PTA Kunst algemeen
Hoofdstuk 15 en 16: Massacultuur
Tweede helft 20e eeuw
Voor de Tweede Wereldoorlog kiezen veel kunstenaars voor een frontale aanval op bestaande
opvattingen over kunst → avant-gardekunst (te zien in musea, concertzalen etc) verliest in het
alledaagse leven terrein (voor veel mensen moeilijk te waarderen kunst). Maar populaire muziek,
soaps, musicals en films zorgen dat de invloed op het alledaagse leven nog nooit zo groot is geweest.
Deze overvloed aan beeld en geluid is - anders dan de avant-gardekunst - gericht op vermaak. De
verbondenheid tussen massamedia en commerciële belangen is hiervan een belangrijke oorzaak.
6 november 1919: Uitzending van het eerste publieke radioprogramma → radio
groeit als massamedium → 1922: honderden radiostations over de hele wereld
verzorgen uitzendingen.
- Zorgt voor ontspanning
- Nieuwsberichten
- Hoorspel (toneelstuk op radio, rollen in studio ingesproken,
geluidseffecten, geloofwaardig, spannend, orkest (band), bestemd voor
groot publiek, voorloper van comedy en soaps op tv) van Orson Welles,
War of the Worlds.
Komst van de geluidsfilm (1927) → Golden Age of Hollywood → eindigt in jaren ‘50 (opkomst tv).
- Amerikaanse filmproductie in handen van een beperkt aantal filmmaatschappijen (net als
bioscoopketens en filmdistributie) → studio system.
- Studio system: beperkt de mogelijkheid om onafhankelijke films te maken, buitenlandse
films worden uit bioscopen geweerd.
- Deze studio’s leggen zichzelf censuur / regels op → production code (wat wel / niet
acceptabel is op beeld).
- Zoen mag niet te lang duren.
- Seks blijft buiten beeld.
- Misdaad mag nooit lonen.
- Religie mag nooit bespot worden.
De Hollywoodproducenten zoeken aansluiting bij de behoudende waarden en normen van
publiek.
Filmgenres:
- Western: moeizame pioniersjaren in het ‘wilde’ westen van Amerika. Mannelijke held lost
conflicten op tussen met name cowboys, rovers, sheriffs en indianen (held vecht tegen het
kwaad). Oudste genre, goed einde.
- Melodrama: zoektocht van vrouw naar bestendige liefde, na nodige omwegen wordt de liefde
altijd gevonden.
- Film Noir: duister liefdesverhaal.
- Screwball: komisch liefdesverhaal.
Cliché: oppervlakkig, blanke mensen, gezin, man en vrouw.
v.a 1950: Tv ontwikkelt zich tot het meest invloedrijke massamedium.
- Bioscopen hebben er last van: publiek blijft liever thuis en kijkt daar televisie.
1
, - Tv kijken is anders dan bioscoop (doorheen praten, even weg etc.) → ontwikkeling van
soaps → eigen taal met snelle afwisseling in korte blokken en de voortdurende belofte dat
het na het reclameblok nog spannender wordt; Blijf vooral kijken!
Soaps maken gebruik van een vaste formule: cliffhangers (bv. Batman).
- Op tv
- geen hoofdpersonen
- reclame tussendoor → zeepreclame (vandaar de naam).
- cliffhangers (mensen komen terug, meer geld).
- kleurgebruik voor kenmerken van personages (good guy/ bad guy andere kleur).
- Geleidelijk wordt ieder karakter een bekende van de kijker.
- Nauwelijks buiten/actie opname (kost veel geld).
Alfred Hitchcock: regisseur, leidt wekelijks korte thrillers in (korte inleidingen maken
nieuwsgierig).
- Thrillers eindigen vaak met onopgelost probleem → na reclameblok komt
Hitchcock opnieuw in beeld → licht afloop toe (vertellen van clou) en geeft
moralistische draai, maakt gebruik van suspense.
- Studio system bevalt hem niet → 1948: begint hij eigen productiemaatschappij.
- Spot met de wetten van Hollywood (bv. Psycho) .
Nicolas Ray, Rebel Without a Cause (1955).
- Geeft commentaar op maatschappij.
- Jongeren nemen alles voor lief en denken dat ze op alles recht hebben.
- Jongeren hebben geen recht om ontevreden te zijn (zijn pas na de oorlog geboren).
Rhythm-and-blues: zwarte dans- en amusementsmuziek. Ontstaan als vermenging van blues en
gospelzang. Vooral populair in de jaren ‘50 en ‘60 in de zwarte Amerikaanse gemeenschap.
- Vitale en ritmische muziek
- Wordt ook gezongen door Elvis Presley → doorbreekt barrière tussen blanke en
zwarte muziek (witte versie van zwarte muziek) → rock-’n-roll is geboren.
Rock-’n-roll: ontstaan uit rhythm-and-blues en country (verbinding tussen blanke en
zwarte muziek).
- Ritmisch en rauw.
- Begin van popmuziek
- Elvis Presley zorgt er mede voor dat niet alleen het liedje uitmaakt, maar ook het
hele plaatje er omheen (vermaak).
Musical: West Side Story (1957): muzikaal theaterspektakel waarin zang, muziek, dans
en toneelspel wordt gecombineerd. Met veel show en entertainment richt de musical zich op een
groot publiek.
- Erg vernieuwend
- Musical op tv, verfilmingen.
- Componist Leonard Bernstein
- alle muziekstijlen (lichte muziek & klassieke)
- gefilmd op straat.
- vernieuwende dans
- weinig in gesproken → is op zichzelf al heel
beeldend.
- Door de opkomst van geluidsfilms worden theater
musicals ook als film uitgebracht en raken musicalsterren bekend bij een miljoenenpubliek.
- Musicals bieden technisch hoogstaand amusement, maar kennen weinig diepgang.
2
Hoofdstuk 15 en 16: Massacultuur
Tweede helft 20e eeuw
Voor de Tweede Wereldoorlog kiezen veel kunstenaars voor een frontale aanval op bestaande
opvattingen over kunst → avant-gardekunst (te zien in musea, concertzalen etc) verliest in het
alledaagse leven terrein (voor veel mensen moeilijk te waarderen kunst). Maar populaire muziek,
soaps, musicals en films zorgen dat de invloed op het alledaagse leven nog nooit zo groot is geweest.
Deze overvloed aan beeld en geluid is - anders dan de avant-gardekunst - gericht op vermaak. De
verbondenheid tussen massamedia en commerciële belangen is hiervan een belangrijke oorzaak.
6 november 1919: Uitzending van het eerste publieke radioprogramma → radio
groeit als massamedium → 1922: honderden radiostations over de hele wereld
verzorgen uitzendingen.
- Zorgt voor ontspanning
- Nieuwsberichten
- Hoorspel (toneelstuk op radio, rollen in studio ingesproken,
geluidseffecten, geloofwaardig, spannend, orkest (band), bestemd voor
groot publiek, voorloper van comedy en soaps op tv) van Orson Welles,
War of the Worlds.
Komst van de geluidsfilm (1927) → Golden Age of Hollywood → eindigt in jaren ‘50 (opkomst tv).
- Amerikaanse filmproductie in handen van een beperkt aantal filmmaatschappijen (net als
bioscoopketens en filmdistributie) → studio system.
- Studio system: beperkt de mogelijkheid om onafhankelijke films te maken, buitenlandse
films worden uit bioscopen geweerd.
- Deze studio’s leggen zichzelf censuur / regels op → production code (wat wel / niet
acceptabel is op beeld).
- Zoen mag niet te lang duren.
- Seks blijft buiten beeld.
- Misdaad mag nooit lonen.
- Religie mag nooit bespot worden.
De Hollywoodproducenten zoeken aansluiting bij de behoudende waarden en normen van
publiek.
Filmgenres:
- Western: moeizame pioniersjaren in het ‘wilde’ westen van Amerika. Mannelijke held lost
conflicten op tussen met name cowboys, rovers, sheriffs en indianen (held vecht tegen het
kwaad). Oudste genre, goed einde.
- Melodrama: zoektocht van vrouw naar bestendige liefde, na nodige omwegen wordt de liefde
altijd gevonden.
- Film Noir: duister liefdesverhaal.
- Screwball: komisch liefdesverhaal.
Cliché: oppervlakkig, blanke mensen, gezin, man en vrouw.
v.a 1950: Tv ontwikkelt zich tot het meest invloedrijke massamedium.
- Bioscopen hebben er last van: publiek blijft liever thuis en kijkt daar televisie.
1
, - Tv kijken is anders dan bioscoop (doorheen praten, even weg etc.) → ontwikkeling van
soaps → eigen taal met snelle afwisseling in korte blokken en de voortdurende belofte dat
het na het reclameblok nog spannender wordt; Blijf vooral kijken!
Soaps maken gebruik van een vaste formule: cliffhangers (bv. Batman).
- Op tv
- geen hoofdpersonen
- reclame tussendoor → zeepreclame (vandaar de naam).
- cliffhangers (mensen komen terug, meer geld).
- kleurgebruik voor kenmerken van personages (good guy/ bad guy andere kleur).
- Geleidelijk wordt ieder karakter een bekende van de kijker.
- Nauwelijks buiten/actie opname (kost veel geld).
Alfred Hitchcock: regisseur, leidt wekelijks korte thrillers in (korte inleidingen maken
nieuwsgierig).
- Thrillers eindigen vaak met onopgelost probleem → na reclameblok komt
Hitchcock opnieuw in beeld → licht afloop toe (vertellen van clou) en geeft
moralistische draai, maakt gebruik van suspense.
- Studio system bevalt hem niet → 1948: begint hij eigen productiemaatschappij.
- Spot met de wetten van Hollywood (bv. Psycho) .
Nicolas Ray, Rebel Without a Cause (1955).
- Geeft commentaar op maatschappij.
- Jongeren nemen alles voor lief en denken dat ze op alles recht hebben.
- Jongeren hebben geen recht om ontevreden te zijn (zijn pas na de oorlog geboren).
Rhythm-and-blues: zwarte dans- en amusementsmuziek. Ontstaan als vermenging van blues en
gospelzang. Vooral populair in de jaren ‘50 en ‘60 in de zwarte Amerikaanse gemeenschap.
- Vitale en ritmische muziek
- Wordt ook gezongen door Elvis Presley → doorbreekt barrière tussen blanke en
zwarte muziek (witte versie van zwarte muziek) → rock-’n-roll is geboren.
Rock-’n-roll: ontstaan uit rhythm-and-blues en country (verbinding tussen blanke en
zwarte muziek).
- Ritmisch en rauw.
- Begin van popmuziek
- Elvis Presley zorgt er mede voor dat niet alleen het liedje uitmaakt, maar ook het
hele plaatje er omheen (vermaak).
Musical: West Side Story (1957): muzikaal theaterspektakel waarin zang, muziek, dans
en toneelspel wordt gecombineerd. Met veel show en entertainment richt de musical zich op een
groot publiek.
- Erg vernieuwend
- Musical op tv, verfilmingen.
- Componist Leonard Bernstein
- alle muziekstijlen (lichte muziek & klassieke)
- gefilmd op straat.
- vernieuwende dans
- weinig in gesproken → is op zichzelf al heel
beeldend.
- Door de opkomst van geluidsfilms worden theater
musicals ook als film uitgebracht en raken musicalsterren bekend bij een miljoenenpubliek.
- Musicals bieden technisch hoogstaand amusement, maar kennen weinig diepgang.
2
