De beursvennootschap in het financieel toezichtrecht College 11
Hoorcollege 11 – Massaschade en collectieve (schadevergoedings)acties:
de WAMCA en de WCAM
Literatuur
WCA => WCAM => WAMCA (Van Boom, 2019)
Inleiding
De WCA is in 1994 ingevoerd en resulteerde in art. 3:305a BW (oud).
Daarmee werd de rechtspraak inzake collectieve acties van verenigingen en
stichtingen (“vehikels”) gecodificeerd. De vehikels mochten een verbod, gebod
en verklaring voor recht vorderen in het belang van individuele rechthebbenden.
Drempels voor collectivering in art. 3:305a BW (oud) waren relatief laag =>
het opnemen van belangbehartiging in de statuten was voldoende.
De WCA kon als ‘voorportaal’ dienen voor onderhandelingen over mogelijke
schadevergoeding voor de individuele benadeelden. Maar de WCA kon niet met
finaliteit de individuele schadevergoedingsvorderingen afdoen. Dit was soms
een obstakel: als de wederpartij de zekerheid wilde dat er geen individuele
claims meer konden komen. Wegens deze reden werd de WCAM ingevoerd. Was
een groot succes, maar had twee onbedoelde gevolgen:
- Shoppende buitenlanders => WCAM maakte het mogelijk dat als het
vehikel een schikking had getroffen over de schadevergoedingsrechten,
deze schikking als overeenkomst algemeen verbindend werd verklaard
door het Hof Amsterdam. Bleek in de praktijk een effectief middel om
massaal geleden beleggingsschade af te wikkelen. Trok internationaal
veel aandacht.
- Claimondernemers/claimcowboys => ontstond een markt voor
massaclaims => ontstonden claimondernemers met commerciële
belangen.
Naast bovenstaande beperkingen bleef de beperking bestaan dat een onwillige
aansprakelijke niet kon worden gedwongen tot medewerking. Daarom werd in
2016 het wetsvoorstel WAMCA gepresenteerd en dat is inmiddels op 1 januari
2020 in werking getreden.
WAMCA in het kort
De WAMCA houdt geen wijziging/intrekking van de WCAM is. Daarmee blijft
vrijwillig collectief schikken en het verzoek tot algemeenverbindendverklaring
een alternatieve mogelijkheid. Onderhandelingen zullen wel in de schaduw van
het BATNA1 van de WAMCA staan.
De WAMCA betreft een volledige herschrijving van art. 3:305a BW en kent
voornamelijk aangescherpte ontvankelijkheidsvereisten. De materieelrechtelijke
en procesrechtelijke aspecten zijn nader uitgewerkt in art. 1018b-m Rv. In art.
3:305c BW zijn de ontvankelijkheidseisen voor buitenlandse
consumentenorganisaties aangescherpt.
De procedure ziet er als volgt uit:
i. Het vehikel stelt een 305a-vordering in, deze wordt openbaargemaakt in
het openbare register zodat eventuele andere vehikels die ook ambiëren
om benoemd te worden tot ‘exclusieve belangenbehartiger’ (‘EB’) een
vordering kunnen instellen.
1
Best alternative to a negotiated agreement => het idee dat onderhandelingen
altijd plaatsvinden met in het achterhoofd de rechtspositie die men in een
alternatief scenario waarin geen schikking wordt bereikt, kan realiseren.
1
,De beursvennootschap in het financieel toezichtrecht College 11
ii. Na drie maanden wachten toetst de rechter alle ontvankelijkheidscriteria
ten aanzien van het vehikel en zijn vordering. De rechter beoordeelt ook
of de eventuele concurrerende vehikels in aanmerking komen voor de
status van eiser. De rechter wijst een EB aan en bepaalt de groep
personen om wier belangen de procedure draait. Deze personen hebben
vervolgens een eerste mogelijkheid van opt-out.
iii. De rechter nodigt partijen uit om een WCAM-achtige schikking te
beproeven. Komt die tot stand, dan is er een tweede mogelijkheid van opt-
out.
iv. Als een schikking niet tot stand komt, beslist de rechter op de vordering,
met gezag van gewijsde voor alle belanghebbenden die niet al eerder
uitstapten.
Art. 3:305a BW ziet op alle collectieve vorderingen => rechtsvorderingen die
strekken tot bescherming van gelijksoortige belangen van andere personen.
Belangrijke vragen, zoals of sprake is van een rechtsgrond, ontbreken in de vier
stappen. Kunnen volgens Van Boom het beste worden beantwoord voordat
partijen worden uitgenodigd een schikking te beproeven, dus tussen stap ii en
iii. Worden daarom vijf stappen die er als volgt uitzien:
i. Instellen vordering, registratie en driemaandstermijn => de
dagvaarding moet de gebeurtenis(sen) omschrijven waar de vordering
op ziet, om wiens belangen het gaat en de gemeenschappelijkheidseis.
Tevens moet worden omschreven dat en hoe aan de
ontvankelijkheidseisen is voldaan en moeten gegevens worden
verstrekt die de rechter in staat stellen om te beoordelen of de eiser
als EB kan worden aangewezen.
o Dagvaarding moet worden aangetekend in openbaar centraal
register.
o Meldt zich binnen drie maanden een andere partij? => eerst
beslissen op dat incident. Zo niet => toetsing
ontvankelijkheidseisen.
ii. Ontvankelijkheid, aanwijzing EB en groep, eerste opt-out => in
lid 1, 2, 3 en 5 staan (zware) ontvankelijkheidseisen. lid 6 kent een
lichter regime.
o Het vehikel moet ingevolge haar statuten de belangen van andere
personen behartigen en deze belangen moeten voldoende zijn
gewaarborgd (lid 1) => wat voldoende waarborg is, is opgenomen
in lid 2. Daarnaast gelden de ontvankelijkheidsvereisten van lid 3
sub a-c en lid 5.
o De rechter mag het lichtere van lid 6 regime toepassen indien de
collectieve vordering (i) is ingesteld met een ideëel doel én een
zeer beperkt financieel belang betreft of (ii) wanneer de aard van
de vordering van de stichting of vereniging dan wel van de
personen tot bescherming van wier belangen de vordering strekt,
daartoe aanleiding geeft.
o Worden ook ontvankelijkheidseisen gesteld t.a.v. de vordering: de
rechter toetst o.m. of ‘niet summierlijk van de ondeugdelijkheid van
de collectieve vordering is gebleken’, maar vooral of de collectieve
vordering efficiënter en effectiever is dan het instellen van een
individuele vordering doordat (i) is voldaan aan de
gemeenschappelijkheidseis, (ii) het aantal betrokken personen
voldoende is, en (iii) – als het om een collectieve schadevergoeding
gaat – de individuele vorderingen alleen dan wel gezamenlijk een
2
, De beursvennootschap in het financieel toezichtrecht College 11
voldoende groot financieel belang opleveren (art. 1018c lid 5
aanhef en onderdeel b en c Rv).
o Als zich binnen de driemaandstermijn een ‘concurrerende’
organisatie meldt, dan volgt een procedure tot aanwijzing van de
meest geschikte eiser.
o De EB treedt op voor de belangen van alle personen in de
zogenoemde ‘nauw omschreven groep’. Dat is de groep die de
rechter definieert, en die afbakening is van belang omdat de
uitkomst in de procedure bindend is voor alle niet-uitgestapte
personen binnen die groep.
o Is het aantal uitstappers te groot, dan mag de rechter de procedure
beëindigen.
o De uitstappers hebben geen recht om op basis van soortgelijke
feitelijke en rechtsvragen voor dezelfde gebeurtenis(sen) nogmaals
een collectieve vordering in te dienen.
iii. Aansprakelijkheid, schade en causaal verband => inhoudelijke
beoordeling vordering.
iv. Schikking beproeven => rechter zal partijen proberen te bewegen
tot schikking (art. 1018g en 1018h Rv). Wordt de schikking
goedgekeurd, dan volgt algemeenverbindendverklaring.
o De personen binnen de nauw omschreven groep hebben dan de
mogelijkheid tot opt-out. maken. De rechter bepaalt de termijn
(minimaal één maand) en procedure voor opt-out.
o De uitstappers kunnen niet langer collectief optreden en bovendien
moeten zij zo nodig binnen zes maanden de verjaring individueel
stuiten (art. 1018h lid 5 jo. 1018f lid 1-4 Rv).
v. Gedwongen schadeafwikkeling => voordat de rechter iets oplegt
aan partijen, nodigt hij de EB en verweerder uit tot het doen van
voorstellen. De rechter probeert daarbij de uitgangspunten van afd.
6.1.10 BW toe te passen, maar heeft een heel ruime bevoegdheid.
o De rechter zal zo nodig categorieën van benadeelden vaststellen,
waarbij wordt gezorgd voor een redelijke hoogte van de
toegekende vergoedingen en borging van de belangen van de
betrokken partijen bij de schadeafwikkeling.
o De rechter mag zelfs een fonds instellen of vergoedingen in natura
zoals bijv. kortingen toekennen.
Enkele opvallende punten
Van Boom stelt vast dat de wetgever het boze oog heeft laten vallen op
procesfinanciering en commerciële motieven.
- Bij de ontvankelijkheidsfase wordt getoetst of het vehikel voldoende
middelen heeft om de kosten voor het instellen van een rechtsvordering te
dragen, ‘waarbij de zeggenschap over de rechtsvordering in voldoende
mate bij de rechtspersoon ligt’.
o Lees: rechter mag de eisende partij vragen om een evt. contract
met een procesfinancier over te leggen om te zien of deze derde
niet te veel macht heeft gekregen om de procedure en een
eventuele schikking te sturen.
o Van Boom denkt dat de wetgever hier elke aantrekkelijkheid van
commerciële financiering van een collectieve
schadevergoedingsactie de nek heeft omgedraaid => niet alleen
van claimcowboys, maar ook van legitieme procesfinanciers.
3
Hoorcollege 11 – Massaschade en collectieve (schadevergoedings)acties:
de WAMCA en de WCAM
Literatuur
WCA => WCAM => WAMCA (Van Boom, 2019)
Inleiding
De WCA is in 1994 ingevoerd en resulteerde in art. 3:305a BW (oud).
Daarmee werd de rechtspraak inzake collectieve acties van verenigingen en
stichtingen (“vehikels”) gecodificeerd. De vehikels mochten een verbod, gebod
en verklaring voor recht vorderen in het belang van individuele rechthebbenden.
Drempels voor collectivering in art. 3:305a BW (oud) waren relatief laag =>
het opnemen van belangbehartiging in de statuten was voldoende.
De WCA kon als ‘voorportaal’ dienen voor onderhandelingen over mogelijke
schadevergoeding voor de individuele benadeelden. Maar de WCA kon niet met
finaliteit de individuele schadevergoedingsvorderingen afdoen. Dit was soms
een obstakel: als de wederpartij de zekerheid wilde dat er geen individuele
claims meer konden komen. Wegens deze reden werd de WCAM ingevoerd. Was
een groot succes, maar had twee onbedoelde gevolgen:
- Shoppende buitenlanders => WCAM maakte het mogelijk dat als het
vehikel een schikking had getroffen over de schadevergoedingsrechten,
deze schikking als overeenkomst algemeen verbindend werd verklaard
door het Hof Amsterdam. Bleek in de praktijk een effectief middel om
massaal geleden beleggingsschade af te wikkelen. Trok internationaal
veel aandacht.
- Claimondernemers/claimcowboys => ontstond een markt voor
massaclaims => ontstonden claimondernemers met commerciële
belangen.
Naast bovenstaande beperkingen bleef de beperking bestaan dat een onwillige
aansprakelijke niet kon worden gedwongen tot medewerking. Daarom werd in
2016 het wetsvoorstel WAMCA gepresenteerd en dat is inmiddels op 1 januari
2020 in werking getreden.
WAMCA in het kort
De WAMCA houdt geen wijziging/intrekking van de WCAM is. Daarmee blijft
vrijwillig collectief schikken en het verzoek tot algemeenverbindendverklaring
een alternatieve mogelijkheid. Onderhandelingen zullen wel in de schaduw van
het BATNA1 van de WAMCA staan.
De WAMCA betreft een volledige herschrijving van art. 3:305a BW en kent
voornamelijk aangescherpte ontvankelijkheidsvereisten. De materieelrechtelijke
en procesrechtelijke aspecten zijn nader uitgewerkt in art. 1018b-m Rv. In art.
3:305c BW zijn de ontvankelijkheidseisen voor buitenlandse
consumentenorganisaties aangescherpt.
De procedure ziet er als volgt uit:
i. Het vehikel stelt een 305a-vordering in, deze wordt openbaargemaakt in
het openbare register zodat eventuele andere vehikels die ook ambiëren
om benoemd te worden tot ‘exclusieve belangenbehartiger’ (‘EB’) een
vordering kunnen instellen.
1
Best alternative to a negotiated agreement => het idee dat onderhandelingen
altijd plaatsvinden met in het achterhoofd de rechtspositie die men in een
alternatief scenario waarin geen schikking wordt bereikt, kan realiseren.
1
,De beursvennootschap in het financieel toezichtrecht College 11
ii. Na drie maanden wachten toetst de rechter alle ontvankelijkheidscriteria
ten aanzien van het vehikel en zijn vordering. De rechter beoordeelt ook
of de eventuele concurrerende vehikels in aanmerking komen voor de
status van eiser. De rechter wijst een EB aan en bepaalt de groep
personen om wier belangen de procedure draait. Deze personen hebben
vervolgens een eerste mogelijkheid van opt-out.
iii. De rechter nodigt partijen uit om een WCAM-achtige schikking te
beproeven. Komt die tot stand, dan is er een tweede mogelijkheid van opt-
out.
iv. Als een schikking niet tot stand komt, beslist de rechter op de vordering,
met gezag van gewijsde voor alle belanghebbenden die niet al eerder
uitstapten.
Art. 3:305a BW ziet op alle collectieve vorderingen => rechtsvorderingen die
strekken tot bescherming van gelijksoortige belangen van andere personen.
Belangrijke vragen, zoals of sprake is van een rechtsgrond, ontbreken in de vier
stappen. Kunnen volgens Van Boom het beste worden beantwoord voordat
partijen worden uitgenodigd een schikking te beproeven, dus tussen stap ii en
iii. Worden daarom vijf stappen die er als volgt uitzien:
i. Instellen vordering, registratie en driemaandstermijn => de
dagvaarding moet de gebeurtenis(sen) omschrijven waar de vordering
op ziet, om wiens belangen het gaat en de gemeenschappelijkheidseis.
Tevens moet worden omschreven dat en hoe aan de
ontvankelijkheidseisen is voldaan en moeten gegevens worden
verstrekt die de rechter in staat stellen om te beoordelen of de eiser
als EB kan worden aangewezen.
o Dagvaarding moet worden aangetekend in openbaar centraal
register.
o Meldt zich binnen drie maanden een andere partij? => eerst
beslissen op dat incident. Zo niet => toetsing
ontvankelijkheidseisen.
ii. Ontvankelijkheid, aanwijzing EB en groep, eerste opt-out => in
lid 1, 2, 3 en 5 staan (zware) ontvankelijkheidseisen. lid 6 kent een
lichter regime.
o Het vehikel moet ingevolge haar statuten de belangen van andere
personen behartigen en deze belangen moeten voldoende zijn
gewaarborgd (lid 1) => wat voldoende waarborg is, is opgenomen
in lid 2. Daarnaast gelden de ontvankelijkheidsvereisten van lid 3
sub a-c en lid 5.
o De rechter mag het lichtere van lid 6 regime toepassen indien de
collectieve vordering (i) is ingesteld met een ideëel doel én een
zeer beperkt financieel belang betreft of (ii) wanneer de aard van
de vordering van de stichting of vereniging dan wel van de
personen tot bescherming van wier belangen de vordering strekt,
daartoe aanleiding geeft.
o Worden ook ontvankelijkheidseisen gesteld t.a.v. de vordering: de
rechter toetst o.m. of ‘niet summierlijk van de ondeugdelijkheid van
de collectieve vordering is gebleken’, maar vooral of de collectieve
vordering efficiënter en effectiever is dan het instellen van een
individuele vordering doordat (i) is voldaan aan de
gemeenschappelijkheidseis, (ii) het aantal betrokken personen
voldoende is, en (iii) – als het om een collectieve schadevergoeding
gaat – de individuele vorderingen alleen dan wel gezamenlijk een
2
, De beursvennootschap in het financieel toezichtrecht College 11
voldoende groot financieel belang opleveren (art. 1018c lid 5
aanhef en onderdeel b en c Rv).
o Als zich binnen de driemaandstermijn een ‘concurrerende’
organisatie meldt, dan volgt een procedure tot aanwijzing van de
meest geschikte eiser.
o De EB treedt op voor de belangen van alle personen in de
zogenoemde ‘nauw omschreven groep’. Dat is de groep die de
rechter definieert, en die afbakening is van belang omdat de
uitkomst in de procedure bindend is voor alle niet-uitgestapte
personen binnen die groep.
o Is het aantal uitstappers te groot, dan mag de rechter de procedure
beëindigen.
o De uitstappers hebben geen recht om op basis van soortgelijke
feitelijke en rechtsvragen voor dezelfde gebeurtenis(sen) nogmaals
een collectieve vordering in te dienen.
iii. Aansprakelijkheid, schade en causaal verband => inhoudelijke
beoordeling vordering.
iv. Schikking beproeven => rechter zal partijen proberen te bewegen
tot schikking (art. 1018g en 1018h Rv). Wordt de schikking
goedgekeurd, dan volgt algemeenverbindendverklaring.
o De personen binnen de nauw omschreven groep hebben dan de
mogelijkheid tot opt-out. maken. De rechter bepaalt de termijn
(minimaal één maand) en procedure voor opt-out.
o De uitstappers kunnen niet langer collectief optreden en bovendien
moeten zij zo nodig binnen zes maanden de verjaring individueel
stuiten (art. 1018h lid 5 jo. 1018f lid 1-4 Rv).
v. Gedwongen schadeafwikkeling => voordat de rechter iets oplegt
aan partijen, nodigt hij de EB en verweerder uit tot het doen van
voorstellen. De rechter probeert daarbij de uitgangspunten van afd.
6.1.10 BW toe te passen, maar heeft een heel ruime bevoegdheid.
o De rechter zal zo nodig categorieën van benadeelden vaststellen,
waarbij wordt gezorgd voor een redelijke hoogte van de
toegekende vergoedingen en borging van de belangen van de
betrokken partijen bij de schadeafwikkeling.
o De rechter mag zelfs een fonds instellen of vergoedingen in natura
zoals bijv. kortingen toekennen.
Enkele opvallende punten
Van Boom stelt vast dat de wetgever het boze oog heeft laten vallen op
procesfinanciering en commerciële motieven.
- Bij de ontvankelijkheidsfase wordt getoetst of het vehikel voldoende
middelen heeft om de kosten voor het instellen van een rechtsvordering te
dragen, ‘waarbij de zeggenschap over de rechtsvordering in voldoende
mate bij de rechtspersoon ligt’.
o Lees: rechter mag de eisende partij vragen om een evt. contract
met een procesfinancier over te leggen om te zien of deze derde
niet te veel macht heeft gekregen om de procedure en een
eventuele schikking te sturen.
o Van Boom denkt dat de wetgever hier elke aantrekkelijkheid van
commerciële financiering van een collectieve
schadevergoedingsactie de nek heeft omgedraaid => niet alleen
van claimcowboys, maar ook van legitieme procesfinanciers.
3
