Jeugdbescherming met inleiding jeugdrecht
Hoofdstuk1: historische beschouwingen omtrent jeugdbescherming
Inleiding
Sociale controle en socialisering ter continuering van een cultuur
Socialisering Sociale controle
= de verinnerlijking van bestaande normen, cultuur = als doel om de normen te sanctioneren
overdragen
- Aanleiding tot evolutie naar formeel vastgelegde
wettelijke sancties → omschreven in het strafrecht en
burgerlijk recht. Behouden van waarden en normen.
- Informele sociale controle: controle die niet is
neergeschreven, maar zorgt er wel voor dat je binnen de
lijnen blijft lopen.
- Formele sociale controle: hoogste vorm van
sanctioneren. Via wetten en strafrecht.
Houding ten aanzien van het kind: onduidelijk (tussen 2 extreme opvattingen)
Opvoeding (socialisering) Sanctioneren (sociale controle)
= het kind dat gesocialiseerd wordt. = als mogelijke normovertreder wordt hij als strafwaardig
Hulpbehoevensheid en besef van zijn gebrekkigheid beschouwd.
in het naleven van de normen. ➔ Positie van verantwoordelijkheid.
➔ Positie van onverantwoordelijkheid.
Chronocentrisme en geschiedschrijving
Chronocentrisme Geschiedschrijving
= van het heden naar het verleden = aantonen wat nu niet is, wel had gekund of wat nu is,
• De nu bestaande westerse midden klasse word anders kon zijn.
als norm genomen voor de ontwikkeling van de
mens doorheen alle tijden en alle plaatsen. • Vertrekt vanuit het verleden en laat verder leven wat
• Vertrekt vanuit nu om vroeger te verklaren nog steeds leeft, ook nu in het heden
• Heel gericht • Vertrekt van vroeger om het nu te bekijken
Is de beste methode: neemt alles mee en is ruimer.
Huidig kind beeld is vrij recent
- Aparte sociale categorie (kinderen). Pas enkele eeuwen gelden ontdekt
- Invloed penologie en criminologie
• Ingrijpend voor de kinderen
• Afkomstig van het rationalisme en de verlichting
• Maatschappelijke gevolgen vb. kinderbescherming
• Bekroning van deze evoluties: eerste kinderbeschermingswet van 15me 1992= categoriaal beleid
1
, Afdeling 1: het huidige kindbeeld: een recente sociale constructie – socialisering
Inleiding
Recent historisch maaksel:
• Beschouwen van kinderen als aparte sociale categorie is een recent historisch maaksel
• Ze worden meer beschouwd als de toekomst, rijkdom van morgen
• ‘nog niet’ positie
• Nieuw pedagogisch concept → waarin het kind tot zijn burgerrechtelijke meerderjarigheid als een
onvolwassene (onmondig/onverantwoordelijk) wordt beschouwd, die geholpen en gestimuleerd dient te
worden tot volwassenheid
Afwezig maatschappelijk bewustzijn tav kinderen:
Geen aandacht voor pasgeborenen
Opvoedingspraktijken na de geboorte
Jongens zijn belangrijker dan meisjes
Hoge kindersterfte als oorzaak en gevolg van weinig aandacht
Vanaf 7 jaar participeerden kinderen aan het productieproces
Geen apart stelling kind –volwassenen:
(1) Onverschilligheid was groter in de hogere klassen van de bevolking → kinderen onder de 7 jaar waren niet van tel
bij de hoge kindersterfte, hadden ze de leeftijd van 7 bereikt, behoorden ze onherroepelijk tot de volwassenen
(2) Geen apart stelling van het kind- volwassenen: ze participeerden mee op dezelfde levensdomeinen: werk, leven,
seks en dood
De ontdekking van het kind:
e
- Vanaf 16 eeuw: aandacht voor jongens.
• Vooral jongens uit hogere klassen
• Naar school
- Eerst hogere sociale klassen later lagere
• Eerst was school gaan vooral voor de rijkere mensen.
Moralisten en romantici stonden lijnrecht tegenover elkaar:
Moralisten: Romantici:
➢ 16 -17 eeuw
e e
➢ Rousseau en goethe
➢ Kind als slecht gezien. Opvoeding moest dit goed maken. ➢ 18e eeuw
➢ Nadruk op gezin en school. Beschouwen kind als inherent goed. →buitenwereld
heeft negatieve invloed op goedheid van het kind.
Verlichtingsperiode (18e eeuw) geloof in macht van de rede. Begin van de toekomst voor kinderen
• Kinderen worden gezien als de toekomst
• Geleidelijk als aparte groep aanzien, met specifieke verwachtingen
Psychogenese Sociogenese
= eigenschappen die specifiek aan kinderen worden = specifieke psychische eigen schappen ontdekt.
gegeven. → kindgebonden eigenschappen
Op grond van maatschappelijke verschuivingen
Kinderleeftijdscategorie in meerdere categorieën werden kinderen en volwassenen als apart
opgesplitst. beschouwd.
Ontstaan van kindergeneeskunde → pediatrie: 1872
Ontstaan kinderwetten → einde 19e- begin 20e eeuw
• Machteloosheid van kinderen tegen uitbuiting:
2
, Ontstaan van:
o Beschermingsmaatregelen: om de kinderen te onttrekken van het arbeidsproces (verbod op
kinderarbeid)
o Leerplichtwetten: nog niet zo effectief, kinderen uit lage sociale klassen moesten nog helpen bij arbeid
voor hun ouders
Motivatie om kinderen apart te beschouwen vanuit verschillende overwegingen bekeken:
- VLEGGEERT:
• De katholieke geestelijkheid reageerden tegen de kinderarbeid
• Hun bezwaar was gebaseerd op de overweging dat vele kinderen werkten in protestantse bedrijven die volgens
hen door de duivel geregeerd werden.
Het huidige kindbeeld:
1. Kinderen doorlopen een aantal ontwikkelingsstadia, die onderling kwalitatief verschillen.
2. Doorheen deze ontwikkelingsstadia zijn kinderen verschillend van volwassenen.
3. Tot de volwassenheid dienen kinderen geschieden te worden van volwassenen, in een plaats die gericht is op hun
volwassen wording. Vb. school, thuis, speelplaatsen,..
Afdeling 2: de evolutie naar een eigen rechtssysteem voor het kind – sociale controle
§ 1. Oudheid, Middeleeuwen en Nieuwe Tijd (tot 1700)
➔ Geen kinderrechten
➔ Pater familias, recht over het lot van zijn kinderen
➔ Enkel godsdienstige motieven en de rede konden absolute vaderlijke gezag beperkingen aanbrengen.
2 belangrijke periodes met betrekking tot kinderrechten
1. Oud-Romeins recht – wet der XII tafelen
• een wet die kinderen doet ontsnappen aan de straf voor volwassenen
Bestond uit 2 bepalingen:
- onmondigen
= meisjes en jongens tussen 0-7j
Verschil tussen mondigen en onmondigen: mondig vanaf huwbaar
Vb. straf tot ophanging tenzij je onmondig werd verklaart door de praetor (de functionaris die later consul zal
genoemd worden; gehele bestuur en rechtspraak onder hun bevoegdheid)
- niet-huwbare kinderen
= onwetendheid→ staan onder voogdij
Voogdij is gebaseerd op de gebrekkigheid van het geestesvermogen en een tekort aan ervaring.
Subjectieve conceptie van het misdrijf
• in slechts een paar gevallen volgt er discriminatie tussen kinderen en volwassenen.
Oordeel des onderscheids: al dan niet het verschil tussen goed en kwaad kennen. (mondigen of onmondigen)
• indien de volwassene een minderwaardig geestelijk onderscheidvermogen heeft gaat het om een onopzettelijke
daad= subjectieve conceptie van het misdrijf.
Besluit:
Voor XII-tafelen waren er geen straffen voor kinderen
Er bestond geen onderscheid tussen straf en verzachte straf. → enkel objectief recht: recht dat het misdrijf
beoordeeld onafgezien van de persoon een dader.
3
, 2. klassiek tijdvak – habitus corporis
• pogingen om ‘de beperkte toerekenbaarheid’ uit de twaalftafelenwet te gaan specifiëren en nuanceren.
Specifiëren en nuanceren: invoegen van geslachtsrijpheid of habitus corporis + oordeel des onderscheids
• de sluwheid vult de leeftijd aan: principe dat gehanteerd wordt in strafzaken om kinderen die bijna volwassen
zijn gelijk te stellen met volwassenen
geslachtsrijpheid of habitus corporis:
• vervanger voor de term ‘onmondigheid’
• gebruikt bij betwisting van al dan niet volwassenheid of kind
• geslachtsrijpheid bepaalde de huwbare status
oordeel des onderscheids:
= aparte beschikking ingevoerd om kinderen minder of niet verantwoordelijk te stellen
• het facultatief en uitzonderlijk hanteren van het principe van het oordeel des onderscheids. (= afhankelijk van
diegene die recht sprak)
• het aanvoelen van het goede en kwade door delinquenten
Gewoonterecht
Door de val van het Romeinse rijk ontstond het gewoonterecht of het volkerenrecht.
De talrijke invallende volkeren hadden hun eigen primitieve cultuur en rechtssysteem gebaseerd op familiale solidariteit.
Het was de ‘familie’-(stam)vergadering die uitspraak deed over het einde van de minderjarigheid in elk afzonderlijk geval
en volgens de gewoonte. Het betreft hier dus diverse gewoonterechten, verschillend per volk en hierbinnen verschillend
per individu.
11e eeuw: invloed romeins recht Zwak onderscheid tussen jongere en volwassene, blijvend kenmerk
13e eeuw: moderne staten - centralisatie
bevoegdheden en politiek worden zo veel mogelijk naar 1 punt getrokken
door de samenvoeging van de leengoederen en het invoeren van een centrale
administratie vormen zich stilaan moderne staten.
- Staatsfuncties = apparaat ter sociale bescherming met als doel opsporing en
bestraffing. →eventuele navolgers afschrikken
- Openbare rust en orde
- Invulling van enkele besturingsfuncties om centralisatie, openbare rust en orde
te garanderen:
• Rechtbanken en rechters
• Geen onderscheid tussen kinderen en volwassenen, er werd willekeurig
gestraft
• Bestraffen en opsporen van misdrijven worden aangelegenheden van de
staat en de daartoe opgeleide agenten.
14e eeuw: rechter beslist zelf Rechter mag vrij beslissen over het onderscheidingsvermogen en over de
over schuldvraag schuldvraag
16e eeuw: constitutio criminalis - Oordeel des onderschieds wordt in de wet opgenomen
carlinae – 1532 Als facultatieve mogelijkheid= slechts uitzonderlijk en facultatief konden
kinderen strafrechtelijk ‘anders’ dan volwassenen bejegend worden
- L’usage de raison
Iemand gebruikt zijn rede, iemand kan objectief aangeven met zijn verstand dat
iets goed of kwaad is. →zo niet: oordeel des onderscheids
Besluit:
➢ Geen noemenswaardig nieuw onderscheid tussen volwassenen en kinderen / jongeren
4
Hoofdstuk1: historische beschouwingen omtrent jeugdbescherming
Inleiding
Sociale controle en socialisering ter continuering van een cultuur
Socialisering Sociale controle
= de verinnerlijking van bestaande normen, cultuur = als doel om de normen te sanctioneren
overdragen
- Aanleiding tot evolutie naar formeel vastgelegde
wettelijke sancties → omschreven in het strafrecht en
burgerlijk recht. Behouden van waarden en normen.
- Informele sociale controle: controle die niet is
neergeschreven, maar zorgt er wel voor dat je binnen de
lijnen blijft lopen.
- Formele sociale controle: hoogste vorm van
sanctioneren. Via wetten en strafrecht.
Houding ten aanzien van het kind: onduidelijk (tussen 2 extreme opvattingen)
Opvoeding (socialisering) Sanctioneren (sociale controle)
= het kind dat gesocialiseerd wordt. = als mogelijke normovertreder wordt hij als strafwaardig
Hulpbehoevensheid en besef van zijn gebrekkigheid beschouwd.
in het naleven van de normen. ➔ Positie van verantwoordelijkheid.
➔ Positie van onverantwoordelijkheid.
Chronocentrisme en geschiedschrijving
Chronocentrisme Geschiedschrijving
= van het heden naar het verleden = aantonen wat nu niet is, wel had gekund of wat nu is,
• De nu bestaande westerse midden klasse word anders kon zijn.
als norm genomen voor de ontwikkeling van de
mens doorheen alle tijden en alle plaatsen. • Vertrekt vanuit het verleden en laat verder leven wat
• Vertrekt vanuit nu om vroeger te verklaren nog steeds leeft, ook nu in het heden
• Heel gericht • Vertrekt van vroeger om het nu te bekijken
Is de beste methode: neemt alles mee en is ruimer.
Huidig kind beeld is vrij recent
- Aparte sociale categorie (kinderen). Pas enkele eeuwen gelden ontdekt
- Invloed penologie en criminologie
• Ingrijpend voor de kinderen
• Afkomstig van het rationalisme en de verlichting
• Maatschappelijke gevolgen vb. kinderbescherming
• Bekroning van deze evoluties: eerste kinderbeschermingswet van 15me 1992= categoriaal beleid
1
, Afdeling 1: het huidige kindbeeld: een recente sociale constructie – socialisering
Inleiding
Recent historisch maaksel:
• Beschouwen van kinderen als aparte sociale categorie is een recent historisch maaksel
• Ze worden meer beschouwd als de toekomst, rijkdom van morgen
• ‘nog niet’ positie
• Nieuw pedagogisch concept → waarin het kind tot zijn burgerrechtelijke meerderjarigheid als een
onvolwassene (onmondig/onverantwoordelijk) wordt beschouwd, die geholpen en gestimuleerd dient te
worden tot volwassenheid
Afwezig maatschappelijk bewustzijn tav kinderen:
Geen aandacht voor pasgeborenen
Opvoedingspraktijken na de geboorte
Jongens zijn belangrijker dan meisjes
Hoge kindersterfte als oorzaak en gevolg van weinig aandacht
Vanaf 7 jaar participeerden kinderen aan het productieproces
Geen apart stelling kind –volwassenen:
(1) Onverschilligheid was groter in de hogere klassen van de bevolking → kinderen onder de 7 jaar waren niet van tel
bij de hoge kindersterfte, hadden ze de leeftijd van 7 bereikt, behoorden ze onherroepelijk tot de volwassenen
(2) Geen apart stelling van het kind- volwassenen: ze participeerden mee op dezelfde levensdomeinen: werk, leven,
seks en dood
De ontdekking van het kind:
e
- Vanaf 16 eeuw: aandacht voor jongens.
• Vooral jongens uit hogere klassen
• Naar school
- Eerst hogere sociale klassen later lagere
• Eerst was school gaan vooral voor de rijkere mensen.
Moralisten en romantici stonden lijnrecht tegenover elkaar:
Moralisten: Romantici:
➢ 16 -17 eeuw
e e
➢ Rousseau en goethe
➢ Kind als slecht gezien. Opvoeding moest dit goed maken. ➢ 18e eeuw
➢ Nadruk op gezin en school. Beschouwen kind als inherent goed. →buitenwereld
heeft negatieve invloed op goedheid van het kind.
Verlichtingsperiode (18e eeuw) geloof in macht van de rede. Begin van de toekomst voor kinderen
• Kinderen worden gezien als de toekomst
• Geleidelijk als aparte groep aanzien, met specifieke verwachtingen
Psychogenese Sociogenese
= eigenschappen die specifiek aan kinderen worden = specifieke psychische eigen schappen ontdekt.
gegeven. → kindgebonden eigenschappen
Op grond van maatschappelijke verschuivingen
Kinderleeftijdscategorie in meerdere categorieën werden kinderen en volwassenen als apart
opgesplitst. beschouwd.
Ontstaan van kindergeneeskunde → pediatrie: 1872
Ontstaan kinderwetten → einde 19e- begin 20e eeuw
• Machteloosheid van kinderen tegen uitbuiting:
2
, Ontstaan van:
o Beschermingsmaatregelen: om de kinderen te onttrekken van het arbeidsproces (verbod op
kinderarbeid)
o Leerplichtwetten: nog niet zo effectief, kinderen uit lage sociale klassen moesten nog helpen bij arbeid
voor hun ouders
Motivatie om kinderen apart te beschouwen vanuit verschillende overwegingen bekeken:
- VLEGGEERT:
• De katholieke geestelijkheid reageerden tegen de kinderarbeid
• Hun bezwaar was gebaseerd op de overweging dat vele kinderen werkten in protestantse bedrijven die volgens
hen door de duivel geregeerd werden.
Het huidige kindbeeld:
1. Kinderen doorlopen een aantal ontwikkelingsstadia, die onderling kwalitatief verschillen.
2. Doorheen deze ontwikkelingsstadia zijn kinderen verschillend van volwassenen.
3. Tot de volwassenheid dienen kinderen geschieden te worden van volwassenen, in een plaats die gericht is op hun
volwassen wording. Vb. school, thuis, speelplaatsen,..
Afdeling 2: de evolutie naar een eigen rechtssysteem voor het kind – sociale controle
§ 1. Oudheid, Middeleeuwen en Nieuwe Tijd (tot 1700)
➔ Geen kinderrechten
➔ Pater familias, recht over het lot van zijn kinderen
➔ Enkel godsdienstige motieven en de rede konden absolute vaderlijke gezag beperkingen aanbrengen.
2 belangrijke periodes met betrekking tot kinderrechten
1. Oud-Romeins recht – wet der XII tafelen
• een wet die kinderen doet ontsnappen aan de straf voor volwassenen
Bestond uit 2 bepalingen:
- onmondigen
= meisjes en jongens tussen 0-7j
Verschil tussen mondigen en onmondigen: mondig vanaf huwbaar
Vb. straf tot ophanging tenzij je onmondig werd verklaart door de praetor (de functionaris die later consul zal
genoemd worden; gehele bestuur en rechtspraak onder hun bevoegdheid)
- niet-huwbare kinderen
= onwetendheid→ staan onder voogdij
Voogdij is gebaseerd op de gebrekkigheid van het geestesvermogen en een tekort aan ervaring.
Subjectieve conceptie van het misdrijf
• in slechts een paar gevallen volgt er discriminatie tussen kinderen en volwassenen.
Oordeel des onderscheids: al dan niet het verschil tussen goed en kwaad kennen. (mondigen of onmondigen)
• indien de volwassene een minderwaardig geestelijk onderscheidvermogen heeft gaat het om een onopzettelijke
daad= subjectieve conceptie van het misdrijf.
Besluit:
Voor XII-tafelen waren er geen straffen voor kinderen
Er bestond geen onderscheid tussen straf en verzachte straf. → enkel objectief recht: recht dat het misdrijf
beoordeeld onafgezien van de persoon een dader.
3
, 2. klassiek tijdvak – habitus corporis
• pogingen om ‘de beperkte toerekenbaarheid’ uit de twaalftafelenwet te gaan specifiëren en nuanceren.
Specifiëren en nuanceren: invoegen van geslachtsrijpheid of habitus corporis + oordeel des onderscheids
• de sluwheid vult de leeftijd aan: principe dat gehanteerd wordt in strafzaken om kinderen die bijna volwassen
zijn gelijk te stellen met volwassenen
geslachtsrijpheid of habitus corporis:
• vervanger voor de term ‘onmondigheid’
• gebruikt bij betwisting van al dan niet volwassenheid of kind
• geslachtsrijpheid bepaalde de huwbare status
oordeel des onderscheids:
= aparte beschikking ingevoerd om kinderen minder of niet verantwoordelijk te stellen
• het facultatief en uitzonderlijk hanteren van het principe van het oordeel des onderscheids. (= afhankelijk van
diegene die recht sprak)
• het aanvoelen van het goede en kwade door delinquenten
Gewoonterecht
Door de val van het Romeinse rijk ontstond het gewoonterecht of het volkerenrecht.
De talrijke invallende volkeren hadden hun eigen primitieve cultuur en rechtssysteem gebaseerd op familiale solidariteit.
Het was de ‘familie’-(stam)vergadering die uitspraak deed over het einde van de minderjarigheid in elk afzonderlijk geval
en volgens de gewoonte. Het betreft hier dus diverse gewoonterechten, verschillend per volk en hierbinnen verschillend
per individu.
11e eeuw: invloed romeins recht Zwak onderscheid tussen jongere en volwassene, blijvend kenmerk
13e eeuw: moderne staten - centralisatie
bevoegdheden en politiek worden zo veel mogelijk naar 1 punt getrokken
door de samenvoeging van de leengoederen en het invoeren van een centrale
administratie vormen zich stilaan moderne staten.
- Staatsfuncties = apparaat ter sociale bescherming met als doel opsporing en
bestraffing. →eventuele navolgers afschrikken
- Openbare rust en orde
- Invulling van enkele besturingsfuncties om centralisatie, openbare rust en orde
te garanderen:
• Rechtbanken en rechters
• Geen onderscheid tussen kinderen en volwassenen, er werd willekeurig
gestraft
• Bestraffen en opsporen van misdrijven worden aangelegenheden van de
staat en de daartoe opgeleide agenten.
14e eeuw: rechter beslist zelf Rechter mag vrij beslissen over het onderscheidingsvermogen en over de
over schuldvraag schuldvraag
16e eeuw: constitutio criminalis - Oordeel des onderschieds wordt in de wet opgenomen
carlinae – 1532 Als facultatieve mogelijkheid= slechts uitzonderlijk en facultatief konden
kinderen strafrechtelijk ‘anders’ dan volwassenen bejegend worden
- L’usage de raison
Iemand gebruikt zijn rede, iemand kan objectief aangeven met zijn verstand dat
iets goed of kwaad is. →zo niet: oordeel des onderscheids
Besluit:
➢ Geen noemenswaardig nieuw onderscheid tussen volwassenen en kinderen / jongeren
4
