Competentie 3: Toepassing van wetenschappelijke inzichten
Indicator 3b: Herkennen van de psychologie van het psychopathologische
Indicator 3b: Herkennen van de psychologie van het pathologische
Samenvatting: In dit bewijs wordt beschreven wat de DSM precies is en hoe de DSM in de loop van de geschiedenis tot stand is
gekomen. Vervolgens bespreek ik hoe ik persoonlijk tegen de DSM aankijk, en welke invloed de DSM uitoefent op het vakgebied van de
counseling.
De Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders (afgekort DSM) is een prominent handboek binnen de geestelijke
gezondheidszorg voor het categorisch diagnosticeren van psychische ziektebeelden op basis van verschillende criteria (Zelman et al.,
2017). Deze criteria, zoals symptomen of frequentie van voorkomen, zijn bepaald door kennisuitwisselingen met vele deskundigen die
onder meer werkzaam zijn binnen de psychiatrie, verpleegkunde, wetenschappelijk onderzoek, en het sociaal werk (APA, 2013b). Zo tracht
de DSM mentale stoornissen te beschrijven volgens de laatste wetenschappelijke inzichten, op een zo sociaal en ethisch verantwoorde
manier (Canady, 2022). De DSM bevat nadrukkelijk geen richtlijnen over hoe een mentale stoornis behandeld zou moeten worden (APA,
z.d.).
Zelf leerde ik de DSM kennen vanuit de opleiding Medische Basiskennis, die ik voor de start van de opleiding tot psychosociaal
counselor had afgerond. Het boek “Pathologie” van Zelman dat in deze opleiding werd gebruikt verhelderde me dat er wereldwijd ruim
een half miljard mensen zijn die aan een psychische stoornis lijden (Zelman et al., 2017). Om deze mensen van een passende diagnose te
voorzien, bekleedt de DSM een leidende rol als handboek in de Verenigde Staten (het land waarin de DSM gepubliceerd wordt door de
American Psychiatric Association (APA)) en in toenemende mate in Europa en Azië. Vanuit het boek “Psychiatrie” (Van Deth, 2019), dat
mij erg hielp om het vakgebied van de psychopathologie beter te begrijpen door de overzichtelijke beschouwingen en vergelijkingen die
deze auteur geeft, ontdekte ik dat de DSM zodoende steeds meer wordt ingezet als lingua franca in de wetenschap, het onderwijs en de
gezondheidszorg. Zo wordt geprobeerd om de communicatie over patiënten en hun ziektebeelden te verbeteren. Bovendien gebruiken
overheidsinstellingen, verzekeraars en medicijnontwikkelaars de DSM steeds vaker om beleid te vormen en bij te stellen (Pierre, 2010).
Om de invloed van de DSM op de maatschappij en het landschap van zorgverleners, waaronder counselors, beter te begrijpen zal
ik in dit bewijs eerst de geschiedenis van de DSM ophelderen. Zo zal ik nagaan wat de oorspronkelijke doelen van de DSM waren, en in
hoeverre deze doelen in de loop van de jaren verwezenlijkt of bijgesteld zijn. Daarna maak ik de koppeling naar de invloed die de DSM
uitoefent op het vakgebied van de counseling, en wat mijn mening over de DSM en die uitgeoefende invloed is. In dit bewijs zal ik
veelvuldig de literatuur van Van Deth, Zelman en Stanghellini aanhalen, omdat zij sterk hebben bijgedragen aan mijn begrip van de
psychopathologie.
1
, Geschiedenis van de DSM en de doelen die de DSM wilde bereiken
Uit de lesmap van Klinische Psychologie ontdekte ik dat de DSM zeker niet de eerste poging vormde tot het organiseren van de
wereld van psychische ziekten. Die eer wordt veelal toegekend aan de Duitse psychiater Emil Kraepelin, alhoewel ik bij latere
portfoliomomenten ontdekte dat er al veel oudere Franse literatuur bestond over statistische analyses rondom mentale ziekten (Esquirol &
Esquirol, 1838). Het werk van Kraepelin kwam voort uit de sterke behoefte in de 19 de eeuw om succesvolle behandelingen te vinden voor
de grote toestroom van psychiatrische patiënten in Amerika en Europa. Met zijn Compendium der Psychiatrie (Kraepelin, 1883) gaf
Kraepelin voor behandelaars een gemeenschappelijke taal die zij konden hanteren om patiënten te begeleiden. Hij stelde dat patiënten
onderverdeeld konden worden in de categorieën dementia praecox (vergelijkbaar met het hedendaagse schizofrenie) enerzijds en de
manisch-depressieve stoornis (vergelijkbaar met de hedendaagse bipolaire stoornis) anderzijds. Alhoewel de lesmap van Klinische
Psychologie er verder niet over uitweidt, ontdekte ik door aanvullend literatuuronderzoek dat er in de Verenigde Staten geheel eigen
classificatiesystemen werden ontwikkeld. Zo zijn er psychodynamische standaarden ontwikkeld die op basis van de
ontwikkelingspsychologie van Freud psychiatrische ziektebeelden beschreven (zoals de Standard Classified Nomenclature of Disease uit
1933), maar ook bredere classificatiesystemen die tevens lichtere vormen van psychische problematiek omschreven (zoals de Medical
203 uit 1946, ontwikkeld door de Amerikaanse marine voor getraumatiseerde soldaten (Menninger, 1946)). Vanwege het succes van het
laatstgenoemde systeem, werd de Medical 203 als basis gebruikt voor de zesde editie van de International Statistical Classification of
Diseases van de Wereldgezondheidsorganisatie, dat gepubliceerd werd om de fysieke en mentale gezondheid te beschrijven volgens de
naoorlogse inzichten (WHO, 1948).
Net zoals ik door het literatuuronderzoek duizelde van de hoeveelheid classificaties en standaarden die tegelijkertijd bestonden,
besloot de APA in 1948 om de wildgroei aan systemen tegen te gaan met een gestandaardiseerde handleiding. Op basis van de Medical
203 werd daarom in 1952 de eerste DSM gepubliceerd (APA, 1952), die 106 mentale stoornissen omvatte die vaak in de Verenigde Staten
voorkwamen. Ze waren geordend op basis van hun psychotische, neurotische, of gedragsmatige grondslag (Grob, 1991). Door deze
handleiding online te lezen, ontdekte ik dat de DSM-I sterk theoretisch was. Bovendien waren er veel psychoanalytische elementen, zoals
het gebruik van het woord “reactie” om psychodynamische causaliteit aan te duiden. Dit was in lijn met het toen prominente
gedachtegoed van Freud. Toch bevatte de DSM-I ook biologische elementen om mentale ziektebeelden te beschrijven (Cooper &
Blashfield, 2016). Zo werden er bijvoorbeeld acute en chronische aandoeningen aan het brein benoemd. De DSM-I nam in zowel de
publieke als de private gezondheidszorg een belangrijke rol in om een gezamenlijke nomenclatuur te hanteren voor psychiatrische
patiënten (Raines, 1953).
Deze eerste editie van de DSM ontving uit meerdere hoeken kritiek, onder andere vanwege het feit dat er veel psychoanalytisch
jargon werd gebruikt dat bovendien sterk leunde op niet-aangetoonde causale verbanden (Alarcón, 2009). Daarom werd in de tweede
editie van de DSM uit 1968 de term “reactie” weggehaald (APA, 1968), om zo ook niet-theoretische beschrijvingen voor psychische ziekten
de ruimte te geven (Surís et al., 2009). Desalniettemin ontving deze nieuwe editie ook veel kritiek, niet in de minste plaats omdat de
stoornissen mensen van een niet-Westerse achtergrond en homoseksuele geaardheid sterk raakten. (Edsall, 2006). Door activisme vanuit
de homorechtenbeweging en het baanbrekende onderzoek van Hooker (Hooker, 1957) werd in 1973 een voorstel aangenomen om
homoseksualiteit in de herdruk van de DSM-II in 1974 te schrappen (APA, 1973). Ik vind het mooi om te zien dat de ontwikkeling van de
2
“Uitleg over de DSM”
Niveau van Miller: KNOWS HOW
21 december 2023
Competentie 3: Toepassing van wetenschappelijke inzichten
Indicator 3b: Herkennen van de psychologie van het psychopathologische
Indicator 3b: Herkennen van de psychologie van het pathologische
Samenvatting: In dit bewijs wordt beschreven wat de DSM precies is en hoe de DSM in de loop van de geschiedenis tot stand is
gekomen. Vervolgens bespreek ik hoe ik persoonlijk tegen de DSM aankijk, en welke invloed de DSM uitoefent op het vakgebied van de
counseling.
De Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders (afgekort DSM) is een prominent handboek binnen de geestelijke
gezondheidszorg voor het categorisch diagnosticeren van psychische ziektebeelden op basis van verschillende criteria (Zelman et al.,
2017). Deze criteria, zoals symptomen of frequentie van voorkomen, zijn bepaald door kennisuitwisselingen met vele deskundigen die
onder meer werkzaam zijn binnen de psychiatrie, verpleegkunde, wetenschappelijk onderzoek, en het sociaal werk (APA, 2013b). Zo tracht
de DSM mentale stoornissen te beschrijven volgens de laatste wetenschappelijke inzichten, op een zo sociaal en ethisch verantwoorde
manier (Canady, 2022). De DSM bevat nadrukkelijk geen richtlijnen over hoe een mentale stoornis behandeld zou moeten worden (APA,
z.d.).
Zelf leerde ik de DSM kennen vanuit de opleiding Medische Basiskennis, die ik voor de start van de opleiding tot psychosociaal
counselor had afgerond. Het boek “Pathologie” van Zelman dat in deze opleiding werd gebruikt verhelderde me dat er wereldwijd ruim
een half miljard mensen zijn die aan een psychische stoornis lijden (Zelman et al., 2017). Om deze mensen van een passende diagnose te
voorzien, bekleedt de DSM een leidende rol als handboek in de Verenigde Staten (het land waarin de DSM gepubliceerd wordt door de
American Psychiatric Association (APA)) en in toenemende mate in Europa en Azië. Vanuit het boek “Psychiatrie” (Van Deth, 2019), dat
mij erg hielp om het vakgebied van de psychopathologie beter te begrijpen door de overzichtelijke beschouwingen en vergelijkingen die
deze auteur geeft, ontdekte ik dat de DSM zodoende steeds meer wordt ingezet als lingua franca in de wetenschap, het onderwijs en de
gezondheidszorg. Zo wordt geprobeerd om de communicatie over patiënten en hun ziektebeelden te verbeteren. Bovendien gebruiken
overheidsinstellingen, verzekeraars en medicijnontwikkelaars de DSM steeds vaker om beleid te vormen en bij te stellen (Pierre, 2010).
Om de invloed van de DSM op de maatschappij en het landschap van zorgverleners, waaronder counselors, beter te begrijpen zal
ik in dit bewijs eerst de geschiedenis van de DSM ophelderen. Zo zal ik nagaan wat de oorspronkelijke doelen van de DSM waren, en in
hoeverre deze doelen in de loop van de jaren verwezenlijkt of bijgesteld zijn. Daarna maak ik de koppeling naar de invloed die de DSM
uitoefent op het vakgebied van de counseling, en wat mijn mening over de DSM en die uitgeoefende invloed is. In dit bewijs zal ik
veelvuldig de literatuur van Van Deth, Zelman en Stanghellini aanhalen, omdat zij sterk hebben bijgedragen aan mijn begrip van de
psychopathologie.
1
, Geschiedenis van de DSM en de doelen die de DSM wilde bereiken
Uit de lesmap van Klinische Psychologie ontdekte ik dat de DSM zeker niet de eerste poging vormde tot het organiseren van de
wereld van psychische ziekten. Die eer wordt veelal toegekend aan de Duitse psychiater Emil Kraepelin, alhoewel ik bij latere
portfoliomomenten ontdekte dat er al veel oudere Franse literatuur bestond over statistische analyses rondom mentale ziekten (Esquirol &
Esquirol, 1838). Het werk van Kraepelin kwam voort uit de sterke behoefte in de 19 de eeuw om succesvolle behandelingen te vinden voor
de grote toestroom van psychiatrische patiënten in Amerika en Europa. Met zijn Compendium der Psychiatrie (Kraepelin, 1883) gaf
Kraepelin voor behandelaars een gemeenschappelijke taal die zij konden hanteren om patiënten te begeleiden. Hij stelde dat patiënten
onderverdeeld konden worden in de categorieën dementia praecox (vergelijkbaar met het hedendaagse schizofrenie) enerzijds en de
manisch-depressieve stoornis (vergelijkbaar met de hedendaagse bipolaire stoornis) anderzijds. Alhoewel de lesmap van Klinische
Psychologie er verder niet over uitweidt, ontdekte ik door aanvullend literatuuronderzoek dat er in de Verenigde Staten geheel eigen
classificatiesystemen werden ontwikkeld. Zo zijn er psychodynamische standaarden ontwikkeld die op basis van de
ontwikkelingspsychologie van Freud psychiatrische ziektebeelden beschreven (zoals de Standard Classified Nomenclature of Disease uit
1933), maar ook bredere classificatiesystemen die tevens lichtere vormen van psychische problematiek omschreven (zoals de Medical
203 uit 1946, ontwikkeld door de Amerikaanse marine voor getraumatiseerde soldaten (Menninger, 1946)). Vanwege het succes van het
laatstgenoemde systeem, werd de Medical 203 als basis gebruikt voor de zesde editie van de International Statistical Classification of
Diseases van de Wereldgezondheidsorganisatie, dat gepubliceerd werd om de fysieke en mentale gezondheid te beschrijven volgens de
naoorlogse inzichten (WHO, 1948).
Net zoals ik door het literatuuronderzoek duizelde van de hoeveelheid classificaties en standaarden die tegelijkertijd bestonden,
besloot de APA in 1948 om de wildgroei aan systemen tegen te gaan met een gestandaardiseerde handleiding. Op basis van de Medical
203 werd daarom in 1952 de eerste DSM gepubliceerd (APA, 1952), die 106 mentale stoornissen omvatte die vaak in de Verenigde Staten
voorkwamen. Ze waren geordend op basis van hun psychotische, neurotische, of gedragsmatige grondslag (Grob, 1991). Door deze
handleiding online te lezen, ontdekte ik dat de DSM-I sterk theoretisch was. Bovendien waren er veel psychoanalytische elementen, zoals
het gebruik van het woord “reactie” om psychodynamische causaliteit aan te duiden. Dit was in lijn met het toen prominente
gedachtegoed van Freud. Toch bevatte de DSM-I ook biologische elementen om mentale ziektebeelden te beschrijven (Cooper &
Blashfield, 2016). Zo werden er bijvoorbeeld acute en chronische aandoeningen aan het brein benoemd. De DSM-I nam in zowel de
publieke als de private gezondheidszorg een belangrijke rol in om een gezamenlijke nomenclatuur te hanteren voor psychiatrische
patiënten (Raines, 1953).
Deze eerste editie van de DSM ontving uit meerdere hoeken kritiek, onder andere vanwege het feit dat er veel psychoanalytisch
jargon werd gebruikt dat bovendien sterk leunde op niet-aangetoonde causale verbanden (Alarcón, 2009). Daarom werd in de tweede
editie van de DSM uit 1968 de term “reactie” weggehaald (APA, 1968), om zo ook niet-theoretische beschrijvingen voor psychische ziekten
de ruimte te geven (Surís et al., 2009). Desalniettemin ontving deze nieuwe editie ook veel kritiek, niet in de minste plaats omdat de
stoornissen mensen van een niet-Westerse achtergrond en homoseksuele geaardheid sterk raakten. (Edsall, 2006). Door activisme vanuit
de homorechtenbeweging en het baanbrekende onderzoek van Hooker (Hooker, 1957) werd in 1973 een voorstel aangenomen om
homoseksualiteit in de herdruk van de DSM-II in 1974 te schrappen (APA, 1973). Ik vind het mooi om te zien dat de ontwikkeling van de
2
