Werkgroepopdrachten Aansprakelijkheidsrecht
Week 1: Persoonlijke aansprakelijkheid (I)
Casus 1
José heeft maandagochtend vroeg met haar rashond Pluto gewandeld door het Amsterdamse Bos. Rond
9.30 uur besluit José een kop koffie te gaan drinken bij Grand Café De Bosbaan. Ze bestelt een koffie
verkeerd voor zichzelf en een bakje water voor Pluto. De Bosbaan is net grondig verbouwd en op de
betreffende maandagochtend is het Grand Café voor het eerst weer open. Eigenaar Karel heeft zojuist
de laatste troep van de verbouwing in de vuilnisbak gegooid en een emmertje van de schilders met
daarin nog een klein restje niet-ruikende vloeistof – Karel nam aan dat het gewoon water was – naast
de overvolle vuilnisbak gezet. Deze vuilnisbak bevindt zich pal naast het terras van het Grand Café. De
bestelling van José laat lang op zich wachten en als ze even niet oplet, slurpt de dorstige Pluto het
schildersemmertje leeg. In het emmertje bleek echter geen water, maar een restje speciale geurloze
thinner te zitten. Pluto overlijdt nog dezelfde dag.
Vraag 1
Kan José Karel met succes aanspreken tot schadevergoeding?
- I: Kan Jose Karel met succes aanspreken tot schadevergoeding?
- R: Het juridisch kader is art. 6:162 BW en HR Natronloog.
- A:
Ad 1: In HR Natronloog is bepaald dat het onzorgvuldig is om een emmer met onbekende
vloeistof zomaar op straat te zetten. Het is een emmer die schilders hebben achtergelaten en
over het algemeen zijn schilders bezig met gevaarlijke vloeistoffen. De Hoge Raad bepaalde dat
“het is in strijd met de zorgvuldigheid die in het maatschappelijk verkeer wordt vereist met het
oog op de veiligheid van alle betrokkenen om een emmertje met onbekende vloeistof in een
kartonnen doos met daaromheen niet anders dan een dichtgebonden plastic vuilniszak voor
afvoering door een vuilnisophaaldienst neer te zetten, tenzij men ofwel weet of gegronde
redenen heeft om aan te nemen dat het om een vloeistof gaat die bij aanraking met de mens
geen gevaar oplevert, ofwel de betreffende vuilniszak onder controle houdt en degene die de
zak aan wil pakken waarschuwt voor de aanwezigheid daarin van een emmertje met een
mogelijk gevaarlijke vloeistof.
Ad 2: Karel heeft met het neerzetten van de emmer met niet-ruikende vloeistof dus
onrechtmatig gehandeld. Dat Karel enkel aannam dat deze vloeistof gewoon water was, doet
daar niet aan af. Karel had ook onvoldoende nagedacht over de gevolgen.
- C: Ja, Jose kan Karel met succes aanspreken tot schadevergoeding.
1
,We veranderen de casus:
Nadat Pluto zijn dorst heeft gelest door het voor hem bestelde bakje water helemaal leeg te drinken,
gaat het nieuwsgierige beest op onderzoek uit en loopt de keuken van het Grand Café in. Daar stuit hij
op afwashulp en dierenvriend Peter. Pluto kijkt met grote puppyogen afwisselend naar een grote reep
pure chocolade op de counter en naar Peter, die Pluto uiteindelijk de hele reep op laat eten. Ondanks
dat Peter een echte dierenvriend is, heeft hij zelf nooit huisdieren gehad en – anders dan de gemiddelde
huisdierenbezitter – weet hij dan ook niet dat chocolade erg giftig is voor honden (en katten). Ook in dit
scenario overlijdt Pluto nog dezelfde dag.
Vraag 2
Kan José Peter met succes aanspreken tot schadevergoeding?
- I: Kan José Peter met succes aanspreken tot schadevergoeding?
- R: Het juridisch kader is art. 6:162 BW en HR Taxusstruik.
- A:
Ad 1: In HR Taxusstruik is bepaald dat “een inbreuk op andermans eigendomsrecht uitsluitend
bestaand in het boven de grond van die ander hebben van een gedeelte van een losliggende
struik, vestigt nog niet een aansprakelijkheid voor de vergiftiging van twee paarden door het
eten van die struik, in het bijzonder niet indien degene die de struik aldus heeft neergelegd, niet
wist of behoefde te weten dat die struik vergiftigd was. De in het maatschappelijk verkeer
betamende zorgvuldigheid reikt niet zo ver dat degene die een plant of struik waarvan hij de
giftigheid niet kent of behoefde te kennen, onder zich heeft, verplicht zou zijn om deze plant of
struik op zodanige wijze onder zijn controle te houden dat zij geen gevaar kan opleveren, tenzij
hem na onderzoek is gebleken dat de plant of struik ongevaarlijk is.
Ad 2: Het moet daarom gaan om algemene bekendheid dat iets giftig is. In HR Taxusstruik was
het niet van algemene bekendheid dat die struik giftig was voor paarden, waardoor er geen
aansprakelijkheid is aangenomen. Ook de zorgvuldigheidseis ging niet op; de zorgvuldigheid die
van mensen verwacht wordt in het maatschappelijke verkeer gaat niet zo ver dat iemand die
een plant of struik heeft, verplicht is om onderzoek te doen naar de giftigheid ervan.
Ad 3: Het geven van een giftige substantie/chocolade aan andermans huisdier is een inbreuk op
het eigendomsrecht van deze huisdierbezitter en daarmee een onrechtmatige daad wegens een
inbreuk op een recht (art. 6:162 lid 2 BW). Deze onrechtmatige daad kan aan Peter worden
toegerekend, aangezien zij te wijten is aan zijn schuld (art. 6:162 lid 3 BW). Dat chocolade giftig
is voor honden kan waarschijnlijk wel gezien worden als een feit van algemene bekendheid. De
gemiddelde persoon- huisdierenbezitter of niet- weet dat chocolade giftig is voor honden en
katten. Peter had dit dus ook moeten weten.
- C: Jose kan Peter met succes aanspreken tot schadevergoeding.
2
,Casus 2
Autocrossvereniging ‘Titanium’ organiseert het Overijssels Autocrosskampioenschap 2015 in de
gemeente Jepperloo. Tijdens de finale van de superklasse gaat het mis. In het vuur van de strijd duwt de
BWM van favoriet Tim den Dolle, in een scherpe bocht de Volvo van Wil Wegstra helemaal van het
circuit af. Wegstra schiet door de baanafzetting heen en ramt de buitenmuur van garagebedrijf
Hoevelaken, die gedeeltelijk instort. Wegstra raakt bij dit ongeval ernstig gewond.
Wegstra spreekt organisator Titanium aan tot vergoeding van zijn schade. Hij voert daartoe onder
andere aan dat de baanafzetting niet voldeed aan de daaraan te stellen eisen. Volgens de reglementen
van de Koninklijke Nederlandse Autosport Federatie (KNAF) moet de baanafzetting op een dergelijke
locatie (de buitenkant van een scherpe bocht) zodanig zijn vormgegeven (qua stevigheid en veerkracht)
dat uit de bocht vliegende deelnemers daarin een zachte landing maken.
Titanium bestrijdt dat zij jegens Wegstra onrechtmatig heeft gehandeld. Zij voert daartoe een aantal
verweren aan. Een eerste verweer is – kort gezegd – dat er een verhoogde drempel voor
aansprakelijkheid bestaat bij sport en spel.
Vraag 3
Bespreek de kans van slagen van dit verweer van Titanium.
- I: Heeft het verweer van Titanium kans van slagen?
- R: Het juridisch kader is HR Natrappen.
- A:
Ad 1: De verhoogde drempel voor aansprakelijkheid bij sport- en spel waar Titanium zich op
beroept, geldt tussen deelnemers onderling en tussen organisatie en deelnemers. Het beperkt
zich tot de deelnemers in het spel (HR Natrappen).
- C: Het verweer van Titanium heeft geen kans van slagen.
Vervolg casus.
Een tweede verweer van Titanium is dat de reglementen van KNAF geen wettelijke basis hebben en
daarom juridisch niet bindend zijn.
Vraag 4
Bespreek de kans van slagen van dit verweer van Titanium.
- I: Heeft het verweer van Titanium kans van slagen?
- R: Het juridisch kader is art. 6:162 BW.
- A:
Ad 1: De reglementen van de KNAF zijn een factor van gewicht bij de vaststelling of Titanium in
casu aansprakelijk is, omdat Titanium als autocrossvereniging kennis zal hebben van de regels
van de KNAF en enige mate van invloed zal hebben gehad op de vormgeving van de regels. De
reglementen van de KNAF zijn dus een invulling van de zorgvuldigheidsnorm van art. 6:162 lid 2
BW) en is daardoor van toepassing op Titanium.
- C: Het verweer van Titanium heeft geen kans van slagen.
3
, Casus 3
De 43-jarige Frits Fledder uit het Brabantse Waalre is fanatiek amateurwielrenner. Als het weer het
toelaat maakt hij op zondag graag lange fietstochten door het nabijgelegen natuurgebied de
Leenderheide. Zo ook op zondag 11 oktober 2015. Frits fietst een door de ANWB uitgezette fietsroute
die hij al een aantal keer eerder heeft gefietst, en die vanwege de vele rechte stukken waarop je flink
vaart kunt maken vooral bij (amateur)wielrenners populair is. Omstreeks 13.00 nadert Frits een
wildrooster in het fietspad dat toegang geeft tot het begrazingsgebied van op de Leenderheide levende
Schotse Hooglanders. Tot zijn verbazing is het wildrooster afgezet met behulp van rood-wit gestreept
afzetlint dat op drie hoogtes boven het wildrooster is gespannen. De reden van de afzetting is niet
duidelijk. Normaliter fietst Frits altijd gewoon over het wildrooster. Frits kan met zijn racefiets echter
wel naar binnen via het naast het wildrooster gelegen houten toegangshekje voor voetgangers dat
gewoon geopend kan worden. Hij vervolgt zijn weg en nadert enkele minuten later een tweede
wildrooster in het lange rechte fietspad. Hij komt met grote snelheid aanfietsen en ziet te laat dat dit
wildrooster ook is afgezet. Echter niet met rood-wit gestreept afzetlint dat op drie verschillende hoogtes
is gespannen, maar met een lichtbruin touw dat op een hoogte van circa één meter boven het
wildrooster is gespannen. Frits kan niet meer remmen en komt ten val waarbij hij een gebroken enkel
oploopt.
Later blijkt dat de Regiopolitie Brabant-Zuidoost de wildroosters de nacht ervoor omstreeks 2.00 uur
had afgezet na een melding van twee loslopende paarden in het begrazingsgebied op de Leenderheide.
De paarden waren ontsnapt uit een weide van de nabijgelegen manege In Gallop en omdat de politie
bang was dat de paarden op de naast de Leenderheide gelegen A2 zouden belanden, hadden ze
besloten het begrazingsgebied af te zetten. De dienstdoende agenten hadden echter te weinig rood-wit
gestreept afzetlint bij zich om beide wildroosters op dezelfde manier of te zetten. Vandaar dat het
tweede wildrooster was afgezet met een lichtbruin touw.
Vraag 5
Ziet u mogelijkheden voor Frits om zijn schade te verhalen op de Regiopolitie Brabant-Zuidoost? U mag
de omvang van een eventuele verplichting tot schadevergoeding buiten beschouwing laten.
- I: Zijn er mogelijkheden voor Frits om zijn schade te verhalen op de Regiopolitie Brabant-
Zuidoost?
- R: Het juridisch kader is art. 6:162 BW en HR Kelderluik.
- A:
Ad 1: In casu moet gekeken worden of sprake is van onrechtmatige gevaarzetting. Hiervoor
moet gekeken worden naar de kelderluikcriteria.
Ad 2: Waarschijnlijkheid dat schade zal ontstaan: Een lichtbruin touw dat zich op circa een meter
hoogte boven een vee rooster in een natuurgebied bevindt, is niet goed te zien. De kleur van het
touw gaat namelijk op de in omgeving en de hoogte van het touw zorgt ervoor dat de meeste
mensen letterlijk over het touw heen zullen kijken. Bovendien is de plek waar het touw is
4
Week 1: Persoonlijke aansprakelijkheid (I)
Casus 1
José heeft maandagochtend vroeg met haar rashond Pluto gewandeld door het Amsterdamse Bos. Rond
9.30 uur besluit José een kop koffie te gaan drinken bij Grand Café De Bosbaan. Ze bestelt een koffie
verkeerd voor zichzelf en een bakje water voor Pluto. De Bosbaan is net grondig verbouwd en op de
betreffende maandagochtend is het Grand Café voor het eerst weer open. Eigenaar Karel heeft zojuist
de laatste troep van de verbouwing in de vuilnisbak gegooid en een emmertje van de schilders met
daarin nog een klein restje niet-ruikende vloeistof – Karel nam aan dat het gewoon water was – naast
de overvolle vuilnisbak gezet. Deze vuilnisbak bevindt zich pal naast het terras van het Grand Café. De
bestelling van José laat lang op zich wachten en als ze even niet oplet, slurpt de dorstige Pluto het
schildersemmertje leeg. In het emmertje bleek echter geen water, maar een restje speciale geurloze
thinner te zitten. Pluto overlijdt nog dezelfde dag.
Vraag 1
Kan José Karel met succes aanspreken tot schadevergoeding?
- I: Kan Jose Karel met succes aanspreken tot schadevergoeding?
- R: Het juridisch kader is art. 6:162 BW en HR Natronloog.
- A:
Ad 1: In HR Natronloog is bepaald dat het onzorgvuldig is om een emmer met onbekende
vloeistof zomaar op straat te zetten. Het is een emmer die schilders hebben achtergelaten en
over het algemeen zijn schilders bezig met gevaarlijke vloeistoffen. De Hoge Raad bepaalde dat
“het is in strijd met de zorgvuldigheid die in het maatschappelijk verkeer wordt vereist met het
oog op de veiligheid van alle betrokkenen om een emmertje met onbekende vloeistof in een
kartonnen doos met daaromheen niet anders dan een dichtgebonden plastic vuilniszak voor
afvoering door een vuilnisophaaldienst neer te zetten, tenzij men ofwel weet of gegronde
redenen heeft om aan te nemen dat het om een vloeistof gaat die bij aanraking met de mens
geen gevaar oplevert, ofwel de betreffende vuilniszak onder controle houdt en degene die de
zak aan wil pakken waarschuwt voor de aanwezigheid daarin van een emmertje met een
mogelijk gevaarlijke vloeistof.
Ad 2: Karel heeft met het neerzetten van de emmer met niet-ruikende vloeistof dus
onrechtmatig gehandeld. Dat Karel enkel aannam dat deze vloeistof gewoon water was, doet
daar niet aan af. Karel had ook onvoldoende nagedacht over de gevolgen.
- C: Ja, Jose kan Karel met succes aanspreken tot schadevergoeding.
1
,We veranderen de casus:
Nadat Pluto zijn dorst heeft gelest door het voor hem bestelde bakje water helemaal leeg te drinken,
gaat het nieuwsgierige beest op onderzoek uit en loopt de keuken van het Grand Café in. Daar stuit hij
op afwashulp en dierenvriend Peter. Pluto kijkt met grote puppyogen afwisselend naar een grote reep
pure chocolade op de counter en naar Peter, die Pluto uiteindelijk de hele reep op laat eten. Ondanks
dat Peter een echte dierenvriend is, heeft hij zelf nooit huisdieren gehad en – anders dan de gemiddelde
huisdierenbezitter – weet hij dan ook niet dat chocolade erg giftig is voor honden (en katten). Ook in dit
scenario overlijdt Pluto nog dezelfde dag.
Vraag 2
Kan José Peter met succes aanspreken tot schadevergoeding?
- I: Kan José Peter met succes aanspreken tot schadevergoeding?
- R: Het juridisch kader is art. 6:162 BW en HR Taxusstruik.
- A:
Ad 1: In HR Taxusstruik is bepaald dat “een inbreuk op andermans eigendomsrecht uitsluitend
bestaand in het boven de grond van die ander hebben van een gedeelte van een losliggende
struik, vestigt nog niet een aansprakelijkheid voor de vergiftiging van twee paarden door het
eten van die struik, in het bijzonder niet indien degene die de struik aldus heeft neergelegd, niet
wist of behoefde te weten dat die struik vergiftigd was. De in het maatschappelijk verkeer
betamende zorgvuldigheid reikt niet zo ver dat degene die een plant of struik waarvan hij de
giftigheid niet kent of behoefde te kennen, onder zich heeft, verplicht zou zijn om deze plant of
struik op zodanige wijze onder zijn controle te houden dat zij geen gevaar kan opleveren, tenzij
hem na onderzoek is gebleken dat de plant of struik ongevaarlijk is.
Ad 2: Het moet daarom gaan om algemene bekendheid dat iets giftig is. In HR Taxusstruik was
het niet van algemene bekendheid dat die struik giftig was voor paarden, waardoor er geen
aansprakelijkheid is aangenomen. Ook de zorgvuldigheidseis ging niet op; de zorgvuldigheid die
van mensen verwacht wordt in het maatschappelijke verkeer gaat niet zo ver dat iemand die
een plant of struik heeft, verplicht is om onderzoek te doen naar de giftigheid ervan.
Ad 3: Het geven van een giftige substantie/chocolade aan andermans huisdier is een inbreuk op
het eigendomsrecht van deze huisdierbezitter en daarmee een onrechtmatige daad wegens een
inbreuk op een recht (art. 6:162 lid 2 BW). Deze onrechtmatige daad kan aan Peter worden
toegerekend, aangezien zij te wijten is aan zijn schuld (art. 6:162 lid 3 BW). Dat chocolade giftig
is voor honden kan waarschijnlijk wel gezien worden als een feit van algemene bekendheid. De
gemiddelde persoon- huisdierenbezitter of niet- weet dat chocolade giftig is voor honden en
katten. Peter had dit dus ook moeten weten.
- C: Jose kan Peter met succes aanspreken tot schadevergoeding.
2
,Casus 2
Autocrossvereniging ‘Titanium’ organiseert het Overijssels Autocrosskampioenschap 2015 in de
gemeente Jepperloo. Tijdens de finale van de superklasse gaat het mis. In het vuur van de strijd duwt de
BWM van favoriet Tim den Dolle, in een scherpe bocht de Volvo van Wil Wegstra helemaal van het
circuit af. Wegstra schiet door de baanafzetting heen en ramt de buitenmuur van garagebedrijf
Hoevelaken, die gedeeltelijk instort. Wegstra raakt bij dit ongeval ernstig gewond.
Wegstra spreekt organisator Titanium aan tot vergoeding van zijn schade. Hij voert daartoe onder
andere aan dat de baanafzetting niet voldeed aan de daaraan te stellen eisen. Volgens de reglementen
van de Koninklijke Nederlandse Autosport Federatie (KNAF) moet de baanafzetting op een dergelijke
locatie (de buitenkant van een scherpe bocht) zodanig zijn vormgegeven (qua stevigheid en veerkracht)
dat uit de bocht vliegende deelnemers daarin een zachte landing maken.
Titanium bestrijdt dat zij jegens Wegstra onrechtmatig heeft gehandeld. Zij voert daartoe een aantal
verweren aan. Een eerste verweer is – kort gezegd – dat er een verhoogde drempel voor
aansprakelijkheid bestaat bij sport en spel.
Vraag 3
Bespreek de kans van slagen van dit verweer van Titanium.
- I: Heeft het verweer van Titanium kans van slagen?
- R: Het juridisch kader is HR Natrappen.
- A:
Ad 1: De verhoogde drempel voor aansprakelijkheid bij sport- en spel waar Titanium zich op
beroept, geldt tussen deelnemers onderling en tussen organisatie en deelnemers. Het beperkt
zich tot de deelnemers in het spel (HR Natrappen).
- C: Het verweer van Titanium heeft geen kans van slagen.
Vervolg casus.
Een tweede verweer van Titanium is dat de reglementen van KNAF geen wettelijke basis hebben en
daarom juridisch niet bindend zijn.
Vraag 4
Bespreek de kans van slagen van dit verweer van Titanium.
- I: Heeft het verweer van Titanium kans van slagen?
- R: Het juridisch kader is art. 6:162 BW.
- A:
Ad 1: De reglementen van de KNAF zijn een factor van gewicht bij de vaststelling of Titanium in
casu aansprakelijk is, omdat Titanium als autocrossvereniging kennis zal hebben van de regels
van de KNAF en enige mate van invloed zal hebben gehad op de vormgeving van de regels. De
reglementen van de KNAF zijn dus een invulling van de zorgvuldigheidsnorm van art. 6:162 lid 2
BW) en is daardoor van toepassing op Titanium.
- C: Het verweer van Titanium heeft geen kans van slagen.
3
, Casus 3
De 43-jarige Frits Fledder uit het Brabantse Waalre is fanatiek amateurwielrenner. Als het weer het
toelaat maakt hij op zondag graag lange fietstochten door het nabijgelegen natuurgebied de
Leenderheide. Zo ook op zondag 11 oktober 2015. Frits fietst een door de ANWB uitgezette fietsroute
die hij al een aantal keer eerder heeft gefietst, en die vanwege de vele rechte stukken waarop je flink
vaart kunt maken vooral bij (amateur)wielrenners populair is. Omstreeks 13.00 nadert Frits een
wildrooster in het fietspad dat toegang geeft tot het begrazingsgebied van op de Leenderheide levende
Schotse Hooglanders. Tot zijn verbazing is het wildrooster afgezet met behulp van rood-wit gestreept
afzetlint dat op drie hoogtes boven het wildrooster is gespannen. De reden van de afzetting is niet
duidelijk. Normaliter fietst Frits altijd gewoon over het wildrooster. Frits kan met zijn racefiets echter
wel naar binnen via het naast het wildrooster gelegen houten toegangshekje voor voetgangers dat
gewoon geopend kan worden. Hij vervolgt zijn weg en nadert enkele minuten later een tweede
wildrooster in het lange rechte fietspad. Hij komt met grote snelheid aanfietsen en ziet te laat dat dit
wildrooster ook is afgezet. Echter niet met rood-wit gestreept afzetlint dat op drie verschillende hoogtes
is gespannen, maar met een lichtbruin touw dat op een hoogte van circa één meter boven het
wildrooster is gespannen. Frits kan niet meer remmen en komt ten val waarbij hij een gebroken enkel
oploopt.
Later blijkt dat de Regiopolitie Brabant-Zuidoost de wildroosters de nacht ervoor omstreeks 2.00 uur
had afgezet na een melding van twee loslopende paarden in het begrazingsgebied op de Leenderheide.
De paarden waren ontsnapt uit een weide van de nabijgelegen manege In Gallop en omdat de politie
bang was dat de paarden op de naast de Leenderheide gelegen A2 zouden belanden, hadden ze
besloten het begrazingsgebied af te zetten. De dienstdoende agenten hadden echter te weinig rood-wit
gestreept afzetlint bij zich om beide wildroosters op dezelfde manier of te zetten. Vandaar dat het
tweede wildrooster was afgezet met een lichtbruin touw.
Vraag 5
Ziet u mogelijkheden voor Frits om zijn schade te verhalen op de Regiopolitie Brabant-Zuidoost? U mag
de omvang van een eventuele verplichting tot schadevergoeding buiten beschouwing laten.
- I: Zijn er mogelijkheden voor Frits om zijn schade te verhalen op de Regiopolitie Brabant-
Zuidoost?
- R: Het juridisch kader is art. 6:162 BW en HR Kelderluik.
- A:
Ad 1: In casu moet gekeken worden of sprake is van onrechtmatige gevaarzetting. Hiervoor
moet gekeken worden naar de kelderluikcriteria.
Ad 2: Waarschijnlijkheid dat schade zal ontstaan: Een lichtbruin touw dat zich op circa een meter
hoogte boven een vee rooster in een natuurgebied bevindt, is niet goed te zien. De kleur van het
touw gaat namelijk op de in omgeving en de hoogte van het touw zorgt ervoor dat de meeste
mensen letterlijk over het touw heen zullen kijken. Bovendien is de plek waar het touw is
4
