Inleiding in de
pedagogiek
ANNEMARIE BECKER
HOOFDSTUK 6
, Hoofdstuk 6 – Ontstaansgeschiedenis van de
pedagogiek
6.2 Het empirisme en rationalisme in de zeventiende eeuw
Het empirisme en rationalisme zijn twee pedagogische stromingen die opkwamen
aan het begin van de zeventiende eeuw, en die veel invloed hebben gehad op de
verwetenschappelijking van het wereldbeeld.
Empirisme een filosofische stroming waarin gesteld wordt dat de kennis
voortkomt uit ervaring. Waarneming is essentieel, omdat kennis vergaard
wordt door waar te nemen. Men kan pas generaliseren als er regelmatig en
veelvuldig observatie heeft plaatsgevonden (inductie). Door systematisch en
doelbewust te experimenteren, kunnen algemene stellingen worden
geformuleerd.
Rationalisme het rationalisme richt zich op theoretische kennis. Het
rationalisme gaat ervan uit dat niet de zintuigelijke waarneming, maar de rede
(het denken) de meest betrouwbare bron van kennis is.
Beide stromingen zijn voornamelijk gericht op reflectie over de aard van
pedagogische kennis, en normen en waarden wat betreft de opvoeding.
6.3 De verlichting in de achttiende eeuw
In de achttiende eeuw wordt de pedagogiek gedomineerd door een intellectuele
stroming die bekend staat als de verlichting. Deze stroming heeft invloed gehad op
politiek, filosofisch, wetenschappelijk en religieus niveau. De verlichting duurde van
1650 tot het einde van de 19de eeuw. Verlichte denkers gaan ervan uit dat men de
waarheid alleen kan bewijzen met behulp van theorie en het verstand. Er zijn twee
redenen waarom de Verlichting zeker ook een pedagogisch component had:
1) Vertegenwoordigers van deze stroming hadden de opvatting dat de mens van
nature gelijk is, maar onder invloed van zijn omgeving ten opzichte van zijn
medemens kan verschillen.
2) De denkbeelden van de Verlichting zou zich door middel van de
‘volksopvoeding’ in brede kring hebben verspreid. Deze verspreiding heeft
gezorgd voor nieuwe inzichten op maatschappelijk en wetenschappelijk
niveau.
In deze tijd ontstaat er een leesrevolutie, de ontwikkelde burger wil op de hoogte
blijven van nieuwe bevindingen en inzichten.
Jean-Jacques Rousseau is de bekendste pedagoog uit de 18 de eeuw. Zijn denkwijze
is het best te begrijpen vanuit de cultuurkritiek waarbij hij inging tegen kerkelijke en
wereldlijke machthebbers. Rousseau is van mening dat de opvoeder het kind niets
moet opdringen, niet bevelen en ook niet verbieden.
Een andere bekende volksopvoeder uit de verlichting is Johann Heinrich Pestalozzi,
zijn idealen sluiten nauw aan bij die van Rousseau en andere vernieuwers van de
pedagogiek. Deze vernieuwers werden ook wel filantropijnen genoemd. Pestalozzi is
pedagogiek
ANNEMARIE BECKER
HOOFDSTUK 6
, Hoofdstuk 6 – Ontstaansgeschiedenis van de
pedagogiek
6.2 Het empirisme en rationalisme in de zeventiende eeuw
Het empirisme en rationalisme zijn twee pedagogische stromingen die opkwamen
aan het begin van de zeventiende eeuw, en die veel invloed hebben gehad op de
verwetenschappelijking van het wereldbeeld.
Empirisme een filosofische stroming waarin gesteld wordt dat de kennis
voortkomt uit ervaring. Waarneming is essentieel, omdat kennis vergaard
wordt door waar te nemen. Men kan pas generaliseren als er regelmatig en
veelvuldig observatie heeft plaatsgevonden (inductie). Door systematisch en
doelbewust te experimenteren, kunnen algemene stellingen worden
geformuleerd.
Rationalisme het rationalisme richt zich op theoretische kennis. Het
rationalisme gaat ervan uit dat niet de zintuigelijke waarneming, maar de rede
(het denken) de meest betrouwbare bron van kennis is.
Beide stromingen zijn voornamelijk gericht op reflectie over de aard van
pedagogische kennis, en normen en waarden wat betreft de opvoeding.
6.3 De verlichting in de achttiende eeuw
In de achttiende eeuw wordt de pedagogiek gedomineerd door een intellectuele
stroming die bekend staat als de verlichting. Deze stroming heeft invloed gehad op
politiek, filosofisch, wetenschappelijk en religieus niveau. De verlichting duurde van
1650 tot het einde van de 19de eeuw. Verlichte denkers gaan ervan uit dat men de
waarheid alleen kan bewijzen met behulp van theorie en het verstand. Er zijn twee
redenen waarom de Verlichting zeker ook een pedagogisch component had:
1) Vertegenwoordigers van deze stroming hadden de opvatting dat de mens van
nature gelijk is, maar onder invloed van zijn omgeving ten opzichte van zijn
medemens kan verschillen.
2) De denkbeelden van de Verlichting zou zich door middel van de
‘volksopvoeding’ in brede kring hebben verspreid. Deze verspreiding heeft
gezorgd voor nieuwe inzichten op maatschappelijk en wetenschappelijk
niveau.
In deze tijd ontstaat er een leesrevolutie, de ontwikkelde burger wil op de hoogte
blijven van nieuwe bevindingen en inzichten.
Jean-Jacques Rousseau is de bekendste pedagoog uit de 18 de eeuw. Zijn denkwijze
is het best te begrijpen vanuit de cultuurkritiek waarbij hij inging tegen kerkelijke en
wereldlijke machthebbers. Rousseau is van mening dat de opvoeder het kind niets
moet opdringen, niet bevelen en ook niet verbieden.
Een andere bekende volksopvoeder uit de verlichting is Johann Heinrich Pestalozzi,
zijn idealen sluiten nauw aan bij die van Rousseau en andere vernieuwers van de
pedagogiek. Deze vernieuwers werden ook wel filantropijnen genoemd. Pestalozzi is
