SAMENVATTING ONCOLOGIE
Samenvatting oncologie ................................................................................................................................... 1
1. Introductie ...................................................................................................................................................... 2
2. Hallmarks of cancer ...................................................................................................................................... 13
3. Epidemiologie en screening ......................................................................................................................... 28
4. Oncologische diagnostiek – pathologie ........................................................................................................ 41
5. Oncologische pediatrie ................................................................................................................................. 57
6. Endoscopie in de oncologie .......................................................................................................................... 85
7. KLinische genetica – tumor predispositie syndromen ...................................................................................... 92
8. Anamnese en diagnostiek .......................................................................................................................... 110
9. Beeldvorming en oncologie ........................................................................................................................ 129
10. MOC – TNM............................................................................................................................................ 140
11. Oncologische chirurgie ........................................................................................................................... 153
12. Targeted en chemo therapie ................................................................................................................. 165
13. Kanker immunotherapie ........................................................................................................................ 177
14. Opkomende biomerkers in immuno-oncologie ..................................................................................... 189
15. Klinische studies oncologie ........................................................................................................................... 195
16. Radiotherapie......................................................................................................................................... 205
17. Palliatieve zorg ....................................................................................................................................... 240
18. Pro(m) en PRE(M) .................................................................................................................................. 248
19. Nuclaire geneeskunde............................................................................................................................ 252
20. Multidisciplinaire aanpak slokdarmkanker ............................................................................................ 269
21. Multidisciplinaire aanpak borstkanker................................................................................................... 285
22. Wetenschappelijk onderzoek................................................................................................................. 299
23. Preklinisch wetenschappelijk onderzoek: immunotherapie .................................................................. 305
24. Data in de oncologie .............................................................................................................................. 309
25. Biobanken .............................................................................................................................................. 318
26. Casussen................................................................................................................................................. 329
1
,1. INTRODUCTIE
INTRODUCTIE
Oncologie in 21e eeuw = multidisciplinair gegeven
DEFINITIES
- Wat is een tumor?
o Groei → oa groeisnelheid
o Differentiatie → dedifferentiatie: niet meer de kenmerken van de oorspronkelijke cel
▪ Hoe meer dedifferentiatie, hoe groter de kwaadaardigheid
- Wat is kanker?
o Collectieve naam: veel dingen horen hier thuis
o Grieks: ‘carcinos’
o Latijns: ‘cancer’ (krab, kreeft) (!)
▪ ‘De opvallend rode, gezwollen bloedvaten in de nabijheid van een gezwel deden
denken aan de rode poten en scharen van een krab’
o Kanker is al heel oude ziekte niet alleen ziekte van deze tijd !
ONTSTAAN KANKER
ONEVENWICHT
- Normaal: evenwicht
o Celdeling → mitose
▪ Bv. darmcellen gaan delen in
darmwand
o Celverlies → apoptose
▪ Bv. haren verliezen
- Kanker: onevenwicht
o Meer celdeling
o Minder celverlies
GROEI EN DIFFERENTIATIE
- Reproduceren zonder beperkingen van normaal weefsel
o Cellen blijven delen
- Onafhankelijk van de normale verankering
o Plaats waar ze zitten maakt niet uit, kunnen zich overal gaan verspreiden en toch overleven
- Ongevoelig voor beperkingen van populatiedensiteit
Irreversibel proces !!
2
,CARCINOGENESE
INITIATIE KANKER
- Virussen
o HPV → cervix, hoofd- en hals tumoren
o EBV → lymfoom
o Hepatitis virus → B (vaccinatie) en C (komt hier weinig voor)
- Radiatie/straling
o Kerncentrales
o Beeldvorming
- Chemisch: asbest, benzeen, PFAS
o Asbest → geeft mesothelioom
VERDER EVOLUTIE NAAR KANKER
- 1. Initiatie naar preneoplastische letsels
o Bv. poliep in darm
→ is een tumor maar nog geen kanker
- 2. Maligne tumor
o Verandering in groei van cellen
o Dedifferentiatie
- 3. Uitbreiding kanker
o Lokaal uittreden invaderen
o Uitzaaiing
▪ Hematogeen, lymfogeen
▪ Naar bv. lever, longen, hersenen
▪ Soms slapende tumorcellen, lang op bepaalde plaats aanwezig zonder te groeien
→ maar dan plots bepaalde factoren krijgen waardoor die toch terug begint te
groeien en de pt hervalt van de kanker
3
, BLIJVENDE GROEI TUMOR
Veel factoren spelen een rol
- Angiogenese nodig
o Bv. vascular endothelial growth factor (VEGF) → zo blijvende groei mogelijk
▪ Therapie: inwerken op VEGF
- Tumorsupressorgenen
o Worden vrijgesteld bij tumorgroei → maar worden onderdrukt
- Constante proliferatie
MICRO-OMGEVING TUMOR
Tumor is niet alleen tumorcellen, maar ook de
micro-omgeving
- Kanker-geassocieerde fibroblast
- Endotheelcellen
o Minder mooie structuur bij angiogenese
ivm normale cellen
- Pericyten
- Kanker stamcel
- Kanker cellen
- Immuun inflammatoire cellen
o T-cellen → bv. carT cellen
4
Samenvatting oncologie ................................................................................................................................... 1
1. Introductie ...................................................................................................................................................... 2
2. Hallmarks of cancer ...................................................................................................................................... 13
3. Epidemiologie en screening ......................................................................................................................... 28
4. Oncologische diagnostiek – pathologie ........................................................................................................ 41
5. Oncologische pediatrie ................................................................................................................................. 57
6. Endoscopie in de oncologie .......................................................................................................................... 85
7. KLinische genetica – tumor predispositie syndromen ...................................................................................... 92
8. Anamnese en diagnostiek .......................................................................................................................... 110
9. Beeldvorming en oncologie ........................................................................................................................ 129
10. MOC – TNM............................................................................................................................................ 140
11. Oncologische chirurgie ........................................................................................................................... 153
12. Targeted en chemo therapie ................................................................................................................. 165
13. Kanker immunotherapie ........................................................................................................................ 177
14. Opkomende biomerkers in immuno-oncologie ..................................................................................... 189
15. Klinische studies oncologie ........................................................................................................................... 195
16. Radiotherapie......................................................................................................................................... 205
17. Palliatieve zorg ....................................................................................................................................... 240
18. Pro(m) en PRE(M) .................................................................................................................................. 248
19. Nuclaire geneeskunde............................................................................................................................ 252
20. Multidisciplinaire aanpak slokdarmkanker ............................................................................................ 269
21. Multidisciplinaire aanpak borstkanker................................................................................................... 285
22. Wetenschappelijk onderzoek................................................................................................................. 299
23. Preklinisch wetenschappelijk onderzoek: immunotherapie .................................................................. 305
24. Data in de oncologie .............................................................................................................................. 309
25. Biobanken .............................................................................................................................................. 318
26. Casussen................................................................................................................................................. 329
1
,1. INTRODUCTIE
INTRODUCTIE
Oncologie in 21e eeuw = multidisciplinair gegeven
DEFINITIES
- Wat is een tumor?
o Groei → oa groeisnelheid
o Differentiatie → dedifferentiatie: niet meer de kenmerken van de oorspronkelijke cel
▪ Hoe meer dedifferentiatie, hoe groter de kwaadaardigheid
- Wat is kanker?
o Collectieve naam: veel dingen horen hier thuis
o Grieks: ‘carcinos’
o Latijns: ‘cancer’ (krab, kreeft) (!)
▪ ‘De opvallend rode, gezwollen bloedvaten in de nabijheid van een gezwel deden
denken aan de rode poten en scharen van een krab’
o Kanker is al heel oude ziekte niet alleen ziekte van deze tijd !
ONTSTAAN KANKER
ONEVENWICHT
- Normaal: evenwicht
o Celdeling → mitose
▪ Bv. darmcellen gaan delen in
darmwand
o Celverlies → apoptose
▪ Bv. haren verliezen
- Kanker: onevenwicht
o Meer celdeling
o Minder celverlies
GROEI EN DIFFERENTIATIE
- Reproduceren zonder beperkingen van normaal weefsel
o Cellen blijven delen
- Onafhankelijk van de normale verankering
o Plaats waar ze zitten maakt niet uit, kunnen zich overal gaan verspreiden en toch overleven
- Ongevoelig voor beperkingen van populatiedensiteit
Irreversibel proces !!
2
,CARCINOGENESE
INITIATIE KANKER
- Virussen
o HPV → cervix, hoofd- en hals tumoren
o EBV → lymfoom
o Hepatitis virus → B (vaccinatie) en C (komt hier weinig voor)
- Radiatie/straling
o Kerncentrales
o Beeldvorming
- Chemisch: asbest, benzeen, PFAS
o Asbest → geeft mesothelioom
VERDER EVOLUTIE NAAR KANKER
- 1. Initiatie naar preneoplastische letsels
o Bv. poliep in darm
→ is een tumor maar nog geen kanker
- 2. Maligne tumor
o Verandering in groei van cellen
o Dedifferentiatie
- 3. Uitbreiding kanker
o Lokaal uittreden invaderen
o Uitzaaiing
▪ Hematogeen, lymfogeen
▪ Naar bv. lever, longen, hersenen
▪ Soms slapende tumorcellen, lang op bepaalde plaats aanwezig zonder te groeien
→ maar dan plots bepaalde factoren krijgen waardoor die toch terug begint te
groeien en de pt hervalt van de kanker
3
, BLIJVENDE GROEI TUMOR
Veel factoren spelen een rol
- Angiogenese nodig
o Bv. vascular endothelial growth factor (VEGF) → zo blijvende groei mogelijk
▪ Therapie: inwerken op VEGF
- Tumorsupressorgenen
o Worden vrijgesteld bij tumorgroei → maar worden onderdrukt
- Constante proliferatie
MICRO-OMGEVING TUMOR
Tumor is niet alleen tumorcellen, maar ook de
micro-omgeving
- Kanker-geassocieerde fibroblast
- Endotheelcellen
o Minder mooie structuur bij angiogenese
ivm normale cellen
- Pericyten
- Kanker stamcel
- Kanker cellen
- Immuun inflammatoire cellen
o T-cellen → bv. carT cellen
4
