[Titel van document]
[Ondertitel van document]
Abstract
[Trek de aandacht van uw lezer met een interessante samenvatting. Dit is meestal een kort
overzicht van het document.
Wanneer u uw inhoud wilt toevoegen, klikt u hier en begint u te typen.]
[E-mailadres]
,Inhoudsopgave
Les 1- Thoracaal letsel............................................................................................................................3
Les 2- Abdominaal letsel.........................................................................................................................9
Les 3- Zuurs-base evenwicht.................................................................................................................16
Les 4- Sepsis..........................................................................................................................................21
Les 5- Alles op een rij............................................................................................................................25
1
,Hoofddoelen
De student:
1. Beheerst de anatomie en fysiologie van de thorax en onderscheidt de big five van thoracaal
letsel.
2. Beheerst de anatomie en fysiologie van de abdomen en onderscheidt verschillende soorten
abdominaal letsel.
3. Kent globaal de fysiologie van het zuur/base evenwicht en beheerst de basis van het
analyseren van een bloedgas.
4. Kent de oorzaken, symptomen, stadia en behandeling van een sepsis.
2
,Les 1- Thoracaal letsel
Leerdoelen
De student:
1. Herkent en onderscheidt de big five van thoraxletsel.
2. Kent de verschillende typen pneumothorax.
3. Herkent en weerlegt de symptomen van een luchtwegobstructie
4. Past de stappen van het klinisch redeneren toe.
5. Hanteert communicatiemiddelen (SBARR, ABCDE, MIST, RSVP).
6. Hanteert redeneerhulpen (APMLE, SCEGS, EWS)
Voorbereiding:
Stappen van klinisch redeneren:
Oriëntatie op de situatie
Wat is er gebeurd? Context bekijken.
Gegevens verzamelen
Vitale functies, niet-vitale functies, ABCDE-methodiek, treat first what kills first.
- Objectieve gegevens en subjectief gegevens
Sign is meetbaar en objectief, symptoom is niet meetbaar en subjectief a.d.h.v. ABCDE.
Signs en symptoms-etiologie-probleem (PES), Doel (outcome), Interval,
EvaluatieZandlopermodel, diagnostische/therapeutisch.
NANDA (verpleegkundige diagnose)
NOC (verpleegkundige zorgresultaten/outcome)
NIC (verpleegkundige interventies)
Probleem vaststellen
Doelen + taken (interventies) bepalen
Uitvoeren en evalueren
Potentieel is het gene dat je kunt verwachten
Hoofdvormen van shock:
- Cardiogene
- Obstructief
- Hypovolemische
- Distrubutie
Opdracht 1:
Ga op zoek naar de ‘Big five’ van thoraxletsel. Verdiep jezelf dus in de soorten letsel ter hoogte van
de thorax verkregen door een hoog energetisch trauma (HET)
- Pneumothorax in het algemeen:
Een pneumothorax is een ophoping van lucht in de thoraxholte buiten de longen,
waardoor de long wordt samengedrukt. Dit kan het gevolg zijn van
onderliggend pulmonaal lijden. Een pneumothorax kan ook ontstaan bij een
vooraf gezonde patiënt met blanco voorgeschiedenis. Men spreekt dan van een
‘primaire pneumothorax’. Karakteristiek zijn acuut ontstane dyspneu, pleurale
pijn, aan de aangedane zijde een verminderde ademexcursie en opgeheven
3
, ademgeruis. De ernst van de symptomen is gerelateerd aan de hoeveelheid lucht in de
pleurale ruimte. Hypoxemie is dikwijls aanwezig.
- Spanningspneumothorax:
Elke pneumothorax kan uiteindelijk resulteren in een spanningspneumothorax.
Bij een spanningspneumothorax zal de pleurale ruimte zich vullen met lucht,
maar kan de lucht de thoraxholte niet meer verlaten, waardoor de druk in de
pleurale ruimte snel zal oplopen en zal resulteren in het in de verdrukking
komen van grote vaten en het hart. Hierdoor ontstaat een obstructieve shock
(er is een obstructie waardoor het bloed niet voldoende kan worden rond
gepompt). Indien deze onbehandeld blijft, zal dit snel leiden tot de dood. Indien
er bij lichamelijk onderzoek de verdenking is van een spanningspneumothorax
(doodsangst bij de patiënt, ernstige dyspneu, verminderd tot geen ademgeruis
aan de aangedane zijde, hypersonore percussie aan de aangedane zijde en tekenen van
obstructieve shock), zal er snel een naalthoracocentese uitgevoerd moeten worden. De
uiteindelijke behandeling is het plaatsen van een thoraxdrain.
- Massale hematothorax
Van een hemothorax wordt gesproken als er bloed is gelekt in de ruimte die zit tussen de
twee longbladen, ook wel de pleurale ruimte genoemd. Normaal is deze ruimte slechts
minimaal, omdat de twee longbladen tegen elkaar liggen. Vaak is een hemothorax het gevolg
van een trauma met bloeding. Als er bloed in de pleurale ruimte lekt, dan kan de druk op de
longen zodanig toenemen dat de longfunctie wordt gehinderd. Als er veel bloed uit de gehele
lichaamscirculatie wordt genomen, dan kan ook een shock een mogelijk gevolg zijn. Het kan
bijvoorbeeld een gevolg zijn van gebroken ribben of een andere vorm van lichamelijk letsel.
Ook bij een operatie aan bijvoorbeeld hart, borstkas of long kan een bloedvat beschadigd
raken, waardoor een hemothorax ontstaat. Het is dus een mogelijke complicatie bij een
operatieve ingreep. Bij ernstige bloedingen is een operatieve ingreep daarom noodzakelijk. In
de meeste, minder ernstige gevallen zal een hemothorax met een thoraxdrain worden
behandeld. Via deze slang die in de borstkas wordt ingebracht, wordt het aanwezige bloed
afgevoerd. Een dag later wordt een nieuwe thoraxfoto gemaakt, om vast te stellen of zich
geen nieuw bloed heeft opgehoopt in de pleurale ruimte.
- Open pneumothorax
Bij een wond van enkele vierkante centimeters met een open verbinding naar de thorax
wordt de long aan de gezonde kant niet meer voldoende geventileerd. Er wordt valse lucht
aangezogen via het gat in de thoraxwand. Indien de weerst and hier lager is dan de
weerstand van de normale ademweg naar de andere long, zal ook aan de gezonde zijde geen
adequate ventilatie meer plaatsvinden. De slurpende wond is eenvoudig te herkennen en
moet direct worden behandeld. Het voor driekwart afplakken met luchtdicht materiaal
voorkomt aanzuigen stapelen van lucht. Hierdoor kan zich een spanningspneumothorax
ontwikkelen. Dit wordt voorkomen door de klepfunctie van de vierde zijde, die open gelaten
wordt. Er zijn ook kant-en-klare afplakmaterialen in de handel in de vorm van thoraxseal. Een
thoraxseal is gemakkelijk toepasbaar, zowel in de prehospitale fase als in de shockroom.
- Fladderthorax
Een fladderthorax is een ernstig letsel van de borstkas (thorax) dat ontstaat na een ernstig
ongeval waarbij grote kracht is uitgeoefend op de borstkas. Er is vaak sprake van een stomp
4
, trauma van de borstkas waarbij meerdere ribben gebroken zijn. Wanneer ribben slechts op 1
plaats gebroken zijn is er geen risico op het ontstaan van een fladderthorax. Echter, wanneer
meerdere onder elkaar liggende ribben op twee of meer plaatsen gebroken zijn, kan een
fladderthorax ontstaan. Hierbij ontstaat een deel van de borstkas dat los komt te liggen en
dat tegengesteld aan de ademhaling beweegt, ook wel 'paradoxale adembewegingen'
genoemd. Bij een inademing beweegt de borstkas naar buiten toe, het losse fragment
beweegt echter naar binnen, als het ware een stukje de borstkas in. Bij uitademing wordt de
borstkas kleiner en beweegt deze naar binnen, het fragment blijft echter achter waardoor
het lijkt of deze naar buiten beweegt. Een deel van de lucht wordt via de linker en rechter
bronchus op en neer geblazen van de ene long naar de andere long. Dit wordt 'pendelluft'
genoemd. Dit is ongunstig omdat deze lucht niet voorzien wordt van zuurstof en de
koolstofdioxide niet wordt uitgeblazen. Een fladderthorax is een ernstige bedreiging van de
ademhaling en kan in korte tijd tot uitputting en zuurstoftekort leiden.
- Harttamponade:
Een harttamponade is een aandoening met een ernstig ziektebeeld. Bij een harttamponade is
er vochtophoping in het hartzakje. Het hartzakje, of het pericard, is een stevig zakje rondom
het hart. Dit beschermt het hart en houdt het op zijn plaats.
Het hartzakje bestaat uit twee lagen. De binnenste laag is vergroeid met de hartspier. Tussen
de twee lagen van het pericard zit normaal een klein beetje smeervloeistof. Daardoor
kunnen de lagen gemakkelijker langs elkaar glijden. Als er plots veel vocht in het hartzakje
komt, kan het hart niet meer pompen. Het vocht kan bloed of ontstekingsvocht zijn. Een ECG
(hartfilmpje) laat een normale elektrische activiteit van het hart zien. Op een echo van het
hart is het vocht goed te zien.
Een harttamponade geeft de volgende symptomen:
Extreme moeheid.
Angst en rusteloosheid.
Benauwdheid.
Weinig plassen.
Pijn op de borst.
Tekenen van shock : bleekheid, lage bloeddruk, snelle hartslag.
Opgezette aderen in de hals.
Een harttamponade leidt uiteindelijk tot een hartstilstand.
5
[Ondertitel van document]
Abstract
[Trek de aandacht van uw lezer met een interessante samenvatting. Dit is meestal een kort
overzicht van het document.
Wanneer u uw inhoud wilt toevoegen, klikt u hier en begint u te typen.]
[E-mailadres]
,Inhoudsopgave
Les 1- Thoracaal letsel............................................................................................................................3
Les 2- Abdominaal letsel.........................................................................................................................9
Les 3- Zuurs-base evenwicht.................................................................................................................16
Les 4- Sepsis..........................................................................................................................................21
Les 5- Alles op een rij............................................................................................................................25
1
,Hoofddoelen
De student:
1. Beheerst de anatomie en fysiologie van de thorax en onderscheidt de big five van thoracaal
letsel.
2. Beheerst de anatomie en fysiologie van de abdomen en onderscheidt verschillende soorten
abdominaal letsel.
3. Kent globaal de fysiologie van het zuur/base evenwicht en beheerst de basis van het
analyseren van een bloedgas.
4. Kent de oorzaken, symptomen, stadia en behandeling van een sepsis.
2
,Les 1- Thoracaal letsel
Leerdoelen
De student:
1. Herkent en onderscheidt de big five van thoraxletsel.
2. Kent de verschillende typen pneumothorax.
3. Herkent en weerlegt de symptomen van een luchtwegobstructie
4. Past de stappen van het klinisch redeneren toe.
5. Hanteert communicatiemiddelen (SBARR, ABCDE, MIST, RSVP).
6. Hanteert redeneerhulpen (APMLE, SCEGS, EWS)
Voorbereiding:
Stappen van klinisch redeneren:
Oriëntatie op de situatie
Wat is er gebeurd? Context bekijken.
Gegevens verzamelen
Vitale functies, niet-vitale functies, ABCDE-methodiek, treat first what kills first.
- Objectieve gegevens en subjectief gegevens
Sign is meetbaar en objectief, symptoom is niet meetbaar en subjectief a.d.h.v. ABCDE.
Signs en symptoms-etiologie-probleem (PES), Doel (outcome), Interval,
EvaluatieZandlopermodel, diagnostische/therapeutisch.
NANDA (verpleegkundige diagnose)
NOC (verpleegkundige zorgresultaten/outcome)
NIC (verpleegkundige interventies)
Probleem vaststellen
Doelen + taken (interventies) bepalen
Uitvoeren en evalueren
Potentieel is het gene dat je kunt verwachten
Hoofdvormen van shock:
- Cardiogene
- Obstructief
- Hypovolemische
- Distrubutie
Opdracht 1:
Ga op zoek naar de ‘Big five’ van thoraxletsel. Verdiep jezelf dus in de soorten letsel ter hoogte van
de thorax verkregen door een hoog energetisch trauma (HET)
- Pneumothorax in het algemeen:
Een pneumothorax is een ophoping van lucht in de thoraxholte buiten de longen,
waardoor de long wordt samengedrukt. Dit kan het gevolg zijn van
onderliggend pulmonaal lijden. Een pneumothorax kan ook ontstaan bij een
vooraf gezonde patiënt met blanco voorgeschiedenis. Men spreekt dan van een
‘primaire pneumothorax’. Karakteristiek zijn acuut ontstane dyspneu, pleurale
pijn, aan de aangedane zijde een verminderde ademexcursie en opgeheven
3
, ademgeruis. De ernst van de symptomen is gerelateerd aan de hoeveelheid lucht in de
pleurale ruimte. Hypoxemie is dikwijls aanwezig.
- Spanningspneumothorax:
Elke pneumothorax kan uiteindelijk resulteren in een spanningspneumothorax.
Bij een spanningspneumothorax zal de pleurale ruimte zich vullen met lucht,
maar kan de lucht de thoraxholte niet meer verlaten, waardoor de druk in de
pleurale ruimte snel zal oplopen en zal resulteren in het in de verdrukking
komen van grote vaten en het hart. Hierdoor ontstaat een obstructieve shock
(er is een obstructie waardoor het bloed niet voldoende kan worden rond
gepompt). Indien deze onbehandeld blijft, zal dit snel leiden tot de dood. Indien
er bij lichamelijk onderzoek de verdenking is van een spanningspneumothorax
(doodsangst bij de patiënt, ernstige dyspneu, verminderd tot geen ademgeruis
aan de aangedane zijde, hypersonore percussie aan de aangedane zijde en tekenen van
obstructieve shock), zal er snel een naalthoracocentese uitgevoerd moeten worden. De
uiteindelijke behandeling is het plaatsen van een thoraxdrain.
- Massale hematothorax
Van een hemothorax wordt gesproken als er bloed is gelekt in de ruimte die zit tussen de
twee longbladen, ook wel de pleurale ruimte genoemd. Normaal is deze ruimte slechts
minimaal, omdat de twee longbladen tegen elkaar liggen. Vaak is een hemothorax het gevolg
van een trauma met bloeding. Als er bloed in de pleurale ruimte lekt, dan kan de druk op de
longen zodanig toenemen dat de longfunctie wordt gehinderd. Als er veel bloed uit de gehele
lichaamscirculatie wordt genomen, dan kan ook een shock een mogelijk gevolg zijn. Het kan
bijvoorbeeld een gevolg zijn van gebroken ribben of een andere vorm van lichamelijk letsel.
Ook bij een operatie aan bijvoorbeeld hart, borstkas of long kan een bloedvat beschadigd
raken, waardoor een hemothorax ontstaat. Het is dus een mogelijke complicatie bij een
operatieve ingreep. Bij ernstige bloedingen is een operatieve ingreep daarom noodzakelijk. In
de meeste, minder ernstige gevallen zal een hemothorax met een thoraxdrain worden
behandeld. Via deze slang die in de borstkas wordt ingebracht, wordt het aanwezige bloed
afgevoerd. Een dag later wordt een nieuwe thoraxfoto gemaakt, om vast te stellen of zich
geen nieuw bloed heeft opgehoopt in de pleurale ruimte.
- Open pneumothorax
Bij een wond van enkele vierkante centimeters met een open verbinding naar de thorax
wordt de long aan de gezonde kant niet meer voldoende geventileerd. Er wordt valse lucht
aangezogen via het gat in de thoraxwand. Indien de weerst and hier lager is dan de
weerstand van de normale ademweg naar de andere long, zal ook aan de gezonde zijde geen
adequate ventilatie meer plaatsvinden. De slurpende wond is eenvoudig te herkennen en
moet direct worden behandeld. Het voor driekwart afplakken met luchtdicht materiaal
voorkomt aanzuigen stapelen van lucht. Hierdoor kan zich een spanningspneumothorax
ontwikkelen. Dit wordt voorkomen door de klepfunctie van de vierde zijde, die open gelaten
wordt. Er zijn ook kant-en-klare afplakmaterialen in de handel in de vorm van thoraxseal. Een
thoraxseal is gemakkelijk toepasbaar, zowel in de prehospitale fase als in de shockroom.
- Fladderthorax
Een fladderthorax is een ernstig letsel van de borstkas (thorax) dat ontstaat na een ernstig
ongeval waarbij grote kracht is uitgeoefend op de borstkas. Er is vaak sprake van een stomp
4
, trauma van de borstkas waarbij meerdere ribben gebroken zijn. Wanneer ribben slechts op 1
plaats gebroken zijn is er geen risico op het ontstaan van een fladderthorax. Echter, wanneer
meerdere onder elkaar liggende ribben op twee of meer plaatsen gebroken zijn, kan een
fladderthorax ontstaan. Hierbij ontstaat een deel van de borstkas dat los komt te liggen en
dat tegengesteld aan de ademhaling beweegt, ook wel 'paradoxale adembewegingen'
genoemd. Bij een inademing beweegt de borstkas naar buiten toe, het losse fragment
beweegt echter naar binnen, als het ware een stukje de borstkas in. Bij uitademing wordt de
borstkas kleiner en beweegt deze naar binnen, het fragment blijft echter achter waardoor
het lijkt of deze naar buiten beweegt. Een deel van de lucht wordt via de linker en rechter
bronchus op en neer geblazen van de ene long naar de andere long. Dit wordt 'pendelluft'
genoemd. Dit is ongunstig omdat deze lucht niet voorzien wordt van zuurstof en de
koolstofdioxide niet wordt uitgeblazen. Een fladderthorax is een ernstige bedreiging van de
ademhaling en kan in korte tijd tot uitputting en zuurstoftekort leiden.
- Harttamponade:
Een harttamponade is een aandoening met een ernstig ziektebeeld. Bij een harttamponade is
er vochtophoping in het hartzakje. Het hartzakje, of het pericard, is een stevig zakje rondom
het hart. Dit beschermt het hart en houdt het op zijn plaats.
Het hartzakje bestaat uit twee lagen. De binnenste laag is vergroeid met de hartspier. Tussen
de twee lagen van het pericard zit normaal een klein beetje smeervloeistof. Daardoor
kunnen de lagen gemakkelijker langs elkaar glijden. Als er plots veel vocht in het hartzakje
komt, kan het hart niet meer pompen. Het vocht kan bloed of ontstekingsvocht zijn. Een ECG
(hartfilmpje) laat een normale elektrische activiteit van het hart zien. Op een echo van het
hart is het vocht goed te zien.
Een harttamponade geeft de volgende symptomen:
Extreme moeheid.
Angst en rusteloosheid.
Benauwdheid.
Weinig plassen.
Pijn op de borst.
Tekenen van shock : bleekheid, lage bloeddruk, snelle hartslag.
Opgezette aderen in de hals.
Een harttamponade leidt uiteindelijk tot een hartstilstand.
5
