Samenvatting kwalitatief onderzoek 2023/2024

BASISINZICHTEN IN DE QL
ONDERZOEKSBENADERING

Inhoud
Kenmerken van QL OZ........................................................................................................................3
Onderwerp van OZ.........................................................................................................................3
Vraagstelling in OZ..........................................................................................................................3
Onderzoeksdesign..........................................................................................................................4
Steekproeftrekking.........................................................................................................................4
Dataverzameling.............................................................................................................................5
Data- analyse..................................................................................................................................5
Outcome van OZ.............................................................................................................................6
Rol van de onderzoeker..................................................................................................................6
QL onderzoeksparadigma...................................................................................................................7
Positivistisch OZ paradigma................................................................................................................7
Constructivistisch paradigma..............................................................................................................8
QL onderzoeksdesigns......................................................................................................................10
Etnografie.....................................................................................................................................11
Fenomenologie.............................................................................................................................13
Grounded theory..........................................................................................................................15
CAVE: grounded theory vs fenomenologie...................................................................................16
Case studies..................................................................................................................................17
Descriptieve QL studies................................................................................................................18
Andere designs.............................................................................................................................18
Evaluatie van QL designs...............................................................................................................19
QL steekproeftrekking......................................................................................................................19
Algemene beschouwingen............................................................................................................19
Steekproefmethoden....................................................................................................................20
Steekproefomvang.......................................................................................................................24
Sampling in functie van OZ-tradities.............................................................................................25
Steekproeftrekking en veralgemeenbaarheid..............................................................................26


1

, Evaluatie van de steekproeftrekking.............................................................................................26
Datacollectie in QL OZ......................................................................................................................27
Algemene beschouwingen............................................................................................................27
Technieken...................................................................................................................................27
Interviewen...................................................................................................................................29
QL data-analyse................................................................................................................................38
Algemene beschouwingen............................................................................................................38
Overzicht van het analyseproces..................................................................................................39
Analyseren van complexe data.....................................................................................................42
Uitdagingen in de praktijk.............................................................................................................42
QUAGOL...........................................................................................................................................43
Belangrijke terminologie:.................................................................................................................53
Indrukken......................................................................................................................................53
Ideeën/hypothetische ideeën.......................................................................................................54
Inhoudelijk verslag........................................................................................................................54
Narratief verslag...........................................................................................................................54
Ideeënfiche per interview = individuele ideeënfiche....................................................................55
Overkoepelende ideeënfiche........................................................................................................55
“Coderen”.....................................................................................................................................55
Conceptualiseren..........................................................................................................................56
Theorie.........................................................................................................................................57
Methodologische kwaliteit...............................................................................................................57
Debat over ‘kwaliteit’ in QL OZ.....................................................................................................57
Framework Lincoln & Guba..........................................................................................................59
Strategieën trustworthiness.........................................................................................................63
Quality minded outlook................................................................................................................67
Rol en plaats van QL OZ in EBP.........................................................................................................67
QL bevindingen.............................................................................................................................67
Belang voor verpleeg- en vroedkunde?........................................................................................67
QL bevindingen als bron van evidentie.........................................................................................69
QL OZ in de verpleeg- en vroedkunde..........................................................................................73
Slotbeschouwingen.......................................................................................................................74

2

,Kenmerken van QL OZ
Onderwerp van OZ

o Begrijpen van realiteit vanuit betekenis die eraan gegeven wordt (perspectief van
betrokkenen)
 Hoe wordt iets ervaren en welke betekenis wordt hieraan gegeven? Vanwaar
komt dit betekenisgeving?
o Basisidee:
 Mensen construeren hun wereld grotendeels door hun eigen
betekenisgeving, betekeniservaring
 Betekenisverlening binnen specifieke context en via sociale
interacties/processen
 Menselijk gedrag voor belangrijk deel te verklaren obv de betekenisverlening
in het leven van alledag

Voorbeeld:

‘therapietrouw’

- Geloof in werking van GM?
- Doel = betekenisgeving achterhalen
o Zoeken naar patronen en wetmatigheden
o Inzichten in sociale fenomenen en onderliggende processen
Partner staat niet achter therapie  daling in therapietrouw


Vraagstelling in OZ

o Over complexe thema’s of sociale processen
 Begrijpen hoe sociale betekenisvinding tot stand komt, hoe sociale
processen verlopen
o Dagelijkse werkelijkheid/leefomgeving van onderzochten = centraal
 ‘Emic’ perspectief
 Focus bij de betrokkenen zelf (niet bij onderzoeker)
 Zoekt schema’s bij onderzochten zelf
 ↔ ‘Etic’: met voorafbepaald schema (obv literatuur en voorgaande
resultaten)

Bijvoorbeeld:

‘therapietrouw’

- Hoe ervaar je het om elke dag medicatie in te nemen?




3

,Onderzoeksdesign

o Gericht op studie in natuurlijke omgeving
 Focus heel dicht bij de betrokkenen zelf
 Sociale processen bekeken vanuit leefwereld van betrokkenen zelf
 Rijke context waarin mensen leven, meegenomen in oz
 Context niet ‘voorgevormd’ of als constante
o Gericht op ‘holistisch’ begrijpen van context
 In staat om onderzoeksonderwerp op een systematische, alomvattende en
geïntegreerde manier te benaderen
o Open en flexibel (EMERGENT DESIGN)
 Niet alles kan op voorhand vastgelegd worden
 Planning met ruimte voor flexibiliteit
 Variëteit aan omstandigheden in plan
 Beslissingen hoe hiermee omgaan wanneer sociale context beter
gekend
 Vereist voldoende ‘open’ geest van onderzoeker & continue interactie tussen
onderzoek en context
 “responsive to situation and research phenomenon”
 Cave: willekeur of onvoldoende doordacht onderzoeksvoorstel
(onderzoeksvraag als kompas)
Bijvoorbeeld: inclusiecriteria aanpassen na 1 ste IV ronde; vereist alerte en
kritische blik met veel flexibiliteit
o Continue interactie tussen dataverzameling en –analyse
Bijvoorbeeld: in 1ste IV ronde ontdekking van 2de groep  2de IV ronde ..
- Groot exploratief vermogen (soms ook toetsend) (bv gevalsstudie om theorie te falsifiëren)



Steekproeftrekking

o Doelgerichte steekproeftrekking
 Ontdekken en begrijpen van betekenisgeving in specifieke context
 Variatie die toelaat inzicht te krijgen in het complexe proces
 mix of cases/participanten/ perspectieven m.o.o. rijke en
genuanceerde informatie
 Steekproefgrootte bepaald door principe van saturatie
 Kwaliteit > kwantiteit

Voorbeeld: Beschrijving van standbeeld van zoveel mogelijk verschillende perspectieven. Interesse en
achtergrond beïnvloeden de beschrijving. Saai vs. Prachtig

‘Euthanasie’


4

, - Perspectief vpk (bezwaar, pro, geen of veel ervaring)
- Perspectief pt (ervaring in omgeving, pro of bezwaar)
- Perspectief van familie (vroegere ervaringen, pro of bezwaar, zelf zorgverlener?)


Dataverzameling

o Vaak mix aan verzamelingsmethodes
 Data vanuit verschillende perspectieven (triangulatie)
 Vnl interviews & observaties
o Open en flexibel
 Ruimte voor onvoorziene en ongeplande verschijnselen en gebeurtenissen
 Gestuurd door data-analyse
o Vraagt bijzondere openheid van geest
 om flexibel te reageren op wat zich voordoet
 om betekenissen te achterhalen (vermijden van sterke voorstructurering)
o Impliceert vaak intens en/of langdurig contact met participanten in natuurlijke
context (real world)


Data- analyse

o Zo dicht mogelijk bij gewone sociale en persoonlijke werkelijkheid
 Werkt met alledaagse, natuurlijke taal; gegevens niet vertaald in
kunstmatige, numerieke taal
 Kwantitatieve info kan nuttig zijn (bv om contouren van probleem te
schetsen, bij thematische inhoudsanalyse, …) in bepaalde vormen
van kwalitatief oz
 Basismateriaal hoofdzakelijk textueel van aard (uitgetypte interviews,
veldnota’s,..), soms ook visueel materiaal
o Doel:
 Betekenis achterhalen
 Inzicht verwerven
 In de diepte begrijpen
o Basisprincipe:
 Lezen, coderen, interpreteren, zoeken naar patronen (gelijkenissen &
verschillen)
 Op basis daarvan inzichten, concepten, theorie ontwikkelen
o Doorgaans inductief, zonder hypothese testing
o Kwalitatieve software ter ondersteuning (biedt structuur, neemt analyseproces niet
over)
o Uitdagingen:


5

,  Grote hoeveelheid rijke, diverse en narratieve data
 Geen universele regels of standaard procedures
 Arbeidsintensieve activiteit die grote zorgvuldigheid, creativiteit,
conceptuele vaardigheden vergt
“It is the researcher who gives meaning to the data”
 Data collectie en data analyse vaak simultaan en in interactie
 Moeilijke rapportering
 Compacte beschrijving van complexe fenomenen
 Balans: rijkdom & diversiteit vs summier & kernachtig



Outcome van OZ

o Woorden, thema’s, concepten (modellen & theorieën)
o Kennis en inzichten
 In intra- and interpersoonlijk domein
 In complexe sociale fenomenen (onderliggende factoren en processen)
‘kracht van het begrijpen’


Rol van de onderzoeker

o Kwalitatieve onderzoekers:
 Moeten zich als ‘persoon’ inzetten om inzicht te krijgen in het leven van
anderen
 Zijn hun eigen instrument (kunnen zich niet verschuilen achter instrument,
bv gestandiseerde vragenlijst)
o Vereisten:
 Beschikken over goede sociale vaardigheden en grote bekwaamheid tot
rolneming
 Goede balans tussen betrokkenheid en distantie
 Kritisch herzien van eigen mens- en wereldbeeld, levensbeschouwing of visie
op onderzoeksthema
 Conceptuele vaardigheden (expertise in denken, inbeelden,
conceptualiseren, connecteren, creëren)




6