hoor colleges w etenschapsfi losofi e en
m ethodologie
hoorcollege 1
h et huidige pr obleem m et feiten
★ wat is er gebeurd met feiten?
★ flat earth society
★ waarom is het belangrijk om feiten te weten?
○ om keuzes te maken
○ om beslissingen te nemen
○ om beleid te maken
○ om onderscheid te kunnen maken tussen waar en niet waar
★ waar kijken we meestal naar voor de feiten?
○ wetenschap als de kroonjuweel van het menselijk denkvermogen
‘crowning achievement of the human mind’
○ wetenschap: natuur- en sociale wetenschappen
★ de verworvenheden van wetenschap: technische feiten/toepassingen (bijv.
vaccins)
tw ee fi losofi sche posities t.o.v. w etenschap
★ niet iedereen is ervan overtuigd dat de verworvenheden van wetenschap (of
wetenschap in het algemeen) goed zijn
★ twijfel zaaien bijv. over vaccins
★ twee posities:
○ sciëntisme = wetenschap is verreweg superieur aan alle andere
pogingen om kennis te borgen: wetenschappelijke wetten bieden
zekerheid.
■ onze geest is een perfecte spiegel van de werkelijkheid
■ het tijdperk van de wetenschap is het tijdperk van de zekerheid
■ key words: feiten, zekere kennis, absolute, één
wetenschappelijke rationaliteit
■ geassocieerd met: modernisme = modern denken: rationeel
redeneren, zelf denken
■ belangrijkste ideeën: wetenschap is de enige methode om zekere
kennis te verkrijgen, wetenschap gaat over alles (geen grenzen)
○ scepticisme = wetenschap geeft geen zekerheid, het is gelijk aan andere
vormen van kennis, wetenschap is een geloof.
, ■ onze geest is een gebroken spiegel
■ kritische filosofie t.o.v. wetenschap
■ key words: kennis en feiten zijn sociale constructies, relativisme
(‘alles is relatief’)
■ geassocieerd met: postmodernisme = post (na) modernisme,
pluralistische denken
■ belangrijkste ideeën: geen objectiviteit, onzekerheid, kennis =
onderdrukkende macht, wetenschap is een ideologie
■ paul feyerabend
● icoon (= symbool of vertegenwoordiging) van scepticisme
● anything goes
● in de wetenschap zou een carnaval van methodes
toegestaan moeten zijn
● werd als een familieruzie onder filosofen
● filosofisch scepticisme is kritische denken over
wetenschap binnen de grenzen van de filosofie
filosofisch scepticisme:
voltairiaans scepticisme:
twijfel aan instituties (niet alleen formele instituties….)
wetenschappelijk scepticisme:
alle kennis/bewijs benaderen met gerede twijfel totdat de waarde ervan bewezen is
(kritisch denken over/binnen de wetenschap - ( peer review systeem)
domatisch scepticisme:
twijfel aan alle kennis; kennis is onmogelijk (dogma = doctrine, onweerlegbaar waar)
nihilistisch scepticisme:
kennis is altijd onmogelijk en daarom moeten we ook niet handelen (nihilisme= alles
is betekenloos/zinloos)
■ filosofische scepticisme is verbonden met het scepticisme in de
samenleving
● een radicale interpretatie van het filosofisch scepticisme is
als een uitslaande brand geworden in de huidige
samenleving
● scepticisme in de filosofie heeft de sceptische krachten in
de samenleving ontketend
● CW: misinformatie/desinformatie
, ■ scepticisme op persoonlijk niveau: iedereen heeft zijn eigen
perceptie, niet zijn eigen waarheid, waarheid is niet hetzelfde als
perceptie
■ scepticisme op maatschappelijk niveau
★ we moeten allemaal het idee serieus nemen dat ieder van ons het fout kan
hebben: gematigd scepticisme
tw ee basis posities t.o.v. w etenschap in de sam en levin g
★ ontkenning / complotdenken
○ ontkennen wetenschappelijke feiten
○ presenteren hun eigen ‘alternatieve feiten’
○ kan leiden tot complot denken: we zijn allemaal slachtoffers van een
groot complot tegen de mensen/het volk
★ wetenschappelijk scepticisme
○ verdedigers van wetenschap in het publieke debat
○ behandel alle bewijzen met redelijke twijfel
○ onderzoek argumenten, methoden en conclusies op een strenge manier
★ twee gespiegelde debatten over feiten, waarheid en kennis
w at is ken n is?
★ wetenschapsfilosofie: speciale tak van de filosofie: analyseert de
onderzoeksmethoden die worden gebruikt in de wetenschappen
★ metatheorie = theorie over theorie
★ plato (428 v.c. - 348 v.c.)
★ schreef dialogen met socrates in de hoofdrol (= protagonist)
★ eerste tekst over kennis in de historie
★ socratische methode: q&a sessies om tot ware kennis te komen door
dialectische dialoog (= kritisch redeneren met tegenspraak)
★ theaitetos, meno, de ideale staat (republic)
★ plato in theaitetos (369 v.c.)
○ antwoord 1: kennis is perceptie
○ antwoord 2: kennis een waar oordeel
○ antwoord 3: kennis is een waar oordeel met redenen
★ standaard filosofische definitie vandaag:
○ kennis = een gerechtvaardigde, ware overtuiging (justified true belief)
of: ‘waar oordeel met redenen’
○ waar = corresponderen met de feiten (= correspondentietheorie van de
waarheid)
○ gerechtvaardigdheid = met een goede reden
○ zonder redenen/rechtvaardiging telt een overtuiging niet als kennis
, ○ en het moet ook waar zijn: er horen goede redenen te zijn om een
overtuiging te geloven
h oe ver kr ijgen m ensen kenn is?
★ plato legde dit uit in de allegorie van de grot in de ideale staat (allegorie = een
manier om een gedachte uit te drukken door middel van een beeld)
★ een van de meest opmerkelijke gedachte experimenten aller tijden
★ het is een verhaal over het verschil tussen schijn en werkelijkheid (nog steeds
geldig vandaag)
★ ckskantwoord: rationalisme
★ mensen zitten volgens de grot allegorie vast in hun eigen hoofd / cultuur /
werkelijkheid waardoor ze nooit de echte realiteit te zien krijgen, dit gebeurt
pas als ze de ‘grot’ verlaten
★ mensen die vertrouwen op zintuiglijke ervaring zijn als gevangen in een grot:
zij zullen nooit echte kennis verwerven; zij verwarren schijn met werkelijkheid
★ de filosoof is erin geslaagd zich uit de grot te bevrijden en de werkelijkheid te
zien: de wereld van de vormen
★ door de rede en denken kunnen we ontsnappen aan de wereld van louter
verschijning
hoorcollege 2
h oe kr ijgen w e toegan g tot ken n is? plato’s an tw oor d: r ation alism e
★ theorie van de vormen
○ denken aan de eeuwige vorm (universele) van de wereld van vormen
(ideeën); onze onsterfelijke ziel behoort tot die wereld
○ twee werelden: wereld van de vormen (realiteit) en de natuurlijke
wereld waarin we leven (verschijnselen)
○ we hebben allemaal aangeboren (vanaf de geboorte) ideeen, bezitten
alle kennis als we geboren worden = nativisme
m ethodologie
hoorcollege 1
h et huidige pr obleem m et feiten
★ wat is er gebeurd met feiten?
★ flat earth society
★ waarom is het belangrijk om feiten te weten?
○ om keuzes te maken
○ om beslissingen te nemen
○ om beleid te maken
○ om onderscheid te kunnen maken tussen waar en niet waar
★ waar kijken we meestal naar voor de feiten?
○ wetenschap als de kroonjuweel van het menselijk denkvermogen
‘crowning achievement of the human mind’
○ wetenschap: natuur- en sociale wetenschappen
★ de verworvenheden van wetenschap: technische feiten/toepassingen (bijv.
vaccins)
tw ee fi losofi sche posities t.o.v. w etenschap
★ niet iedereen is ervan overtuigd dat de verworvenheden van wetenschap (of
wetenschap in het algemeen) goed zijn
★ twijfel zaaien bijv. over vaccins
★ twee posities:
○ sciëntisme = wetenschap is verreweg superieur aan alle andere
pogingen om kennis te borgen: wetenschappelijke wetten bieden
zekerheid.
■ onze geest is een perfecte spiegel van de werkelijkheid
■ het tijdperk van de wetenschap is het tijdperk van de zekerheid
■ key words: feiten, zekere kennis, absolute, één
wetenschappelijke rationaliteit
■ geassocieerd met: modernisme = modern denken: rationeel
redeneren, zelf denken
■ belangrijkste ideeën: wetenschap is de enige methode om zekere
kennis te verkrijgen, wetenschap gaat over alles (geen grenzen)
○ scepticisme = wetenschap geeft geen zekerheid, het is gelijk aan andere
vormen van kennis, wetenschap is een geloof.
, ■ onze geest is een gebroken spiegel
■ kritische filosofie t.o.v. wetenschap
■ key words: kennis en feiten zijn sociale constructies, relativisme
(‘alles is relatief’)
■ geassocieerd met: postmodernisme = post (na) modernisme,
pluralistische denken
■ belangrijkste ideeën: geen objectiviteit, onzekerheid, kennis =
onderdrukkende macht, wetenschap is een ideologie
■ paul feyerabend
● icoon (= symbool of vertegenwoordiging) van scepticisme
● anything goes
● in de wetenschap zou een carnaval van methodes
toegestaan moeten zijn
● werd als een familieruzie onder filosofen
● filosofisch scepticisme is kritische denken over
wetenschap binnen de grenzen van de filosofie
filosofisch scepticisme:
voltairiaans scepticisme:
twijfel aan instituties (niet alleen formele instituties….)
wetenschappelijk scepticisme:
alle kennis/bewijs benaderen met gerede twijfel totdat de waarde ervan bewezen is
(kritisch denken over/binnen de wetenschap - ( peer review systeem)
domatisch scepticisme:
twijfel aan alle kennis; kennis is onmogelijk (dogma = doctrine, onweerlegbaar waar)
nihilistisch scepticisme:
kennis is altijd onmogelijk en daarom moeten we ook niet handelen (nihilisme= alles
is betekenloos/zinloos)
■ filosofische scepticisme is verbonden met het scepticisme in de
samenleving
● een radicale interpretatie van het filosofisch scepticisme is
als een uitslaande brand geworden in de huidige
samenleving
● scepticisme in de filosofie heeft de sceptische krachten in
de samenleving ontketend
● CW: misinformatie/desinformatie
, ■ scepticisme op persoonlijk niveau: iedereen heeft zijn eigen
perceptie, niet zijn eigen waarheid, waarheid is niet hetzelfde als
perceptie
■ scepticisme op maatschappelijk niveau
★ we moeten allemaal het idee serieus nemen dat ieder van ons het fout kan
hebben: gematigd scepticisme
tw ee basis posities t.o.v. w etenschap in de sam en levin g
★ ontkenning / complotdenken
○ ontkennen wetenschappelijke feiten
○ presenteren hun eigen ‘alternatieve feiten’
○ kan leiden tot complot denken: we zijn allemaal slachtoffers van een
groot complot tegen de mensen/het volk
★ wetenschappelijk scepticisme
○ verdedigers van wetenschap in het publieke debat
○ behandel alle bewijzen met redelijke twijfel
○ onderzoek argumenten, methoden en conclusies op een strenge manier
★ twee gespiegelde debatten over feiten, waarheid en kennis
w at is ken n is?
★ wetenschapsfilosofie: speciale tak van de filosofie: analyseert de
onderzoeksmethoden die worden gebruikt in de wetenschappen
★ metatheorie = theorie over theorie
★ plato (428 v.c. - 348 v.c.)
★ schreef dialogen met socrates in de hoofdrol (= protagonist)
★ eerste tekst over kennis in de historie
★ socratische methode: q&a sessies om tot ware kennis te komen door
dialectische dialoog (= kritisch redeneren met tegenspraak)
★ theaitetos, meno, de ideale staat (republic)
★ plato in theaitetos (369 v.c.)
○ antwoord 1: kennis is perceptie
○ antwoord 2: kennis een waar oordeel
○ antwoord 3: kennis is een waar oordeel met redenen
★ standaard filosofische definitie vandaag:
○ kennis = een gerechtvaardigde, ware overtuiging (justified true belief)
of: ‘waar oordeel met redenen’
○ waar = corresponderen met de feiten (= correspondentietheorie van de
waarheid)
○ gerechtvaardigdheid = met een goede reden
○ zonder redenen/rechtvaardiging telt een overtuiging niet als kennis
, ○ en het moet ook waar zijn: er horen goede redenen te zijn om een
overtuiging te geloven
h oe ver kr ijgen m ensen kenn is?
★ plato legde dit uit in de allegorie van de grot in de ideale staat (allegorie = een
manier om een gedachte uit te drukken door middel van een beeld)
★ een van de meest opmerkelijke gedachte experimenten aller tijden
★ het is een verhaal over het verschil tussen schijn en werkelijkheid (nog steeds
geldig vandaag)
★ ckskantwoord: rationalisme
★ mensen zitten volgens de grot allegorie vast in hun eigen hoofd / cultuur /
werkelijkheid waardoor ze nooit de echte realiteit te zien krijgen, dit gebeurt
pas als ze de ‘grot’ verlaten
★ mensen die vertrouwen op zintuiglijke ervaring zijn als gevangen in een grot:
zij zullen nooit echte kennis verwerven; zij verwarren schijn met werkelijkheid
★ de filosoof is erin geslaagd zich uit de grot te bevrijden en de werkelijkheid te
zien: de wereld van de vormen
★ door de rede en denken kunnen we ontsnappen aan de wereld van louter
verschijning
hoorcollege 2
h oe kr ijgen w e toegan g tot ken n is? plato’s an tw oor d: r ation alism e
★ theorie van de vormen
○ denken aan de eeuwige vorm (universele) van de wereld van vormen
(ideeën); onze onsterfelijke ziel behoort tot die wereld
○ twee werelden: wereld van de vormen (realiteit) en de natuurlijke
wereld waarin we leven (verschijnselen)
○ we hebben allemaal aangeboren (vanaf de geboorte) ideeen, bezitten
alle kennis als we geboren worden = nativisme
