Observeren in psychologie en pedagogie h3: de
regels van het spel: van categorieën naar cijfers
3.1 hoe komt een onderzoeker nou aan zijn cijfers?
De ethologische georiënteerde onderzoeker wil de stap maken van waargenomen
gedrag of emoties, vertaald in categorieën, naar cijfers. Daarbij speelt tijd een
belangrijke rol.
3.2 tijd: duur, latentie en frequentie
De duur van gedrag kan eenvoudig in termen van tijd worden vastgelegd. Met
duur bedoelen we de lengte van de tijd dat een bepaald doelgedrag heeft
plaatsgevonden.
Latentie is de tijd die verstrijkt tussen een bepaalde gebeurtenis en het begin van
het doelgedrag. Het gaat vaak om simpele doelgedragingen die zich in een kort
tijdsbestek bestudeerd worden.
Met frequentie doelen we op het totaal aantal keren dat een bepaald doelgedrag
zich heeft voorgedaan.
3.3 continue registratie
Bij observatie van gedrag is steeds sprake van reductie en wel op drie verschillende
manieren;
Op de eerste plaats is sprake van reductie doordat we gebruikmaken van een
observatiesysteem waarin een aantal relevante categorieën zijn opgenomen.
Een tweede reductie doet zich voor als gevolg van ons beperkte
observatievermogen. Gedrag van een hele groep tegelijk bestuderen is zelden
mogelijk en daarom beperken we ons tot een of enkele individuen per keer. Als
regel betekent dat dat we per definitie veel leden van een groep niet observeren,
want we zijn bezig met het observeren van een beperkte steekproef uit het totaal
aan proefpersonen.
Ten slotte bestaat nog de kans op reductie doordat we weliswaar continu ter
plekke aanwezig zijn met het doel te observeren, maar af en toe stoppen met
observeren om te registreren wat we geobserveerd hebben. De vraag wordt dan:
wanneer is het geoorloofd om discontinu te registreren? Het antwoord luidt dat we
discontinu mogen registreren, wanneer dat geen al te groot verlies aan informatie
oplevert. In wetenschappelijk onderzoek geven we de voorkeur aan continue
registratie. In klinisch georiënteerd praktijkonderzoek zijn altijd omstandigheden te
bedenken die noodzaken tot een discontinue methode van dataverzameling.
Discontinue registratie betekent dat we ervoor kiezen niet alles te registreren wat te
observeren valt. Dat wil zeggen, we zien bewust af van de mogelijkheid alle
relevante categorieën uit het observatiesysteem te registreren op het moment dat we
ze kunnen waarnemen.
Een dergelijk manier van observatiegegevens registreren heet time sampling, ook
wel 0-1 sampling genoemd. Time sampling slaat hier op de steekproef in de tijd.
Kenmerkend is dat het binnen een bepaalde tijdsepisodes wordt geobserveerd of
een categorie zich voordoet of niet en dat gebruik wordt gemaakt van een
zogenoemde 0-1 score. Een gedrag uit een categorieënsysteem doet zich in de
bewuste episode voor (score 1) of niet (score 0). Doet het bewuste gedrag zich
regels van het spel: van categorieën naar cijfers
3.1 hoe komt een onderzoeker nou aan zijn cijfers?
De ethologische georiënteerde onderzoeker wil de stap maken van waargenomen
gedrag of emoties, vertaald in categorieën, naar cijfers. Daarbij speelt tijd een
belangrijke rol.
3.2 tijd: duur, latentie en frequentie
De duur van gedrag kan eenvoudig in termen van tijd worden vastgelegd. Met
duur bedoelen we de lengte van de tijd dat een bepaald doelgedrag heeft
plaatsgevonden.
Latentie is de tijd die verstrijkt tussen een bepaalde gebeurtenis en het begin van
het doelgedrag. Het gaat vaak om simpele doelgedragingen die zich in een kort
tijdsbestek bestudeerd worden.
Met frequentie doelen we op het totaal aantal keren dat een bepaald doelgedrag
zich heeft voorgedaan.
3.3 continue registratie
Bij observatie van gedrag is steeds sprake van reductie en wel op drie verschillende
manieren;
Op de eerste plaats is sprake van reductie doordat we gebruikmaken van een
observatiesysteem waarin een aantal relevante categorieën zijn opgenomen.
Een tweede reductie doet zich voor als gevolg van ons beperkte
observatievermogen. Gedrag van een hele groep tegelijk bestuderen is zelden
mogelijk en daarom beperken we ons tot een of enkele individuen per keer. Als
regel betekent dat dat we per definitie veel leden van een groep niet observeren,
want we zijn bezig met het observeren van een beperkte steekproef uit het totaal
aan proefpersonen.
Ten slotte bestaat nog de kans op reductie doordat we weliswaar continu ter
plekke aanwezig zijn met het doel te observeren, maar af en toe stoppen met
observeren om te registreren wat we geobserveerd hebben. De vraag wordt dan:
wanneer is het geoorloofd om discontinu te registreren? Het antwoord luidt dat we
discontinu mogen registreren, wanneer dat geen al te groot verlies aan informatie
oplevert. In wetenschappelijk onderzoek geven we de voorkeur aan continue
registratie. In klinisch georiënteerd praktijkonderzoek zijn altijd omstandigheden te
bedenken die noodzaken tot een discontinue methode van dataverzameling.
Discontinue registratie betekent dat we ervoor kiezen niet alles te registreren wat te
observeren valt. Dat wil zeggen, we zien bewust af van de mogelijkheid alle
relevante categorieën uit het observatiesysteem te registreren op het moment dat we
ze kunnen waarnemen.
Een dergelijk manier van observatiegegevens registreren heet time sampling, ook
wel 0-1 sampling genoemd. Time sampling slaat hier op de steekproef in de tijd.
Kenmerkend is dat het binnen een bepaalde tijdsepisodes wordt geobserveerd of
een categorie zich voordoet of niet en dat gebruik wordt gemaakt van een
zogenoemde 0-1 score. Een gedrag uit een categorieënsysteem doet zich in de
bewuste episode voor (score 1) of niet (score 0). Doet het bewuste gedrag zich
