Observeren in psychologie en pedagogie
h2: naar een observatiesysteem
2.1 het begint met een vraag
Het doel van dit hoofdstuk is te laten zien hoe een onderzoek dat gebruikmaakt van
observatie vorm krijgt in het licht van de onderzoeksvragen. Die onderzoeksvragen
zijn leidend bij het vormgeven van het instrument waarmee men aan het werk gaat.
Dat betekent dat de onderzoekers vooraf beslissingen moeten nemen die
noodzakelijk zijn om observatieonderzoek te realiseren. Dat zijn beslissingen van
praktische aard, beslissingen over de inrichting van het onderzoek, het instrument
dat men wenst te gebruiken.
2.2 praktische beslissingen
Reactiviteit: is het verschijnsel dat proefpersonen zich bekeken voelen en zich
anders dan normaal gaan gedragen.
2.5 voorwaarden voor een goed observatiesysteem
Een categorie moet eenduidig zijn, wat betekent dat het gedrag zoals
waargenomen moet worden toegewezen aan slechts één categorie onder
uitsluiting van alle andere categorieën. Het eenduidig classificeren wordt wel het
criterium van de exclusiviteit genoemd.
Homogeniteit. Dit criterium is bij uitstek van toepassing op de categorieën zelf.
Zelf als gedragingen wel enigszins op elkaar lijken, moeten ze niet bij elkaar
gestopt worden als hun oorzaken of functies verschillend zijn.
Laatste criterium slaat op het observatiesysteem zelf, dus op het totaal van de
categorieën, en dat is het criterium van de volledigheid of exhaustiveness.
Daaronder verstaan we het gedrag onder studie volledig moet zijn gedekt door
het totaal aan categorieën.
Kort samengevat, categorieën horen homogeen te zijn en exclusief. Het
observatiesysteem hoort uitputtend te zijn onder het principe van relevantie. Wat niet
relevant is voor de vraagstelling hoeft niet te worden geoperationaliseerd in een
categorie.
2.6 molaire en moleculaire elementen in het observatiesysteem
In de praktijk van het observeren spreken we van molaire elementen
(hoofdcategorieën) en moleculaire elementen (de subcategorieën). Je kunt het ook
anders formuleren: molair is globaal en moleculair is gedetailleerder en concreter. De
reden voor een onderscheid naar twee niveaus van categorieën is gelegen in het
streven naar observatiedata die zo gedetailleerd mogelijk zijn.
Moleculaire categorieën voordeel: dat ze het systematisch observeren
enerzijds vergemakkelijken, want de subcategorieën zijn eenvoudiger.
Moleculaire categorieën nadeel: maken ze het observeren moeilijker, omdat er
altijd meer subcategorieën zijn dan hoofdcategorieën. Bovendien is er ook een
limiet aan de hoeveelheid subcategorieën die een observator in één keer kan
scoren, al bestaan daarin aanzienlijke individuele verschillen.
h2: naar een observatiesysteem
2.1 het begint met een vraag
Het doel van dit hoofdstuk is te laten zien hoe een onderzoek dat gebruikmaakt van
observatie vorm krijgt in het licht van de onderzoeksvragen. Die onderzoeksvragen
zijn leidend bij het vormgeven van het instrument waarmee men aan het werk gaat.
Dat betekent dat de onderzoekers vooraf beslissingen moeten nemen die
noodzakelijk zijn om observatieonderzoek te realiseren. Dat zijn beslissingen van
praktische aard, beslissingen over de inrichting van het onderzoek, het instrument
dat men wenst te gebruiken.
2.2 praktische beslissingen
Reactiviteit: is het verschijnsel dat proefpersonen zich bekeken voelen en zich
anders dan normaal gaan gedragen.
2.5 voorwaarden voor een goed observatiesysteem
Een categorie moet eenduidig zijn, wat betekent dat het gedrag zoals
waargenomen moet worden toegewezen aan slechts één categorie onder
uitsluiting van alle andere categorieën. Het eenduidig classificeren wordt wel het
criterium van de exclusiviteit genoemd.
Homogeniteit. Dit criterium is bij uitstek van toepassing op de categorieën zelf.
Zelf als gedragingen wel enigszins op elkaar lijken, moeten ze niet bij elkaar
gestopt worden als hun oorzaken of functies verschillend zijn.
Laatste criterium slaat op het observatiesysteem zelf, dus op het totaal van de
categorieën, en dat is het criterium van de volledigheid of exhaustiveness.
Daaronder verstaan we het gedrag onder studie volledig moet zijn gedekt door
het totaal aan categorieën.
Kort samengevat, categorieën horen homogeen te zijn en exclusief. Het
observatiesysteem hoort uitputtend te zijn onder het principe van relevantie. Wat niet
relevant is voor de vraagstelling hoeft niet te worden geoperationaliseerd in een
categorie.
2.6 molaire en moleculaire elementen in het observatiesysteem
In de praktijk van het observeren spreken we van molaire elementen
(hoofdcategorieën) en moleculaire elementen (de subcategorieën). Je kunt het ook
anders formuleren: molair is globaal en moleculair is gedetailleerder en concreter. De
reden voor een onderscheid naar twee niveaus van categorieën is gelegen in het
streven naar observatiedata die zo gedetailleerd mogelijk zijn.
Moleculaire categorieën voordeel: dat ze het systematisch observeren
enerzijds vergemakkelijken, want de subcategorieën zijn eenvoudiger.
Moleculaire categorieën nadeel: maken ze het observeren moeilijker, omdat er
altijd meer subcategorieën zijn dan hoofdcategorieën. Bovendien is er ook een
limiet aan de hoeveelheid subcategorieën die een observator in één keer kan
scoren, al bestaan daarin aanzienlijke individuele verschillen.
