Hoorcolleges Kwalitatief Onderzoek (GZW, jaar 2)

HOORCOLLEGES KWALITATIEF
ONDERZOEK
Gezondheidswetenschappen, 2de jaar




Inhoud
Hoorcollege 1: Inleiding .................................................................................................................................................... 1
Hoorcollege 2: Kwalitatief onderzoeksdesign................................................................................................................... 4
Hoorcollege 3: Data genereren ......................................................................................................................................... 5
Hoorcollege 4: Interviewen............................................................................................................................................... 9
Hoorcollege 5: Ethiek ...................................................................................................................................................... 11
Hoorcollege 6: Analyseren .............................................................................................................................................. 14
Hoorcollege 7: Rol van theorie in kwalitatief onderzoek................................................................................................ 17
Hoorcollege 8: Kwaliteit bevorderen en bewaken ......................................................................................................... 20
Hoorcollege 9: Inclusieve onderzoeksmethoden............................................................................................................ 23
Herhaling & vragenuur .................................................................................................................................................... 25

,Hoorcollege 1: Inleiding
Doelen cursus
- Kennismaking met kwalitatief onderzoek; theorie en praktijk
- Zelf alle stappen van kwalitatief onderzoek doorlopen
- Kwaliteit kunnen beoordelen van een artikel gebaseerd op kwalitatieve onderzoeksmethoden




Waarom kwalitatief onderzoek?
1. Verkennen: om inzicht te krijgen in onderwerpen die nog niet of onvoldoende onderzocht zijn
a. Onbekende perspectieven (bv. onderzoeksprioriteiten patiënten)
b. Ongetoetste beleidsveronderstellingen (bv. omgekeerde integratie)
2. Begrijpen: om inzicht te krijgen in onderwerpen die niet goed zijn te meten of te kwantificeren
a. Persoonlijke beleving en gevoelens (bv. verslaafd zijn), waaronder moeilijk benoembare ervaringen
b. Sociale en culturele interacties (bv. beeldvorming over verslaving)

Wat is kwalitatief onderzoek?
Onderzoek dat zich richt op het beantwoorden van het wat, hoe of waarom van een bepaald fenomeen. Hierin
onderscheidt het zich van kwantitatief onderzoek, dat meer geïnteresseerd is in vragen over hoe vaak iets voorkomt
of hoeveel mensen iets vinden.

Verschillen kwalitatief en kwantitatief




1

, - De onderzoeksvraag is leidend
- Kwalitatief-kwantitatief is een continuüm (er is ook een grijs gebied)
- Andere doelstellingen in het type onderzoek
- De opzet (type studie) kan verschillen en daarbinnen kunnen nog keuzes gemaakt worden voor specifieke
methoden

Kwalitatief en kwantitatief: andere theory of knowledge (epistemiologie)
Theory of knowledge: theorie over kennis, ook wel epistemologie. Wanneer kunnen we zeggen dat iets ‘waar’ is?
Kwalitatief onderzoek is gegrond in een andere kennistheoretische ‘bril’ om naar de sociale werkelijkheid te kijken.
Belangrijk om te weten, immers:
- Die ‘bril’ kleurt je kijk op de wereld en je visie op onderzoek
- Die ‘bril’ is gebaseerd op een aantal basisassumpties
- O.a. de vraag ‘hoe komt kennis tot stand en wat is waardevolle kennis?’

Epistemologische benaderingen
- Positivistische benaderingen
- Gaat ervan uit dat er een ‘objectieve werkelijkheid’ buiten ons bestaat, die wetmatigheden kent.
- De werkelijkheid als een puzzel → steeds beter begrijpen hoe het in elkaar zit
- Te kennen door afstand tussen kenner (subject) en gekende (object)
- Uiteindelijk zullen alle wetenschappen dezelfde methoden gaan hanteren om die werkelijkheid in
beeld te krijgen (unity of methods) → met deze methode krijg je het beste zicht op de werkelijkheid,
het maakt niet uit wie de onderzoeker is, de werkelijkheid staat vast
- Onderzoek is objectief, rationeel en neutraal (waardevrij) (kritiekpunt: neutrale meetmethoden zijn
er niet, want deze zijn door mensen bedacht, net zoals afkapwaarden)
- Interpretatieve benaderingen (hieronder staande benaderingen zijn interpretatief)
- De werkelijkheid bestaat niet los van de waarnemer: interpretatie en betekenisgeving → we kijken
verschillend
- Er is altijd een interactie tussen kenner en gekende → niet per se negatief (bias), gaat om
openstellen (je moet je er bewust van zijn)
- Vooroordelen durven bij te stellen
- Sociale werkelijkheden zijn niet in wetmatigheden te vangen want mensen zijn lerende wezens
- Fenomenologie
- Beleefde ervaring van het bestaan (existentialisme): zintuigelijk, gevoelsmatig, prereflexief
- Ervaringen krijgen betekenis via taal en narratieven die mensen construeren → zin en samenhang
aanbrengen (bv. temporeel: begin, midden, eind) (individuele beleving)
- Er bestaat wel een objectieve werkelijkheid, maar deze is niet interessant
- Sociaal constructivisme
- Mensen brengen hun sociale positie in als ze de werkelijkheid begrijpen (context)
- Verschillen in positie werken door in de constructie van kennis
- Er bestaat geen objectieve werkelijkheid (kritiekpunt: te veel nadruk op ziekte als construct)
2