Economie
ECONOMIE NOTITIES
INHOUDSTAFEL
INLEIDING ................................................................................................................................... 4
HOOFDSTUK 1. DEFINITIES EN BEGRIPSAFBAKENINGEN ............................................................... 4
1. DEFINITIE: WAT IS ECONOMIE? ......................................................................................................... 4
2. BEHOEFTEN ................................................................................................................................ 4
3. HET ALLOCATIEVRAAGSTUK ............................................................................................................. 5
4. DE PRODUCTIEFACTOREN ............................................................................................................... 6
5. DE ECONOMISCHE HUISHOUDINGEN ................................................................................................. 6
6. SOORTEN ECONOMIEËN ................................................................................................................. 6
6.1. De vrijemarkteconomie .................................................................................................... 6
6.2. Het protectionisme .......................................................................................................... 6
HOOFDSTUK 2. EEN KAPITALISTISCHE VRIJEMARKTECONOMIE ..................................................... 7
1. VRIJE MARKTECONOMIE .................................................................................................................. 7
1.1. Wat? ............................................................................................................................... 7
2. KAPITALISME ............................................................................................................................... 7
2.1. Wat? ............................................................................................................................... 7
3. HET CONCEPT VAN GROEI ............................................................................................................... 7
4. GRENZEN AAN GROEI? ................................................................................................................... 8
HOOFDSTUK 3. ECONOMISCHE THEORIEËN ................................................................................. 9
1. DE GRONDLEGGERS ...................................................................................................................... 9
1.1. De klassieke school ......................................................................................................... 9
1.2. Het Keynesianisme .......................................................................................................... 9
2. DE NIEUWSTE LICHTING ............................................................................................................... 11
2.1. Tim Jackson ................................................................................................................... 11
2.2. Thomas Piketty .............................................................................................................. 11
2.3. Kate Raworth ................................................................................................................. 13
HOOFDSTUK 4. DE BEWEGINGEN VAN DE ECONOMIE ................................................................. 14
1. DE ECONOMISCHE KRINGLOOP ...................................................................................................... 14
1.1. De eenvoudige kringloop ................................................................................................ 14
1.2. De volledige kringloop .................................................................................................... 15
2. NATIONALE REKENINGEN .............................................................................................................. 16
2.1. Het bruto binnenlands product (BBP) .............................................................................. 16
2.2. De koopkrachtpariteit (KKP) ............................................................................................ 16
2.3. Problemen bij het berekenen van de nationale rekeningen ............................................... 17
2.4. Ontwikkeling meten ....................................................................................................... 17
2.5. De indicator van het consumentenvertrouwen................................................................. 18
3. DE VERSCHILLENDE ECONOMISCHE GOLFBEWEGINGEN ....................................................................... 18
1. CASUS: HET PROBLEEM VAN DE PENSIOENEN .................................................................................... 19
HOOFDSTUK 5. DE ROL VAN DE OVERHEID ................................................................................. 20
, Economie
1. WAAROM DE OVERHEID DE ECONOMIE VOORAL NIET MET RUST MAG LATEN ................................................ 20
2. DE ECONOMISCHE ROL VAN DE VERZORGINGSSTAAT............................................................................ 20
3. ECONOMISCHE POLITIEK .............................................................................................................. 20
3.1. De onbehaaglijke driehoek ............................................................................................. 21
3.2. De magische vierhoek .................................................................................................... 21
3.3. De magische vijfhoek ..................................................................................................... 21
3.4. Conjunctuurpolitiek ....................................................................................................... 22
4. DE OVERHEIDSFINANCIËN ............................................................................................................ 22
4.1. Inkomsten van de overheid ............................................................................................. 22
4.2. Uitgaven van de overheid ................................................................................................ 22
4.3. De staatsschuld ............................................................................................................. 23
HOOFDSTUK 6. HET INKOMEN .................................................................................................... 24
1. INKOMEN EN VERMOGEN .............................................................................................................. 24
2. SOORTEN INKOMENS EN BELASTINGEN ............................................................................................. 24
2.1. Directe belastingen ........................................................................................................ 26
2.2. Indirecte belastingen...................................................................................................... 28
2.3. Belastingsontduiking en -ontwijking ................................................................................ 28
3. VERMOGENSBELASTING ............................................................................................................... 29
2. CASUS: HET BASISINKOMEN ......................................................................................................... 29
HOOFDSTUK 7. (INKOMENS)ONGELIJKHEID ................................................................................ 31
1. WAAROM (TE VEEL) ONGELIJKHEID EEN PROBLEEM IS ........................................................................... 31
2. METEN VAN INKOMENSONGELIJKHEID .............................................................................................. 31
2.1. De Lorenzcurve en de Ginicoëfficiënt .............................................................................. 31
3. ONGELIJKHEID TERUGDRINGEN IN BELGIË ......................................................................................... 33
3.1. De progressieve inkomensbelastingen ............................................................................ 33
3.2. De sociale zekerheid ...................................................................................................... 33
3.3. Loonvorming.................................................................................................................. 33
3.4. Collectieve voorzieningen en sociale goederen................................................................ 34
3. CASUS: ARMOEDE...................................................................................................................... 34
HOOFDSTUK 8. DE CONSUMENT................................................................................................. 35
1. DE RATIONELE CONSUMENT .......................................................................................................... 35
2. DE NIET ZO RATIONELE CONSUMENT ................................................................................................ 36
2.1. het menselijk denken ..................................................................................................... 36
3. HET RATIONELE KEUZEPROCES ....................................................................................................... 37
3.1. Het nutsconcept ............................................................................................................ 37
4. DE VRAAGCURVE ........................................................................................................................ 37
4.1. De vraagcurve van een goed of dienst.............................................................................. 37
4.2. Verandering van en op de vraagcurve .............................................................................. 38
5. ELASTICITEIT ............................................................................................................................. 39
5.1. De prijselasticiteit van de vraag ....................................................................................... 39
5.2. Kruisprijselasticiteit van de vraag .................................................................................... 40
5.3. Inkomenselasticiteit....................................................................................................... 40
HOOFDSTUK 9. DE PRODUCENT ................................................................................................. 41
1. ECONOMISCHE SECTOREN ........................................................................................................... 41
1.1. Verdeling ....................................................................................................................... 41
1.2. Belang van de sectoren .................................................................................................. 41
, Economie
2. PRODUCTIE EN INVESTERINGEN ...................................................................................................... 41
3. PRODUCTIVITEIT ......................................................................................................................... 41
4. KOSTEN ................................................................................................................................... 42
5. WINSTVORMING ......................................................................................................................... 43
5.1. Winstmaximalisatie........................................................................................................ 43
6. HET AANBOD ............................................................................................................................. 43
6.1. Verschuiving op en van de aanbodcurve .......................................................................... 43
6.2. Elasticiteit van het aanbod.............................................................................................. 44
HOOFDSTUK 10. DE MARKT ........................................................................................................ 44
1. COMPETITIEVE VS. NIET-COMPETITIEVE MARKT ................................................................................... 44
2. OVERHEIDSINTERVENTIES OP DE MARKT EN HUN EFFECTEN.................................................................... 45
2.1. Maximumprijzen of het blokkeren van prijzen................................................................... 45
2.2. Minimumprijzen ............................................................................................................. 45
HOOFDSTUK 11. MARKTMACHT .................................................................................................. 46
1. HET PROBLEEM VAN DE COLLECTIEVE GOEDEREN................................................................................ 46
2. HET MONOPOLIE ........................................................................................................................ 46
3. MONOPOLISTISCHE MEDEDINGING ................................................................................................. 47
4. OLIGOPOLIE .............................................................................................................................. 47
5. MONOPSONIE ........................................................................................................................... 47
HOOFDSTUK 13. INFLATIE .......................................................................................................... 48
1. GEVOLGEN VAN INFLATIE .............................................................................................................. 48
2. OORZAKEN VAN INFLATIE .............................................................................................................. 48
3. DE INDEX ................................................................................................................................. 48
3.1. Wat? ............................................................................................................................. 48
3.2. Automatische indexering van de lonen ............................................................................ 49
3.3. Huurprijsindexatie.......................................................................................................... 49
3.4. Actuele inflatiegegevens (november 2024) ...................................................................... 49
HOOFDSTUK 14. INTERNATIONALE ECONOMIE ........................................................................... 50
1. INTERNATIONALE HANDEL ............................................................................................................. 50
2. DE BETALINGSBALANS ................................................................................................................. 50
HOOFDSTUK 15. INTERNATIONALE ECONOMISCHE ORGANISATIES ............................................. 51
1. OESO (ORGANISATIE VOOR ECONOMISCHE SAMENWERKING EN ONTWIKKELING) ...................................... 51
2. DE GROEP VAN ACHT/ TWINTIG ...................................................................................................... 51
, Economie
INLEIDING
Economie = menswetenschap die zich toelegt op het bestuderen van keuzeproblemen die zich op elk niveau
voordoen
- Consumenten
- Producenten
- Overheid
- Naar buitenland toe
DEEL I. DE ECONOMISCHE BRILLEN
HOOFDSTUK 1. DEFINITIES EN BEGRIPSAFBAKENINGEN
1. DEFINITIE: WAT IS ECONOMIE?
Economie + consequenties
- Mens is wezen met onbeperkt aantal verlangens (behoeften)
- Middelen om die behoeften te bevredigen à in beperkte mate schaarste
- Economisch handelende mens zal de schaarse middelen zodanig aanwenden, dat die in zoveel mogelijk
behoeften kan voorzien
- DEFINITIE: Een menswetenschap die het menselijk gedrag bestudeert als relatie tussen doelen en schaarse
middelen die op verschillende manieren kunnen worden aangewend
2. BEHOEFTEN
Kenmerken
- Economisch/ Niet-Economisch
- Subjectief
- Talrijk en van verschillende aard
- Verzadigbaar
- Vatbaar voor substitutie
- Tijd en plaatsgebonden
- Individueel en collectief
Soorten
- Primair en levensnoodzakelijk (bv. voedsel, kledij, ...)
- Gewoontebehoeften (bv. dagelijkse koffie, bepaalde feesten vieren, ...)
- Luxebehoeften (bv. duurste smartphone, vakantie, ...)
- Economische behoeften (bv. nieuwe laptop) en niet-economische behoeften (bv. vriendschap, ...)
ECONOMIE NOTITIES
INHOUDSTAFEL
INLEIDING ................................................................................................................................... 4
HOOFDSTUK 1. DEFINITIES EN BEGRIPSAFBAKENINGEN ............................................................... 4
1. DEFINITIE: WAT IS ECONOMIE? ......................................................................................................... 4
2. BEHOEFTEN ................................................................................................................................ 4
3. HET ALLOCATIEVRAAGSTUK ............................................................................................................. 5
4. DE PRODUCTIEFACTOREN ............................................................................................................... 6
5. DE ECONOMISCHE HUISHOUDINGEN ................................................................................................. 6
6. SOORTEN ECONOMIEËN ................................................................................................................. 6
6.1. De vrijemarkteconomie .................................................................................................... 6
6.2. Het protectionisme .......................................................................................................... 6
HOOFDSTUK 2. EEN KAPITALISTISCHE VRIJEMARKTECONOMIE ..................................................... 7
1. VRIJE MARKTECONOMIE .................................................................................................................. 7
1.1. Wat? ............................................................................................................................... 7
2. KAPITALISME ............................................................................................................................... 7
2.1. Wat? ............................................................................................................................... 7
3. HET CONCEPT VAN GROEI ............................................................................................................... 7
4. GRENZEN AAN GROEI? ................................................................................................................... 8
HOOFDSTUK 3. ECONOMISCHE THEORIEËN ................................................................................. 9
1. DE GRONDLEGGERS ...................................................................................................................... 9
1.1. De klassieke school ......................................................................................................... 9
1.2. Het Keynesianisme .......................................................................................................... 9
2. DE NIEUWSTE LICHTING ............................................................................................................... 11
2.1. Tim Jackson ................................................................................................................... 11
2.2. Thomas Piketty .............................................................................................................. 11
2.3. Kate Raworth ................................................................................................................. 13
HOOFDSTUK 4. DE BEWEGINGEN VAN DE ECONOMIE ................................................................. 14
1. DE ECONOMISCHE KRINGLOOP ...................................................................................................... 14
1.1. De eenvoudige kringloop ................................................................................................ 14
1.2. De volledige kringloop .................................................................................................... 15
2. NATIONALE REKENINGEN .............................................................................................................. 16
2.1. Het bruto binnenlands product (BBP) .............................................................................. 16
2.2. De koopkrachtpariteit (KKP) ............................................................................................ 16
2.3. Problemen bij het berekenen van de nationale rekeningen ............................................... 17
2.4. Ontwikkeling meten ....................................................................................................... 17
2.5. De indicator van het consumentenvertrouwen................................................................. 18
3. DE VERSCHILLENDE ECONOMISCHE GOLFBEWEGINGEN ....................................................................... 18
1. CASUS: HET PROBLEEM VAN DE PENSIOENEN .................................................................................... 19
HOOFDSTUK 5. DE ROL VAN DE OVERHEID ................................................................................. 20
, Economie
1. WAAROM DE OVERHEID DE ECONOMIE VOORAL NIET MET RUST MAG LATEN ................................................ 20
2. DE ECONOMISCHE ROL VAN DE VERZORGINGSSTAAT............................................................................ 20
3. ECONOMISCHE POLITIEK .............................................................................................................. 20
3.1. De onbehaaglijke driehoek ............................................................................................. 21
3.2. De magische vierhoek .................................................................................................... 21
3.3. De magische vijfhoek ..................................................................................................... 21
3.4. Conjunctuurpolitiek ....................................................................................................... 22
4. DE OVERHEIDSFINANCIËN ............................................................................................................ 22
4.1. Inkomsten van de overheid ............................................................................................. 22
4.2. Uitgaven van de overheid ................................................................................................ 22
4.3. De staatsschuld ............................................................................................................. 23
HOOFDSTUK 6. HET INKOMEN .................................................................................................... 24
1. INKOMEN EN VERMOGEN .............................................................................................................. 24
2. SOORTEN INKOMENS EN BELASTINGEN ............................................................................................. 24
2.1. Directe belastingen ........................................................................................................ 26
2.2. Indirecte belastingen...................................................................................................... 28
2.3. Belastingsontduiking en -ontwijking ................................................................................ 28
3. VERMOGENSBELASTING ............................................................................................................... 29
2. CASUS: HET BASISINKOMEN ......................................................................................................... 29
HOOFDSTUK 7. (INKOMENS)ONGELIJKHEID ................................................................................ 31
1. WAAROM (TE VEEL) ONGELIJKHEID EEN PROBLEEM IS ........................................................................... 31
2. METEN VAN INKOMENSONGELIJKHEID .............................................................................................. 31
2.1. De Lorenzcurve en de Ginicoëfficiënt .............................................................................. 31
3. ONGELIJKHEID TERUGDRINGEN IN BELGIË ......................................................................................... 33
3.1. De progressieve inkomensbelastingen ............................................................................ 33
3.2. De sociale zekerheid ...................................................................................................... 33
3.3. Loonvorming.................................................................................................................. 33
3.4. Collectieve voorzieningen en sociale goederen................................................................ 34
3. CASUS: ARMOEDE...................................................................................................................... 34
HOOFDSTUK 8. DE CONSUMENT................................................................................................. 35
1. DE RATIONELE CONSUMENT .......................................................................................................... 35
2. DE NIET ZO RATIONELE CONSUMENT ................................................................................................ 36
2.1. het menselijk denken ..................................................................................................... 36
3. HET RATIONELE KEUZEPROCES ....................................................................................................... 37
3.1. Het nutsconcept ............................................................................................................ 37
4. DE VRAAGCURVE ........................................................................................................................ 37
4.1. De vraagcurve van een goed of dienst.............................................................................. 37
4.2. Verandering van en op de vraagcurve .............................................................................. 38
5. ELASTICITEIT ............................................................................................................................. 39
5.1. De prijselasticiteit van de vraag ....................................................................................... 39
5.2. Kruisprijselasticiteit van de vraag .................................................................................... 40
5.3. Inkomenselasticiteit....................................................................................................... 40
HOOFDSTUK 9. DE PRODUCENT ................................................................................................. 41
1. ECONOMISCHE SECTOREN ........................................................................................................... 41
1.1. Verdeling ....................................................................................................................... 41
1.2. Belang van de sectoren .................................................................................................. 41
, Economie
2. PRODUCTIE EN INVESTERINGEN ...................................................................................................... 41
3. PRODUCTIVITEIT ......................................................................................................................... 41
4. KOSTEN ................................................................................................................................... 42
5. WINSTVORMING ......................................................................................................................... 43
5.1. Winstmaximalisatie........................................................................................................ 43
6. HET AANBOD ............................................................................................................................. 43
6.1. Verschuiving op en van de aanbodcurve .......................................................................... 43
6.2. Elasticiteit van het aanbod.............................................................................................. 44
HOOFDSTUK 10. DE MARKT ........................................................................................................ 44
1. COMPETITIEVE VS. NIET-COMPETITIEVE MARKT ................................................................................... 44
2. OVERHEIDSINTERVENTIES OP DE MARKT EN HUN EFFECTEN.................................................................... 45
2.1. Maximumprijzen of het blokkeren van prijzen................................................................... 45
2.2. Minimumprijzen ............................................................................................................. 45
HOOFDSTUK 11. MARKTMACHT .................................................................................................. 46
1. HET PROBLEEM VAN DE COLLECTIEVE GOEDEREN................................................................................ 46
2. HET MONOPOLIE ........................................................................................................................ 46
3. MONOPOLISTISCHE MEDEDINGING ................................................................................................. 47
4. OLIGOPOLIE .............................................................................................................................. 47
5. MONOPSONIE ........................................................................................................................... 47
HOOFDSTUK 13. INFLATIE .......................................................................................................... 48
1. GEVOLGEN VAN INFLATIE .............................................................................................................. 48
2. OORZAKEN VAN INFLATIE .............................................................................................................. 48
3. DE INDEX ................................................................................................................................. 48
3.1. Wat? ............................................................................................................................. 48
3.2. Automatische indexering van de lonen ............................................................................ 49
3.3. Huurprijsindexatie.......................................................................................................... 49
3.4. Actuele inflatiegegevens (november 2024) ...................................................................... 49
HOOFDSTUK 14. INTERNATIONALE ECONOMIE ........................................................................... 50
1. INTERNATIONALE HANDEL ............................................................................................................. 50
2. DE BETALINGSBALANS ................................................................................................................. 50
HOOFDSTUK 15. INTERNATIONALE ECONOMISCHE ORGANISATIES ............................................. 51
1. OESO (ORGANISATIE VOOR ECONOMISCHE SAMENWERKING EN ONTWIKKELING) ...................................... 51
2. DE GROEP VAN ACHT/ TWINTIG ...................................................................................................... 51
, Economie
INLEIDING
Economie = menswetenschap die zich toelegt op het bestuderen van keuzeproblemen die zich op elk niveau
voordoen
- Consumenten
- Producenten
- Overheid
- Naar buitenland toe
DEEL I. DE ECONOMISCHE BRILLEN
HOOFDSTUK 1. DEFINITIES EN BEGRIPSAFBAKENINGEN
1. DEFINITIE: WAT IS ECONOMIE?
Economie + consequenties
- Mens is wezen met onbeperkt aantal verlangens (behoeften)
- Middelen om die behoeften te bevredigen à in beperkte mate schaarste
- Economisch handelende mens zal de schaarse middelen zodanig aanwenden, dat die in zoveel mogelijk
behoeften kan voorzien
- DEFINITIE: Een menswetenschap die het menselijk gedrag bestudeert als relatie tussen doelen en schaarse
middelen die op verschillende manieren kunnen worden aangewend
2. BEHOEFTEN
Kenmerken
- Economisch/ Niet-Economisch
- Subjectief
- Talrijk en van verschillende aard
- Verzadigbaar
- Vatbaar voor substitutie
- Tijd en plaatsgebonden
- Individueel en collectief
Soorten
- Primair en levensnoodzakelijk (bv. voedsel, kledij, ...)
- Gewoontebehoeften (bv. dagelijkse koffie, bepaalde feesten vieren, ...)
- Luxebehoeften (bv. duurste smartphone, vakantie, ...)
- Economische behoeften (bv. nieuwe laptop) en niet-economische behoeften (bv. vriendschap, ...)
