Financieel recht
Universiteit van Amsterdam – Master Privaatrecht
Hoorcollege- en werkgroepuitwerkingen
Studiejaar 2023/2024
3764FIR6VY – 6 EC
1
,Hoorcollege week 1:
2007 – The Big Short:
- Leegstaande huizen die door de bank worden gefinancierd.
- De banken hebben de hypothecaire leningen verkocht aan anderen, waardoor ze geen risico
meer lopen.
2008 – Lehman Brothers – Credit Crunch:
- Lehman Brothers gaat als bank failliet.
- Banken stoppen met krediet verlenen aan elkaar.
- De Nederlandse Staat heeft steun verleend aan de meeste Nederlandse banken.
Financieel recht – Verbindingen:
- Privaatrecht (contracten) – Publiekrecht (regels).
- Nederland – Europa.
- Praktijk – Wetenschap.
- Basis leggen - Om verder te kunnen.
Ontstaan financieel recht – Prehistorie:
- 1814: Bankwet à Monopolie om geld te drukken.
o Dit is te vergelijken met de ECB die de digitale euro wil uitgeven.
- 1914: WW I.
o Paniek: Beurswet 1914.
- Naoorlogse optimisme:
o Wet op levensverzekeringsbedrijf 1922.
o Kannegieter-zaak: Gaat erover dat je je inleg terugkrijgt bij het kopen van aandelen en
er sprake is van een misleidende prospectief.
o Artikel 1416a-d BW.
Jaren ’50 – Tweede golf financieel recht:
- 1945: Einde WW II – Wederopbouw.
o 1948: Bankwet – Bankentoezicht. Deze Bankwet regelt het toezicht op alle banken;
niet enkel de Nederlandse bank.
o 1952: Wet toezicht Credietwezen.
o 1953: Pensioen- en Spaarfondsenwet.
o 1956: Wet toezicht Kredietwezen.
1985-1995 – Implementeren EU-richtlijnen:
- 1985: Wet op de effectenhandel.
- 1988: Stichting Toezicht Effectenverkeer.
- Wet toezicht beleggingsinstellingen 1990.
- Wet toezicht kredietwezen 1992.
- Wet toezicht effectenverkeer 1992.
- Wet toezicht verzekeringsbedrijf 1993.
- Wet toezicht effectenverkeer 1995.
2000 – 2007 – In Nederland Twin Peaks en Wb:
- Nota hervorming toezicht financiële marktsector.
o 2002: STE à AFM. De AFM keek meer naar de gedragsaspecten.
o 2004: Fusie DNB – PVK.
o Twin Peaks.
2
, o De sectorale wetten werden omgezet in één wet. De Nederlandse Bank en de AFM
kregen taken toebedeeld, gekaderd via de toezichthouders.
- 2006: Wet financiële dienstverlening.
- 2007: Wft.
2000 – 2007: Ontwikkelingen in EU:
- MiFID: Beleggingsadvies, vermogensbeheer e.d.
- UCITS II en III: Beleggingsinstellingen.
- CRD I (2000) en Basel 2 (2004): Banken.
- Er komt steeds meer gedetailleerde regelgeving.
2007 – 2013: Crisis – Oorzaken?
- Deregulering? Er zijn veel regels afgeschaft. De crisis is niet ontstaan door deregulering.
- Liberalisering? Er werden nieuwe categorieën geïntroduceerd, waardoor er meer regels
werden ingevoerd, alleen dit was ‘onveiliger’.
- Liberalisering hand in hand met overregulering.
2007 – 2013: Crisis – Oplossing?
- CRD II, III en IV.
- AIFMD, UCITS IV en V.
- EMIR, CRA I en II, MAD en MAR, MiFID II, etc.
- Stortvloed aan regels … werkt dat?
2017 naar een nieuwe Wb?
- Wft sinds 2007 à 75 keer gewijzigd.
- Wft circa 30 keer gewijzigd ex EU-regelgeving.
- EU-regelgeving sectoraal.
- Wft ‘functioneel’ (toezichthouder-model).
- Past niet op elkaar.
Toezichthouders Nederland – Twin Peaks:
- DNB – Prudentieel toezicht (artikel 1:24 Wft).
o Soliditeit instellingen.
o Stabiliteit stelsel.
- AFM – Gedragstoezicht (artikel 1:25 Wft).
o Ordelijke en transparante marktprocessen.
o Zuivere verhoudingen.
o Zorgvuldige behandeling cliënten.
Toezichthouders Europa:
à De AFM voert ook toezicht uit op de banken in Nederland. Dit Europese schema is minder helder
gezien de taakverdeling in Nederland. Het Twin Peaks-model hebben we niet in Europa.
3
, Wijze van regelgeving in Europa:
- Lamfalussy-procedure (2001).
o EU-Richtlijn van EP en Raad (kader).
o Uitwerkingsrichtlijn of (steeds meer) verordening EC.
o Technische Standaarden en Richtsnoeren EC en ESA’s voor nationale implementatie.
o Controle op naleving door EC (veelal via ESA’s).
Wijze van regelgeving in Europa:
- EP & R Richtlijn (kader) à EC Verordening (uitwerking). Deze werken rechtstreeks.
- EP & R Richtlijn (kader) à Nationaal implementatie (van kader).
- Is nationale implementatie van het kader zinvol, als uitwerking bij verordening?
- Verklaring:
o Markttoegang moet bij richtlijn.
o Overig financieel toezicht mag ook bij verordening.
o Artikel 53 (markttoegang) versus 114 (andere onderwerpen) Verdrag Werking EU.
Financieel recht – Hoe vind je de weg?
- 90% heeft Europese grondslag.
- Steeds meer deels of geheel bij verordening.
- Veel uitgewerkt in soft law, zoals Technical Standards van EC en Guidelines van ESA’s.
- Wft weinig toegankelijk.
- Weten welke onderwerpen gereguleerd zijn.
- Vanuit EU-niveau naar Nederlandse regelgeving.
Trends toezichtrecht Europa:
- Van versnipperde regels naar single rulebooks.
- Verder harmoniseren, door:
o Meer verordeningen.
o Meer centraal toezicht.
o Bijvoorbeeld:
§ Banking union.
§ Capital markets union.
§ Credit Rating Agencies: direct toezicht ESMA.
Europees paspoort:
- Harmoniseren financiële markten in Europa.
- Markttoegang: Als je een vergunning hebt als financiële onderneming om in een bepaalde
lidstaat actief te zijn, dan betekent dit dat je ook in een andere lidstaat toegang hebt.
o Diensten cross border.
o Bijkantoor.
§ Een dochteronderneming moet in beginsel zelf een vergunning hebben.
- Gelijk speelveld.
- Home state control.
- Notificatieprocedure.
- Goldplating.
Europa en financiële markten:
- EU.
- Eurogebied: Bijzondere band met de ECB.
- EER: Wel lid van de Europese Economische Ruimte, maar niet de Europese Unie.
- EVA.
4
Universiteit van Amsterdam – Master Privaatrecht
Hoorcollege- en werkgroepuitwerkingen
Studiejaar 2023/2024
3764FIR6VY – 6 EC
1
,Hoorcollege week 1:
2007 – The Big Short:
- Leegstaande huizen die door de bank worden gefinancierd.
- De banken hebben de hypothecaire leningen verkocht aan anderen, waardoor ze geen risico
meer lopen.
2008 – Lehman Brothers – Credit Crunch:
- Lehman Brothers gaat als bank failliet.
- Banken stoppen met krediet verlenen aan elkaar.
- De Nederlandse Staat heeft steun verleend aan de meeste Nederlandse banken.
Financieel recht – Verbindingen:
- Privaatrecht (contracten) – Publiekrecht (regels).
- Nederland – Europa.
- Praktijk – Wetenschap.
- Basis leggen - Om verder te kunnen.
Ontstaan financieel recht – Prehistorie:
- 1814: Bankwet à Monopolie om geld te drukken.
o Dit is te vergelijken met de ECB die de digitale euro wil uitgeven.
- 1914: WW I.
o Paniek: Beurswet 1914.
- Naoorlogse optimisme:
o Wet op levensverzekeringsbedrijf 1922.
o Kannegieter-zaak: Gaat erover dat je je inleg terugkrijgt bij het kopen van aandelen en
er sprake is van een misleidende prospectief.
o Artikel 1416a-d BW.
Jaren ’50 – Tweede golf financieel recht:
- 1945: Einde WW II – Wederopbouw.
o 1948: Bankwet – Bankentoezicht. Deze Bankwet regelt het toezicht op alle banken;
niet enkel de Nederlandse bank.
o 1952: Wet toezicht Credietwezen.
o 1953: Pensioen- en Spaarfondsenwet.
o 1956: Wet toezicht Kredietwezen.
1985-1995 – Implementeren EU-richtlijnen:
- 1985: Wet op de effectenhandel.
- 1988: Stichting Toezicht Effectenverkeer.
- Wet toezicht beleggingsinstellingen 1990.
- Wet toezicht kredietwezen 1992.
- Wet toezicht effectenverkeer 1992.
- Wet toezicht verzekeringsbedrijf 1993.
- Wet toezicht effectenverkeer 1995.
2000 – 2007 – In Nederland Twin Peaks en Wb:
- Nota hervorming toezicht financiële marktsector.
o 2002: STE à AFM. De AFM keek meer naar de gedragsaspecten.
o 2004: Fusie DNB – PVK.
o Twin Peaks.
2
, o De sectorale wetten werden omgezet in één wet. De Nederlandse Bank en de AFM
kregen taken toebedeeld, gekaderd via de toezichthouders.
- 2006: Wet financiële dienstverlening.
- 2007: Wft.
2000 – 2007: Ontwikkelingen in EU:
- MiFID: Beleggingsadvies, vermogensbeheer e.d.
- UCITS II en III: Beleggingsinstellingen.
- CRD I (2000) en Basel 2 (2004): Banken.
- Er komt steeds meer gedetailleerde regelgeving.
2007 – 2013: Crisis – Oorzaken?
- Deregulering? Er zijn veel regels afgeschaft. De crisis is niet ontstaan door deregulering.
- Liberalisering? Er werden nieuwe categorieën geïntroduceerd, waardoor er meer regels
werden ingevoerd, alleen dit was ‘onveiliger’.
- Liberalisering hand in hand met overregulering.
2007 – 2013: Crisis – Oplossing?
- CRD II, III en IV.
- AIFMD, UCITS IV en V.
- EMIR, CRA I en II, MAD en MAR, MiFID II, etc.
- Stortvloed aan regels … werkt dat?
2017 naar een nieuwe Wb?
- Wft sinds 2007 à 75 keer gewijzigd.
- Wft circa 30 keer gewijzigd ex EU-regelgeving.
- EU-regelgeving sectoraal.
- Wft ‘functioneel’ (toezichthouder-model).
- Past niet op elkaar.
Toezichthouders Nederland – Twin Peaks:
- DNB – Prudentieel toezicht (artikel 1:24 Wft).
o Soliditeit instellingen.
o Stabiliteit stelsel.
- AFM – Gedragstoezicht (artikel 1:25 Wft).
o Ordelijke en transparante marktprocessen.
o Zuivere verhoudingen.
o Zorgvuldige behandeling cliënten.
Toezichthouders Europa:
à De AFM voert ook toezicht uit op de banken in Nederland. Dit Europese schema is minder helder
gezien de taakverdeling in Nederland. Het Twin Peaks-model hebben we niet in Europa.
3
, Wijze van regelgeving in Europa:
- Lamfalussy-procedure (2001).
o EU-Richtlijn van EP en Raad (kader).
o Uitwerkingsrichtlijn of (steeds meer) verordening EC.
o Technische Standaarden en Richtsnoeren EC en ESA’s voor nationale implementatie.
o Controle op naleving door EC (veelal via ESA’s).
Wijze van regelgeving in Europa:
- EP & R Richtlijn (kader) à EC Verordening (uitwerking). Deze werken rechtstreeks.
- EP & R Richtlijn (kader) à Nationaal implementatie (van kader).
- Is nationale implementatie van het kader zinvol, als uitwerking bij verordening?
- Verklaring:
o Markttoegang moet bij richtlijn.
o Overig financieel toezicht mag ook bij verordening.
o Artikel 53 (markttoegang) versus 114 (andere onderwerpen) Verdrag Werking EU.
Financieel recht – Hoe vind je de weg?
- 90% heeft Europese grondslag.
- Steeds meer deels of geheel bij verordening.
- Veel uitgewerkt in soft law, zoals Technical Standards van EC en Guidelines van ESA’s.
- Wft weinig toegankelijk.
- Weten welke onderwerpen gereguleerd zijn.
- Vanuit EU-niveau naar Nederlandse regelgeving.
Trends toezichtrecht Europa:
- Van versnipperde regels naar single rulebooks.
- Verder harmoniseren, door:
o Meer verordeningen.
o Meer centraal toezicht.
o Bijvoorbeeld:
§ Banking union.
§ Capital markets union.
§ Credit Rating Agencies: direct toezicht ESMA.
Europees paspoort:
- Harmoniseren financiële markten in Europa.
- Markttoegang: Als je een vergunning hebt als financiële onderneming om in een bepaalde
lidstaat actief te zijn, dan betekent dit dat je ook in een andere lidstaat toegang hebt.
o Diensten cross border.
o Bijkantoor.
§ Een dochteronderneming moet in beginsel zelf een vergunning hebben.
- Gelijk speelveld.
- Home state control.
- Notificatieprocedure.
- Goldplating.
Europa en financiële markten:
- EU.
- Eurogebied: Bijzondere band met de ECB.
- EER: Wel lid van de Europese Economische Ruimte, maar niet de Europese Unie.
- EVA.
4
