Zwemmen
1.1| Inleiding
Lesgeven gaat gepaard met het naleven van enkele stelregels, er zijn vele regels en bijna uitzonderingen. Je
hebt er dus feeling en intuïtie voor nodig. Onderwijzen is een kunde die terugvalt op het beheersen van
vakkennis en onderwijsvaardigheden.
Er zijn 2 kenmerken van ‘de leraar’ als uitgangspunt:
▪ Inzicht hebben in en betrokken zijn bij het zwemmen in het geheel van opvoeding en onderwijs. ‘waar
wil ik naartoe?’
➢ Hij moet een duidelijk beeld hebben van wat hij wil bereiken = scherp zien.
➢ Hij moet emotioneel sterk betrokken zijn → hij moet de doelen als waardevol accepteren.
Beide eisen vormen het fundament van goed leraarschap, alle technische vaardigheden vormen
een curieus mozaïk onder deze fundering. Enkel vakmanschap dwingt respect af bij leerlingen.
Lesgeven is doorleefd handelen vanuit een pedagogische bekommernis.
▪ Zelf kunnen zwemmen: de eigen zwemvaardigheid ontwikkeld hebben. Van ‘ervaren’ naar ‘inzicht’.
➢ Bewegingservaring in het water is zeer belangrijk.
Goed zwemonderwijs komt er op neer ervaringen en inzichten bij leerlingen te stimuleren.
Twee uitgangspunten voor het zwemonderwijs vanuit het vakconcept LO:
▪ Het vak LO is volgens de decreetgever (regelgever) een ‘leergebied’ in het lager onderwijs, een ‘vak’
van de basisvorming in het secundair onderwijs. LO is motorische basisvorming gericht op:
➢ De motorische competentie
➢ Een gezonde en veilige levensstijl
➢ Een positief zelfbeeld en sociale relaties door middel van bewegingsactiviteiten
Van Assche heeft in een 9-veldenmodel deze 3 doelencategoriën verbonden met de 3
persoonlijkheidsaspecten (cognitive, motorische en dynamisch-affectieve aspecten). Het
competenter, bekwamer worden in de zwemvaardigheid omvat ook een cognitief-motorisch en
een dynamisch-affectief-motorische invalshoek.
▪ Het vakconcept vraagt ook aandacht voor de ontwikkeling van een gezonde en veilige levensstijl.
Zwemonderwijs kan ook hierin zijn finaliteit krijgen.
➢ Omzichtig omgaan met het zelfbeeld van de leerlingen.
➢ Zwemmen geeft kansen tot succesbeleving, mislukken en vervelen.
o Leraren moeten dit kansspel proberen om te buigen tot een positief resultaat, dat
leerlingen hun beter voelen, meer vertrouwd en meer succesvol.
Pas dan kan zwemmen gelijktijdig ‘competence’ en ‘confidence’ geven aan leerlingen. Zwemmen
is voldoende vaardigheid, kennis en een positieve attitude bezitten om zelfstandig, langdurig,
economisch, veilig en op een plezierige manier te bewegen in alle bewegingssituaties in en onder
het water.
,Zwemmen Deel 1
1| Didactische analyse van zwemlessen
1.1| De lesstart
Probeer de les steeds op dezelfde organisatorische wijze te starten en te beïndigen.
➢ Het aanspreken van de leerlingen (afwezigheden, …) gebeurt steeds voor ze zich omkleden.
Voor de leraar die strijd voert met zijn leerlingen om ze in het water te krijgen is het niet van belang dat
de leerlingen een strake zwembroek of badpak aandoen, toch mag het niet raar zijn dat er leerlingen in
strakke kledij zwemmen. Leerlingen mogen attent gemaakt worden op het feit dat elke sport zijn kledij
heeft:
➢ Loszittende kledij remt enorm
➢ Met een short of zonnebadpak zwem je niet enkel trager, maar ook je zwemstijl gaat naar
beneden.
➢ Een zwembril dragen is ook aan te raden:
o Je ziet waar je zwemt (veiligheid)
o Het komt het leerproces ten goede.
o Het voorkomt oogirritaties, je kan blijven zwemmen.
Het moment wanneer de opwarming wordt meegedeeld is afhankelijk van een aantal factoren:
➢ De aard van de opwarming
➢ De ruimte in het zwembad
➢ De zwembadbezettingen
Als de omkleedruimte rustiger is dan het zwembad zelf kan je daar de opwarming al formuleren, dan
moet deze wel eenvoudig zijn en er is geen visualisering nodig. De leraar die opteert om de leerlingen
eerst te laten douchen zal er op moeten toezien dat de leerlingen niet afkoelen. De mededeling zo
kort mogelijk houden dus!
Waar douchen niet functioneel is, kan er beter geen stortbad genomen worden.
➢ Dit zal Pro-forma-gedrag stimuleren en doet de geloofwaardigheid van de leraar dalen.
➢ Kleine kinderen zouden vooraf naar de wc moeten gaan. Het koude stortwaterbad stimuleert dit,
een koud voetbad volstaat ook al. Grote kinderen zouden hun grondig moeten afspoelen, warm
water verlengt de douchetijd en zal ook meer zeep en vuil van je afspoelen.
➢ Bij lagere schoolkinderen wordt er na de koude prikkel best een moment vrijgemaakt om
gezamenlijk naar de wc te gaan.
De leeraar is voor de eerste leerling in het zwembad, de leraar verlaat ook als laatste het zwembad.
➢ Vooral in publike zwembaden zal de leraar zich een plaats moeten opeisen, hij overlegt dit met
de andere gebruikers en rekeninghoudend met de regels van het zwembad.
, De leeraar en zijn materiaal
➢ De leeraar is altijd herkenbaar (draagt een tshirt, …) en draagt hieronder zijn zwemkledij, op deze
manier is het uitvoeren en natte redingen mogelijk.
➢ Materiaal is altijd binnen handbereik
➢ Zwemvliezen passen en klaarleggen mag het normale lesverloop niet verstoren.
o Doorgangen mogen niet belemmerd worden.
o Als er in de loop van de les toch nood is aan zwemvliezen laat je deze halen op een
verscillende duur om opstoppingen te voorkomen.
De opwarming kan heel verscheiden zijn van de functie en inhoud. In elk geval moet er meer nagestreefd
worden op het opwarmen van de spieren.
➢ Organisatorische gewoontevorming
o Er wordt een eenvoudige opdracht zonder zwemtechnische aandachtspunten gegeven
en die zullen moeten uitegevoerd worden.
o De leeraar controleert of deze worden uitgevoerd.
➢ Starten met de leerstofopbouw of herhaling
o De leerlingen kunnen hun aandacht vestigen op hun techniek.
o Vermijd de eerste lengtes explosieve inspanningen (sprint).
o Bij volwassenen zoveel mogelijk benen schoolslag.
➢ Vrij zwemmen
o Wat leerlingen graag doen, wordt aangewend om de effectieve lestijd te vergroten. Hoe
sneller de leerlingen in het water hoe meer ze kunnen spelen in het water, na het
fluitsignaal verzamelen ze bij de afgesproken plaats.
1.2| Leerlingen op de kant opstellen en toespreken
Zoek een relatief rustige plaats om leerlingen aan te spreken en zorg dat je goed zichtbaar bent.
➢ Op een verhoging (zwembadrand, startblok).
➢ Met gebaren naar het zwembad gericht, zien ze beter wat je bedoelt.
➢ Door hen ruimte te geven, voorkom je dat ze elkaar aanraken (de klassieke frontrij is niet altijd
nodig en mogelijk).
➢ Wanneer het zwembad te klein is kan je
overwegen om de leerlingen in het water. De
leeraar kan in het ondiepe plaatsnemen,
leerlingen staat in een frontrij aan de kant. Dit
bied de mogelijkheid om te demonstreren.
Er zijn meerdere zwembadgebruikers aanwezig, stel ze op met de rug naar het zwembad en groepeer ze
rond jou.
➢ Voorkomt afleiding
➢ Zorgt ervoor dat de leerlingen kunnen liplezen.
➢ Door als leraar in een hoek te gaan staan of
tegen een muur vermijd je dat ze achter je
komen staan.
➢ Controleer of iedereen aanwezig is, trek de aandacht. Gebruik geen volzinnen maar heel beknopt
en luid/traag. Articuleer duidelijk en ondersteun met gebaren. Wees hoorbaar voor je leerlingen
en niet voor het hele zwembad.
1.1| Inleiding
Lesgeven gaat gepaard met het naleven van enkele stelregels, er zijn vele regels en bijna uitzonderingen. Je
hebt er dus feeling en intuïtie voor nodig. Onderwijzen is een kunde die terugvalt op het beheersen van
vakkennis en onderwijsvaardigheden.
Er zijn 2 kenmerken van ‘de leraar’ als uitgangspunt:
▪ Inzicht hebben in en betrokken zijn bij het zwemmen in het geheel van opvoeding en onderwijs. ‘waar
wil ik naartoe?’
➢ Hij moet een duidelijk beeld hebben van wat hij wil bereiken = scherp zien.
➢ Hij moet emotioneel sterk betrokken zijn → hij moet de doelen als waardevol accepteren.
Beide eisen vormen het fundament van goed leraarschap, alle technische vaardigheden vormen
een curieus mozaïk onder deze fundering. Enkel vakmanschap dwingt respect af bij leerlingen.
Lesgeven is doorleefd handelen vanuit een pedagogische bekommernis.
▪ Zelf kunnen zwemmen: de eigen zwemvaardigheid ontwikkeld hebben. Van ‘ervaren’ naar ‘inzicht’.
➢ Bewegingservaring in het water is zeer belangrijk.
Goed zwemonderwijs komt er op neer ervaringen en inzichten bij leerlingen te stimuleren.
Twee uitgangspunten voor het zwemonderwijs vanuit het vakconcept LO:
▪ Het vak LO is volgens de decreetgever (regelgever) een ‘leergebied’ in het lager onderwijs, een ‘vak’
van de basisvorming in het secundair onderwijs. LO is motorische basisvorming gericht op:
➢ De motorische competentie
➢ Een gezonde en veilige levensstijl
➢ Een positief zelfbeeld en sociale relaties door middel van bewegingsactiviteiten
Van Assche heeft in een 9-veldenmodel deze 3 doelencategoriën verbonden met de 3
persoonlijkheidsaspecten (cognitive, motorische en dynamisch-affectieve aspecten). Het
competenter, bekwamer worden in de zwemvaardigheid omvat ook een cognitief-motorisch en
een dynamisch-affectief-motorische invalshoek.
▪ Het vakconcept vraagt ook aandacht voor de ontwikkeling van een gezonde en veilige levensstijl.
Zwemonderwijs kan ook hierin zijn finaliteit krijgen.
➢ Omzichtig omgaan met het zelfbeeld van de leerlingen.
➢ Zwemmen geeft kansen tot succesbeleving, mislukken en vervelen.
o Leraren moeten dit kansspel proberen om te buigen tot een positief resultaat, dat
leerlingen hun beter voelen, meer vertrouwd en meer succesvol.
Pas dan kan zwemmen gelijktijdig ‘competence’ en ‘confidence’ geven aan leerlingen. Zwemmen
is voldoende vaardigheid, kennis en een positieve attitude bezitten om zelfstandig, langdurig,
economisch, veilig en op een plezierige manier te bewegen in alle bewegingssituaties in en onder
het water.
,Zwemmen Deel 1
1| Didactische analyse van zwemlessen
1.1| De lesstart
Probeer de les steeds op dezelfde organisatorische wijze te starten en te beïndigen.
➢ Het aanspreken van de leerlingen (afwezigheden, …) gebeurt steeds voor ze zich omkleden.
Voor de leraar die strijd voert met zijn leerlingen om ze in het water te krijgen is het niet van belang dat
de leerlingen een strake zwembroek of badpak aandoen, toch mag het niet raar zijn dat er leerlingen in
strakke kledij zwemmen. Leerlingen mogen attent gemaakt worden op het feit dat elke sport zijn kledij
heeft:
➢ Loszittende kledij remt enorm
➢ Met een short of zonnebadpak zwem je niet enkel trager, maar ook je zwemstijl gaat naar
beneden.
➢ Een zwembril dragen is ook aan te raden:
o Je ziet waar je zwemt (veiligheid)
o Het komt het leerproces ten goede.
o Het voorkomt oogirritaties, je kan blijven zwemmen.
Het moment wanneer de opwarming wordt meegedeeld is afhankelijk van een aantal factoren:
➢ De aard van de opwarming
➢ De ruimte in het zwembad
➢ De zwembadbezettingen
Als de omkleedruimte rustiger is dan het zwembad zelf kan je daar de opwarming al formuleren, dan
moet deze wel eenvoudig zijn en er is geen visualisering nodig. De leraar die opteert om de leerlingen
eerst te laten douchen zal er op moeten toezien dat de leerlingen niet afkoelen. De mededeling zo
kort mogelijk houden dus!
Waar douchen niet functioneel is, kan er beter geen stortbad genomen worden.
➢ Dit zal Pro-forma-gedrag stimuleren en doet de geloofwaardigheid van de leraar dalen.
➢ Kleine kinderen zouden vooraf naar de wc moeten gaan. Het koude stortwaterbad stimuleert dit,
een koud voetbad volstaat ook al. Grote kinderen zouden hun grondig moeten afspoelen, warm
water verlengt de douchetijd en zal ook meer zeep en vuil van je afspoelen.
➢ Bij lagere schoolkinderen wordt er na de koude prikkel best een moment vrijgemaakt om
gezamenlijk naar de wc te gaan.
De leeraar is voor de eerste leerling in het zwembad, de leraar verlaat ook als laatste het zwembad.
➢ Vooral in publike zwembaden zal de leraar zich een plaats moeten opeisen, hij overlegt dit met
de andere gebruikers en rekeninghoudend met de regels van het zwembad.
, De leeraar en zijn materiaal
➢ De leeraar is altijd herkenbaar (draagt een tshirt, …) en draagt hieronder zijn zwemkledij, op deze
manier is het uitvoeren en natte redingen mogelijk.
➢ Materiaal is altijd binnen handbereik
➢ Zwemvliezen passen en klaarleggen mag het normale lesverloop niet verstoren.
o Doorgangen mogen niet belemmerd worden.
o Als er in de loop van de les toch nood is aan zwemvliezen laat je deze halen op een
verscillende duur om opstoppingen te voorkomen.
De opwarming kan heel verscheiden zijn van de functie en inhoud. In elk geval moet er meer nagestreefd
worden op het opwarmen van de spieren.
➢ Organisatorische gewoontevorming
o Er wordt een eenvoudige opdracht zonder zwemtechnische aandachtspunten gegeven
en die zullen moeten uitegevoerd worden.
o De leeraar controleert of deze worden uitgevoerd.
➢ Starten met de leerstofopbouw of herhaling
o De leerlingen kunnen hun aandacht vestigen op hun techniek.
o Vermijd de eerste lengtes explosieve inspanningen (sprint).
o Bij volwassenen zoveel mogelijk benen schoolslag.
➢ Vrij zwemmen
o Wat leerlingen graag doen, wordt aangewend om de effectieve lestijd te vergroten. Hoe
sneller de leerlingen in het water hoe meer ze kunnen spelen in het water, na het
fluitsignaal verzamelen ze bij de afgesproken plaats.
1.2| Leerlingen op de kant opstellen en toespreken
Zoek een relatief rustige plaats om leerlingen aan te spreken en zorg dat je goed zichtbaar bent.
➢ Op een verhoging (zwembadrand, startblok).
➢ Met gebaren naar het zwembad gericht, zien ze beter wat je bedoelt.
➢ Door hen ruimte te geven, voorkom je dat ze elkaar aanraken (de klassieke frontrij is niet altijd
nodig en mogelijk).
➢ Wanneer het zwembad te klein is kan je
overwegen om de leerlingen in het water. De
leeraar kan in het ondiepe plaatsnemen,
leerlingen staat in een frontrij aan de kant. Dit
bied de mogelijkheid om te demonstreren.
Er zijn meerdere zwembadgebruikers aanwezig, stel ze op met de rug naar het zwembad en groepeer ze
rond jou.
➢ Voorkomt afleiding
➢ Zorgt ervoor dat de leerlingen kunnen liplezen.
➢ Door als leraar in een hoek te gaan staan of
tegen een muur vermijd je dat ze achter je
komen staan.
➢ Controleer of iedereen aanwezig is, trek de aandacht. Gebruik geen volzinnen maar heel beknopt
en luid/traag. Articuleer duidelijk en ondersteun met gebaren. Wees hoorbaar voor je leerlingen
en niet voor het hele zwembad.
