Samenvatting inleiding tot het recht
INHOUDSOPGAVE
Afdeling 1: wat is recht? ....................................................................................................................................... 5
1.1. onderscheid objectief en subjectief recht................................................................................................. 5
Definitie: wat is recht? objectieve en subjectieve invulling............................................................................ 5
1.2. Klassieke definitie van het objectieve recht ............................................................................................. 8
1.2.1. Imperatief karakter → rechtsregels verbieden of gebieden ......................................................... 9
1.2.2. Regelt uitsluitend menselijk en uitwendig gedrag ........................................................................ 10
1.2.3. Algemeen of onpersoonlijk ............................................................................................................... 11
1.2.4. Onbepaalde werkingsfeer ................................................................................................................. 11
1.2.5. Afdwingbaar door overheid .............................................................................................................. 11
1.2.6. Doel van het recht Ordening maatschappij ................................................................................... 17
1.3. Enkele begrippen inzake het objectieve recht ......................................................................................19
1.3.1. Positief recht ....................................................................................................................................... 19
1.3.2. Gemeen recht (algemeen recht) versus bijzonder recht ............................................................ 20
1.3.2.1. Gemeen recht v. bijzonder recht – regels van toepassing op verbintenissen.......................... 22
1.3.3. Formeel en materieel recht................................................................................................................... 27
1.3.4. aanvullend recht , gewoon dwingend recht en recht van openbare orde .................................... 27
1.4. Indeling en inhoud van het objectieve recht ..............................................................................................32
Publiekrecht vs. privaatrecht ............................................................................................................................. 33
ondernemingsrecht 1 – concept ‘onderneming’ ........................................................................................... 37
ondernemingsrecht 2 – gevolgen van ‘onderneming zijn’ .......................................................................... 38
intern, internationaal en buitenlands recht ..................................................................................................... 38
Oefening............................................................................................................................................................... 39
Afdeling 2: fundamentele kenmerken van het Belgische staatsbestel ...........................................................40
2.1. rechtsstaat ...................................................................................................................................................40
gebondenheid van overheden aan het recht ................................................................................................. 41
rechtstaat en democratie .................................................................................................................................. 41
beslissing bij meerderheid, maar bescherming van minderheid ................................................................. 41
effectieve rechtsbescherming ........................................................................................................................... 42
2.2. scheiding der machten ..............................................................................................................................42
2.2.1. wetgevende macht ............................................................................................................................ 43
2.2.2. uitvoerende macht ............................................................................................................................. 43
2.2.3. rechterlijke macht............................................................................................................................... 44
2.3. soevereiniteit van de natie (filosofisch begrip) .....................................................................................46
Interne en externe soevereiniteit ..................................................................................................................... 46
niet de volkssoevereiniteit ................................................................................................................................. 46
2.4. erfelijke parlementaire monarchie ...........................................................................................................46
onschendbaarheid en politieke onverantwoordelijkheid van de koning .................................................... 47
2.5. federale staat ontstaan uit een gecentraliseerde eenheidsstaat ........................................................48
1
,Afdeling 3: wet als bron van recht .....................................................................................................................49
3.1. bronnen van het objectieve recht: algemeen ........................................................................................49
3.1.1. Het begrip rechtsbron kan verschillende betekenissen aannemen........................................... 49
3.1.2. overzicht van de formele rechtsbronnen ....................................................................................... 50
3.2. verschillende betekenissen van het begrip wet in de juridische taal .................................................52
formele wet.......................................................................................................................................................... 53
materiële wet....................................................................................................................................................... 53
3.3. materiële en formele wet ..........................................................................................................................54
3.4. kenmerken van de (materiële) wet ........................................................................................................55
basiskenmerken .................................................................................................................................................. 55
Overzicht van de wetten ................................................................................................................................... 55
Belang van het onderscheid tussen materiële en formele wetten ............................................................. 56
Oefeningen .......................................................................................................................................................... 58
3.5. SOORTEN wetgeving ................................................................................................................................ 59
3.6. federale wetgeving .....................................................................................................................................61
§1 Grondwet ....................................................................................................................................................... 61
§2 wetten in formele zin ................................................................................................................................... 64
§3 soorten formele wetten ............................................................................................................................... 69
§4 koninklijke besluiten (kb)............................................................................................................................ 74
§5 ministeriële besluiten (mb) ........................................................................................................................ 76
§6 BESLUITEN VAN DE STAATSSECRETARISSEN...................................................................................... 77
3.7. lokale wetgeving .........................................................................................................................................78
§1 gedecentraliseerde besturen ...................................................................................................................... 78
§2 provincies ....................................................................................................................................................... 80
§3 gemeenten..................................................................................................................................................... 82
3.8. communautaire en regionale rechtsorden .............................................................................................85
§1 schets van de staatshervormingen ............................................................................................................ 85
§2 BEVOEGDHEIDSVERDELING tussen de federale staat, de gemeenschappen en de gewesten ... 90
§3 COMMUNAUTAIRE en regionale gezagsorganisatie ........................................................................... 100
§4 Decreten ..................................................................................................................................................... 103
§5 Regeringsbesluiten .................................................................................................................................... 104
§6 ‘ministeriële’ besluiten op deelstaatniveau ............................................................................................ 105
3.9. bronnen van internationaal recht.......................................................................................................... 106
§1 verdragen .................................................................................................................................................... 107
3.9.1. supranationale rechtsvorming ....................................................................................................... 112
3.10. hiërarchie der normen ........................................................................................................................ 125
§1 algemeen .................................................................................................................................................... 126
§2 exceptie van onwettigheid bij de gewone rechter ............................................................................... 128
§3 administratief of bestuurlijk toezicht....................................................................................................... 130
§4 annulatieberoep en rechtsherstel in natura of bij equivalent voor de raad van state .................... 132
§5 toetsing van de formele wet door de gewone rechter........................................................................ 137
§6 toetsing van de formele wet door het Grondwettelijk Hof (gw) ....................................................... 140
3.10. hiërarchie der normen – PRO MEMORIE - TER HERRINNERING .............................................. 149
2
, 3.11. NIET TE KENNEN ............................................................................................................................... 153
3.12. toepassingen van de wet in de ruimte en in de tijd...................................................................... 153
A. probleem van conflicterende rechtsnormen ........................................................................................... 153
B. schema voor wetsconflicten in de tijd ..................................................................................................... 154
C. principe: onmiddellijke werking ................................................................................................................ 155
D. uitzondering 1: eerbiedigende werking .................................................................................................. 157
E. uitzondering 2: retroactieve werking ....................................................................................................... 158
F. vereenvoudigd stappenplan ...................................................................................................................... 159
Afdeling 4: andere rechtsbronnen? ................................................................................................................ 160
4.1 rechtspraak en gerechtelijke organisaties ........................................................................................... 160
§1 inrichting van hoven en rechtbanken ..................................................................................................... 160
§2 beginselen burgerlijke rechtspleging ...................................................................................................... 168
4.2 algemene rechtsbeginselen ................................................................................................................... 172
§1 definitie ........................................................................................................................................................ 172
§2 bespreking van aantal algemene rechtsbeginselen ............................................................................. 174
4.3 gewoonte.................................................................................................................................................. 175
§1 algemeen .................................................................................................................................................... 175
§2 kenmerken van het gewoonterecht........................................................................................................ 175
§3 verhouding tussen de gewoonte en de wet ......................................................................................... 176
4.4 rechtsleer .................................................................................................................................................. 177
ADELING 5: RECHTSSUBJECTEN, RECHTSOBJECTEN -, RECHTSFEITEN EN RECHTSHANDELINGEN 178
5.1. rechtssubjecten: degene aan wie een recht toebehoort ...................................................................... 178
§1 natuurlijke persoon .................................................................................................................................... 178
§2 rechtspersoon: groeperingen van mensen die worden beschouwd als afzonderlijke entiteit met
eigen vermogen om zelfstandig mee te doen aan rechtsverkeerd......................................................... 183
5.2. rechtsobjecten ......................................................................................................................................... 188
§1 definitie ........................................................................................................................................................ 188
§2 classificatie subjectieve rechten in functie van het rechtsobject ....................................................... 189
§3 patrimoniale en extrapatrimoniale rechten ............................................................................................ 189
§4 zakelijke rechten, vorderingsrechten en intellectuele rechten ........................................................... 190
§5 lichamelijke en onlichamelijke rechten ................................................................................................... 194
§6 roerende en onroerende goederen ........................................................................................................ 194
§7 vermogen .................................................................................................................................................... 198
§8 rechtsmisbruik: je kunt je rechten laten gelden maar je kan er geen misbruik van maken .......... 199
5.3. RECHTSFEITEN EN RECHTSHANDELINGEN .................................................................................... 200
§1 BEGRIPPEN RECHTSFEIT EN RECHTSHANDELING .......................................................................... 202
§2 ELEMENTEN VAN DE RECHTSHANDELING ....................................................................................... 203
§3 enkele fundamentele onderscheidingen m.b.t. contracten ................................................................. 214
§4 totstandkoming van het contract ............................................................................................................ 218
§5 tenietgaan van het contract ..................................................................................................................... 222
6.4. buitencontractuele aansprakelijkheid ................................................................................................... 227
§1 inleiding ....................................................................................................................................................... 227
3
, §2 persoonlijke aansprakelijkheid ................................................................................................................. 229
§3 Kwalitatieve aansprakelijkheid ................................................................................................................. 235
afdeling 6: bewijsrecht ..................................................................................................................................... 243
6.1. bronnen van het bewijsrecht ................................................................................................................. 243
§1 wettelijke regels ......................................................................................................................................... 243
§2 conventionele regels ................................................................................................................................. 243
6.2. voorwerp van het bewijs ........................................................................................................................ 244
6.3. TYPE BEWIJSSTELSEL: hoe moet er bewezen worden? ................................................................. 244
§1. Gereglementeerd bewijs.......................................................................................................................... 244
§2. Vrij bewijs ................................................................................................................................................... 245
6.4. bewijslast – wie moet bewijzen?.......................................................................................................... 246
§1. Principe: Actori incumbit probatio .......................................................................................................... 246
§2. Uitzonderingen .......................................................................................................................................... 246
6.5. hiërarchie van de bewijsmiddelen ........................................................................................................ 247
§1. Primauteit van het geschreven bewijs .................................................................................................. 247
§2. Afwijking (draagwijdte) van artikel 8.9 BW ......................................................................................... 247
§3. Vereisten geschreven bewijs .................................................................................................................. 248
§4. Bewijswaarde ............................................................................................................................................ 249
Afdeling 7: Vertegenwoordiging NIET KENNEN
4
INHOUDSOPGAVE
Afdeling 1: wat is recht? ....................................................................................................................................... 5
1.1. onderscheid objectief en subjectief recht................................................................................................. 5
Definitie: wat is recht? objectieve en subjectieve invulling............................................................................ 5
1.2. Klassieke definitie van het objectieve recht ............................................................................................. 8
1.2.1. Imperatief karakter → rechtsregels verbieden of gebieden ......................................................... 9
1.2.2. Regelt uitsluitend menselijk en uitwendig gedrag ........................................................................ 10
1.2.3. Algemeen of onpersoonlijk ............................................................................................................... 11
1.2.4. Onbepaalde werkingsfeer ................................................................................................................. 11
1.2.5. Afdwingbaar door overheid .............................................................................................................. 11
1.2.6. Doel van het recht Ordening maatschappij ................................................................................... 17
1.3. Enkele begrippen inzake het objectieve recht ......................................................................................19
1.3.1. Positief recht ....................................................................................................................................... 19
1.3.2. Gemeen recht (algemeen recht) versus bijzonder recht ............................................................ 20
1.3.2.1. Gemeen recht v. bijzonder recht – regels van toepassing op verbintenissen.......................... 22
1.3.3. Formeel en materieel recht................................................................................................................... 27
1.3.4. aanvullend recht , gewoon dwingend recht en recht van openbare orde .................................... 27
1.4. Indeling en inhoud van het objectieve recht ..............................................................................................32
Publiekrecht vs. privaatrecht ............................................................................................................................. 33
ondernemingsrecht 1 – concept ‘onderneming’ ........................................................................................... 37
ondernemingsrecht 2 – gevolgen van ‘onderneming zijn’ .......................................................................... 38
intern, internationaal en buitenlands recht ..................................................................................................... 38
Oefening............................................................................................................................................................... 39
Afdeling 2: fundamentele kenmerken van het Belgische staatsbestel ...........................................................40
2.1. rechtsstaat ...................................................................................................................................................40
gebondenheid van overheden aan het recht ................................................................................................. 41
rechtstaat en democratie .................................................................................................................................. 41
beslissing bij meerderheid, maar bescherming van minderheid ................................................................. 41
effectieve rechtsbescherming ........................................................................................................................... 42
2.2. scheiding der machten ..............................................................................................................................42
2.2.1. wetgevende macht ............................................................................................................................ 43
2.2.2. uitvoerende macht ............................................................................................................................. 43
2.2.3. rechterlijke macht............................................................................................................................... 44
2.3. soevereiniteit van de natie (filosofisch begrip) .....................................................................................46
Interne en externe soevereiniteit ..................................................................................................................... 46
niet de volkssoevereiniteit ................................................................................................................................. 46
2.4. erfelijke parlementaire monarchie ...........................................................................................................46
onschendbaarheid en politieke onverantwoordelijkheid van de koning .................................................... 47
2.5. federale staat ontstaan uit een gecentraliseerde eenheidsstaat ........................................................48
1
,Afdeling 3: wet als bron van recht .....................................................................................................................49
3.1. bronnen van het objectieve recht: algemeen ........................................................................................49
3.1.1. Het begrip rechtsbron kan verschillende betekenissen aannemen........................................... 49
3.1.2. overzicht van de formele rechtsbronnen ....................................................................................... 50
3.2. verschillende betekenissen van het begrip wet in de juridische taal .................................................52
formele wet.......................................................................................................................................................... 53
materiële wet....................................................................................................................................................... 53
3.3. materiële en formele wet ..........................................................................................................................54
3.4. kenmerken van de (materiële) wet ........................................................................................................55
basiskenmerken .................................................................................................................................................. 55
Overzicht van de wetten ................................................................................................................................... 55
Belang van het onderscheid tussen materiële en formele wetten ............................................................. 56
Oefeningen .......................................................................................................................................................... 58
3.5. SOORTEN wetgeving ................................................................................................................................ 59
3.6. federale wetgeving .....................................................................................................................................61
§1 Grondwet ....................................................................................................................................................... 61
§2 wetten in formele zin ................................................................................................................................... 64
§3 soorten formele wetten ............................................................................................................................... 69
§4 koninklijke besluiten (kb)............................................................................................................................ 74
§5 ministeriële besluiten (mb) ........................................................................................................................ 76
§6 BESLUITEN VAN DE STAATSSECRETARISSEN...................................................................................... 77
3.7. lokale wetgeving .........................................................................................................................................78
§1 gedecentraliseerde besturen ...................................................................................................................... 78
§2 provincies ....................................................................................................................................................... 80
§3 gemeenten..................................................................................................................................................... 82
3.8. communautaire en regionale rechtsorden .............................................................................................85
§1 schets van de staatshervormingen ............................................................................................................ 85
§2 BEVOEGDHEIDSVERDELING tussen de federale staat, de gemeenschappen en de gewesten ... 90
§3 COMMUNAUTAIRE en regionale gezagsorganisatie ........................................................................... 100
§4 Decreten ..................................................................................................................................................... 103
§5 Regeringsbesluiten .................................................................................................................................... 104
§6 ‘ministeriële’ besluiten op deelstaatniveau ............................................................................................ 105
3.9. bronnen van internationaal recht.......................................................................................................... 106
§1 verdragen .................................................................................................................................................... 107
3.9.1. supranationale rechtsvorming ....................................................................................................... 112
3.10. hiërarchie der normen ........................................................................................................................ 125
§1 algemeen .................................................................................................................................................... 126
§2 exceptie van onwettigheid bij de gewone rechter ............................................................................... 128
§3 administratief of bestuurlijk toezicht....................................................................................................... 130
§4 annulatieberoep en rechtsherstel in natura of bij equivalent voor de raad van state .................... 132
§5 toetsing van de formele wet door de gewone rechter........................................................................ 137
§6 toetsing van de formele wet door het Grondwettelijk Hof (gw) ....................................................... 140
3.10. hiërarchie der normen – PRO MEMORIE - TER HERRINNERING .............................................. 149
2
, 3.11. NIET TE KENNEN ............................................................................................................................... 153
3.12. toepassingen van de wet in de ruimte en in de tijd...................................................................... 153
A. probleem van conflicterende rechtsnormen ........................................................................................... 153
B. schema voor wetsconflicten in de tijd ..................................................................................................... 154
C. principe: onmiddellijke werking ................................................................................................................ 155
D. uitzondering 1: eerbiedigende werking .................................................................................................. 157
E. uitzondering 2: retroactieve werking ....................................................................................................... 158
F. vereenvoudigd stappenplan ...................................................................................................................... 159
Afdeling 4: andere rechtsbronnen? ................................................................................................................ 160
4.1 rechtspraak en gerechtelijke organisaties ........................................................................................... 160
§1 inrichting van hoven en rechtbanken ..................................................................................................... 160
§2 beginselen burgerlijke rechtspleging ...................................................................................................... 168
4.2 algemene rechtsbeginselen ................................................................................................................... 172
§1 definitie ........................................................................................................................................................ 172
§2 bespreking van aantal algemene rechtsbeginselen ............................................................................. 174
4.3 gewoonte.................................................................................................................................................. 175
§1 algemeen .................................................................................................................................................... 175
§2 kenmerken van het gewoonterecht........................................................................................................ 175
§3 verhouding tussen de gewoonte en de wet ......................................................................................... 176
4.4 rechtsleer .................................................................................................................................................. 177
ADELING 5: RECHTSSUBJECTEN, RECHTSOBJECTEN -, RECHTSFEITEN EN RECHTSHANDELINGEN 178
5.1. rechtssubjecten: degene aan wie een recht toebehoort ...................................................................... 178
§1 natuurlijke persoon .................................................................................................................................... 178
§2 rechtspersoon: groeperingen van mensen die worden beschouwd als afzonderlijke entiteit met
eigen vermogen om zelfstandig mee te doen aan rechtsverkeerd......................................................... 183
5.2. rechtsobjecten ......................................................................................................................................... 188
§1 definitie ........................................................................................................................................................ 188
§2 classificatie subjectieve rechten in functie van het rechtsobject ....................................................... 189
§3 patrimoniale en extrapatrimoniale rechten ............................................................................................ 189
§4 zakelijke rechten, vorderingsrechten en intellectuele rechten ........................................................... 190
§5 lichamelijke en onlichamelijke rechten ................................................................................................... 194
§6 roerende en onroerende goederen ........................................................................................................ 194
§7 vermogen .................................................................................................................................................... 198
§8 rechtsmisbruik: je kunt je rechten laten gelden maar je kan er geen misbruik van maken .......... 199
5.3. RECHTSFEITEN EN RECHTSHANDELINGEN .................................................................................... 200
§1 BEGRIPPEN RECHTSFEIT EN RECHTSHANDELING .......................................................................... 202
§2 ELEMENTEN VAN DE RECHTSHANDELING ....................................................................................... 203
§3 enkele fundamentele onderscheidingen m.b.t. contracten ................................................................. 214
§4 totstandkoming van het contract ............................................................................................................ 218
§5 tenietgaan van het contract ..................................................................................................................... 222
6.4. buitencontractuele aansprakelijkheid ................................................................................................... 227
§1 inleiding ....................................................................................................................................................... 227
3
, §2 persoonlijke aansprakelijkheid ................................................................................................................. 229
§3 Kwalitatieve aansprakelijkheid ................................................................................................................. 235
afdeling 6: bewijsrecht ..................................................................................................................................... 243
6.1. bronnen van het bewijsrecht ................................................................................................................. 243
§1 wettelijke regels ......................................................................................................................................... 243
§2 conventionele regels ................................................................................................................................. 243
6.2. voorwerp van het bewijs ........................................................................................................................ 244
6.3. TYPE BEWIJSSTELSEL: hoe moet er bewezen worden? ................................................................. 244
§1. Gereglementeerd bewijs.......................................................................................................................... 244
§2. Vrij bewijs ................................................................................................................................................... 245
6.4. bewijslast – wie moet bewijzen?.......................................................................................................... 246
§1. Principe: Actori incumbit probatio .......................................................................................................... 246
§2. Uitzonderingen .......................................................................................................................................... 246
6.5. hiërarchie van de bewijsmiddelen ........................................................................................................ 247
§1. Primauteit van het geschreven bewijs .................................................................................................. 247
§2. Afwijking (draagwijdte) van artikel 8.9 BW ......................................................................................... 247
§3. Vereisten geschreven bewijs .................................................................................................................. 248
§4. Bewijswaarde ............................................................................................................................................ 249
Afdeling 7: Vertegenwoordiging NIET KENNEN
4
