CHEMIE VWO 6: Samenvatting Hoofdstuk 17: Biochemie: voeding en gezondheid

CHEMIE VWO 6: Samenvatting Hoofdstuk 17: Biochemie: voeding
en gezondheid

Paragraaf 17.1: Wat zit in voeding?

Voedingsstoffen: koolhydraten (suikers), vetten en eiwitten.
Functies:
 Brandstoffen  energie voor je lichaam
 Bouwstoffen  voor de opbouw van je lichaam

Koolhydraten:
 Brandstof
 Bouwstof  opbouw van DNA

Vetten:
 Brandstof: leveren energie
 Bouwstof: reservevet, bouw van lichaamscellen.
 Ook zijn vetten belangrijk bij de opname van vitamines

Eiwitten:
 Bouwstof: vormen de basis van alle enzymen, waar bijna alle chemische reacties
in ons lichaam kunnen verlopen.

Energie die vrijkomt bij de verbranding van voedingsstoffen, gebruik je onder andere
voor de noodzakelijke levensprocessen als ademen en het kloppen van je hart.

Paragraaf 17.2: Koolhydraten

In onze voeding zit verteerbare en niet-verteerbare koolhydraten.
 Verteerbare koolhydraten: zetmeel, sacharose, glucose en fructose.
 Onverteerbare koolhydraten: voedingsvezels.

Koolhydraten is een verzamelnaam voor een groep stoffen die voldoet aan de
algemene formule Cn(H2O)m.
 BINAS tabel 67F: structuurformules van enkele koolhydraten.

Glucose ontstaat in groene planten onder invloed van zonlicht via fotosynthese uit
koolstofdioxide en water. Weergegeven in een reactievergelijking:
6 CO2 (g) + 6 H2O (l)  C6H12O6 (s) + 6 CO2 (g)

Monosachariden: bijvoorbeeld glucose, fructose
 BINAS tabel 67F1: structuurformules van monosachariden.

Via een condensatiereactie van twee monosacharidemoleculen ontstaat een
disacharide-molecuul en een molecuul water.
 Als twee ɑ-glucosemoleculen aan elkaar koppelen, ontstaat een molecuul -glucosemoleculen aan elkaar koppelen, ontstaat een molecuul
maltose (zie figuur 1).

, Uit monosachariden kunnen door polycondensatiereacties polysachariden ontstaan.
Belangrijkste polysachariden:
 Glycogeen: sterk vertakt polymeer van glucose
 Amylose (zetmeel): wisselend vertakt polymeer van glucose
 Cellulose: onvertakt polymeer van glucose
 BINAS tabel 67A3: structuurformule van een aantal polysachariden

Verteerbare polysachariden dat je via voedsel binnenkrijgt, hydrolyseren.
Hydrolysereactie: een stof reageert met water. Daarbij ontstaat uit grotere
moleculen, met behulp van watermoleculen, kleinere moleculen.
 Hydrolyse van polysacharide verloopt onder invloed van enzymen (katalysatoren
in ons lichaam). BINAS tabel 82E en 82F: informatie over een aantal enzymen.

Je kunt macroscopische (in het groot) eigenschappen van stoffen verklaren aan de
hand van de rangschikking van deeltjes op mesoniveau (tussen macro en micro in)
en de structuur van de deeltjes op microniveau (moleculair niveau).

Paragraaf 17.3: Vetten

Bij de afbraak van vetten ontstaan glycerol (propaan-1,2,3-triol) en vetzuren (BINAS
tabel 82E). Het enzym lipase speelt een belangrijke rol.

Onverzadigd vetzuur: als in de koolstofketen dubbele bindingen voorkomen.
Verzadigd vetzuur: wanneer de dubbele bindingen ontbreken.
 BINAS tabel 66A: systematische/rationele namen

Essentiële vetzuren zijn onmisbaar voor het lichaam en moet je
via de voeding opnemen. Er zijn drie vetzuren die het lichaam niet
kan aanmaken:
 Linolzuur
 ɑ-glucosemoleculen aan elkaar koppelen, ontstaat een molecuul -linoleenzuur
 Arachidonzuur
 BINAS tabel 67G2: essentiële vetzuren

Vetten en oliën zijn drievoudige esters van glycerol (propaan-
1,2,3-triol) en vetzuren. Daarom heten vetten ook wel
triglyceriden (zie figuur 2).
Figuur 2: algemene
Verzadigd vet (dierlijk): als vet is samengesteld uit glycerol en structuurformule van
verzadigde vetzuren. een olie of vet.